Otwórz menu główne

Leki przeciwpsychotyczne

lek stosowany w leczeniu zaburzeń psychicznych, w przebiegu których występują objawy wytwórcze

Leki przeciwpsychotyczne, leki neuroleptyczne, neuroleptyki (od gr. νεῦρον neuro- ‘dotyczący nerwów’ i λῆψις lepsis ‘napad, atak’) – leki stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych, głównie schizofrenii i innych psychoz, w przebiegu których występują objawy wytwórcze: urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości, świadomości.

Pierwsze zastosowanie terminu przypisuje się francuskim lekarzom Jeanowi Delayowi i Pierre'owi Denikerowi (1955).

Spis treści

DziałanieEdytuj

Działają silnie uspokajająco poprzez hamowanie aktywności komórek nerwowych wpływając na ich procesy oddechowe, głównie komórek powiązanych z dopaminą (receptor D2) i serotoniną, w mniejszym stopniu z adrenaliną, a także z histaminą i w niektórych przypadkach acetylocholiną. Leki te nie wywołują efektu narkotycznego, czyli nie mogą doprowadzić do uzależnienia, ale wiele z nich potęguje działanie narkotyków i alkoholu etylowego (mimo tego niektóre są lub były stosowane w terapiach odwykowych, między innymi w celu przerwania efektu działania narkotyku, na przykład chloropromazyna (używana w celu przerwania działania LSD).

Głównym zastosowaniem neuroleptyków są psychozy z objawami osiowymi (np. autyzm), jak też z objawami wytwórczymi (urojenia, halucynacje), pomocniczo w depresji, bezsenności (szczególnie w postaci z objawami psychotycznymi) i w celu zwalczenia myśli samobójczych.

Działania niepożądaneEdytuj

Głównym działaniem niepożądanym jest parkinsonowski zespół poneuroleptyczny (zob. parkinsonizm). Starsze, tzw. klasyczne neuroleptyki wywoływały też wiele ubocznych objawów wegetatywnych jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, nadmierna senność, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia funkcji seksualnych.

Wszystkie leki przeciwpsychotyczne (zwłaszcza leki I generacji) stwarzają pewne ryzyko wystąpienia potencjalnie śmiertelnego złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ryzyko takie ocenia się do około 3%. Może je zwiększać zażywanie substancji psychoaktywnych, nagłe zwiększanie dawek lub stosowanie leku niezgodnie z zaleceniami[1],

HistoriaEdytuj

Pierwszym neuroleptykiem wprowadzonym do światowego lecznictwa jest chloropromazyna. Dużym krokiem w leczeniu psychoz było zsyntetyzowanie nowych generacji neuroleptyków działających również na receptor serotoninowy. Pierwszym z nich była klozapina. Neuroleptyki te (np. olanzapina, rysperydon, paliperydon, zyprazydon, kwetiapina) powodują znacznie mniej objawów ubocznych, tak wczesnych, jak i późnych (np. dyskinez).

Podział neuroleptykówEdytuj

 
Chloropromazyna
 
Haloperydol
 
Kwetapina

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań pozapiramidowych oraz skuteczność kliniczną, leki przeciwpsychotyczne zostały podzielone na dwie zasadnicze grupy: I generacji (klasyczne, typowe, LPP) oraz II generacji (atypowe, LPPII). Ten podział jest też najczęściej używanym podziałem w praktyce klinicznej.
Do oceny nasilenia objawów pozapiramidowych można użyć skali Simpsona-Angusa.

Leki przeciwpsychotyczne I generacji − klasyczne, typoweEdytuj

Pochodne fenotiazynyEdytuj

Zasadniczy profil działania jest w kierunku antyautystycznym i aktywizującym zaś działania uboczne wykazują głównie ze strony układu pozapiramidowego.

Pochodne tioksantenuEdytuj

W profilu działania leki z tej grupy wykazują również pewne działanie przeciwdepresyjne (z wyjątkiem tiotiksenu).

Pochodne butyrofenonuEdytuj

Zasadniczy profil działania jest zbliżony do piperazynowych pochodnych fenotiazyny, wykazują wyraźne działania uboczne ze strony układu pozapiramidowego.

BenzamidyEdytuj

Leki przeciwpsychotyczne II generacji – atypoweEdytuj

Postacie neuroleptykówEdytuj

Metabolizm leków przeciwpsychotycznych z udziałem cytochromu P450Edytuj

Metabolizm leków przeciwpsychotycznych z udziałem izoenzymów cytochromu P450
Lek CYP1A2 CYP3A3/CYP3A4 CYP2D6 CYP 2D6 hamowany przez lek
Benzamidy (amisulpryd, sulpiryd) - - - -
Fenotiazyny (chloropromazyna) - - ++ ++
Flufenazyna - - ++ ++
Haloperydol + - ++ ++
Klozapina ++ + +/- -
Kwetiapina - ++ - -
Olanzapina + - + -
Perfenazyna - - ++ ++
Rysperydon - ++ ++ -
Tiorydazyna ++ -
Zyprazydon +/- ++ -
Zuklopentiksol - - ++ -

Działanie sedatywne LPPEdytuj

Bezpieczeństwo stosowania w ciążyEdytuj

Leki przeciwpsychotyczne należą do kilku kategorii ryzyka działań teratogennych:

Powinowactwo LPP do receptorów cholinergicznychEdytuj

Powinowactwo LPP do receptorów cholinergicznych
Powinowactwo Lek
bardzo silne lewomepromazyna, klozapina
silne olanzapina, chloropromazyna
słabe chlorprotiksen, klopentiksol, flufenazyna, tiorydazyna, zuklopentiksol
minimalne perfenazyna, trifluperazyna, haloperydol, pimozyd
brak amisulpryd, rysperydon, sulpiryd, zyprazydon

Leków silnie działających cholinolitycznie (klozapina, lewomepromazyna, olanzapina, tiorydazyna, zuklopentiksol, trifluperazyna) nie należy podawać w miastenii, w jaskrze z zamkniętym kątem przesączania, w rozroście gruczołu krokowego.

Wpływ na próg drgawkowyEdytuj

Wszystkie LPP, z wyjątkiem rysperydonu, obniżają próg drgawkowy. Najczęściej napady drgawkowe występują podczas leczenia klozapiną i w zależności od stosowanej dawki mogą pojawić się u 5–20% leczonych. Najczęściej występują pod postacią dużych napadów, mioklonicznych. Ryzyko napadów wzrasta również podczas szybkiego zwiększania dawek oraz u osób długo leczonych klozapiną.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Rzewuska M: 1.1.1. Leki przeciwpsychotyczne. W: Bilikiewicz A, Pużyński S, Rybakowski J, Wciórka J (red.): Psychiatria. Tom III. Terapia. Zagadnienia etyczne, prawne, organizacyjne i społeczne. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2003, s. 1-59. ISBN 83-87944-24-6.
  • Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Leki przyciwpsychotyczne i normotymiczne. Gdańsk: Via Medica, 2007. ISBN 978-83-60945-42-1.