Leon Biliński

polski polityk i ekonomista

Leon Biliński herbu Sas (ur. 15 czerwca 1846 w Zaleszczykach, zm. 15 czerwca 1923 w Wiedniu[1]) – polski polityk, ekonomista, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, dr honoris causa prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1900, minister skarbu Austro-Węgier i Polski.

Leon Biliński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 czerwca 1846
Zaleszczyki, Cesarstwo Austrii
Data i miejsce śmierci 15 czerwca 1923
Wiedeń, Austria
Minister skarbu
Okres od 31 lipca 1919
do 9 grudnia 1919
Poprzednik Stanisław Karpiński
Następca Władysław Grabski
Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Leopolda Order Korony Żelaznej I klasy (Austro-Węgry) Komandor Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry) Odznaka Honorowa Austriackiego Czerwonego Krzyża

ŻyciorysEdytuj

Był synem Wiktora (ziemianina) z Bilińskich herbu Sas przydomku Mielesiewicz Wołczak i baronówny Malwiny Brunickiej[2]. Uczęszczał do szkoły ludowej w Trembowli, następnie do gimnazjów w Buczaczu, Stanisławowie i Tarnopolu. W latach 1863-1867 studiował prawo na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie; w 1867 został doktorem praw, a rok później docentem ekonomii społecznej na tej uczelni. Od 1871 był profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Ekonomii Społecznej, od 1877 profesorem zwyczajnym. Trzykrotnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego (1876-1877, 1882-1883, 1886-1887), w roku akademickim 1879-1880 był prorektorem, a 1878-1879 rektorem. Wykłady na uczelni prowadził do 1892. Członek i działacz Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, członek jego Komitetu (18 czerwca 1875 - 24 czerwca 1878, 12 czerwca 1880 - 28 czerwca 1884)[3].

W latach 1867-1871 był członkiem Namiestnictwa i Rady Szkolnej we Lwowie, a 1880-1882 członkiem Rady miasta Lwowa. Od 1883 sprawował mandat poselski do Reichsratu (Rady Państwa) Przedlitawii w Wiedniu, był wiceprezesem (1897-1900) i prezesem (1911-1912, 1915-1918) Koła Polskiego w Radzie Państwa. W latach 1916-1920 stał na czele Naczelnego Komitetu Narodowego. Reprezentował postawę patriotyczną, działając m.in. na rzecz repolonizacji Uniwersytetu Lwowskiego, ale był zarazem zwolennikiem cesarza Franciszka Józefa i pełnił szereg funkcji w administracji austro-węgierskiej. W latach 1893-1895 był prezydentem C.K. Austriackich Kolei Państwowych (Kaiserlich-königliche österreichische Staatsbahnen), 1895-1897 ministrem skarbu Austrii, 1900-1909 gubernatorem Banku Austro-Węgierskiego (Österreichische-Ungarische Bank), 1909-1910 ponownie ministrem skarbu Austrii, 1912-1915 wspólnym ministrem skarbu Austro-Węgier i namiestnikiem cywilnym Bośni i Hercegowiny. Obarczany pośrednią odpowiedzialnością za śmierć arcyksięcia Ferdynanda, ponieważ zlekceważył sygnały o planowanym zamachu na następcę tronu.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pełnił krótko funkcję ministra skarbu w rządzie premiera Paderewskiego (1919). W ostatnich latach życia prowadził działania na rzecz nawiązania stosunków ekonomicznych polsko-austriackich, m.in. będąc prezydentem nowo utworzonego Banku Polsko-Austriackiego (Polnische-Österreichische Bank), z siedzibą w Wiedniu.

Jako polityk reprezentował poglądy konserwatywne; z życzliwością początkowo interesował się socjalizmem, ale w późniejszym okresie występował zdecydowanie przeciwko ekonomii socjalistycznej.

W pracy naukowej zajmował się polityką ekonomiczną państwa, polityką społeczną, finansami i polityką agrarną. Przedstawił naukowe uzasadnienie prawa państwa do kierowania sprawami ekonomicznymi kraju; za obowiązek państwa uznał również poprawę warunków życia i pracy robotników. Obroty zagraniczne złotem w systemie walutowym Austro-Węgier zastąpił obiegiem waluty pozłacanej. Ogłosił szereg prac naukowych, m.in.:

  • Studya nad podatkiem dochodowym (1870)[4][5]
  • Wzajemne czy akcyjne towarzystwa ubezpieczeń (1870)
  • Procent a czynsz (1872)
  • Wykład ekonomii społecznej (1873-1874, dwa tomy)[6][7]
  • Ekonomija społeczna – jej rozwój (1874)
  • O pracy kobiet ze stanowiska ekonomicznego (1874)[8]
  • O przesileniach giełdowych (1874)
  • Podatek skarbowy (1875)
  • Taryfa kolejowa (1875)
  • System nauki skarbowej (1876)
  • O istocie, rozwoju i obecnym stanie socjalizmu (1883)[9]

W 1876 został członkiem czynnym AU; należał także m.in. do Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Komitetu Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego. Był też prezesem Towarzystwa Tatrzańskiego (1899-1901).

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zgon byłego Ministra L. Bilińskiego. „Czas”. 132, s. 3, 17 czerwca 1923. [1]
  2. Adam Boniecki: Herbarz polski : uzupełnienia i sprostowania do Cz. 1. Zesz. 5. Warszawa : Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda S[yn]ów), 1906, s. 165.
  3. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1875, s. 564; 1876, s. 574; 1877, s. 549; 1878, s. 537; 1880, s. 541; 1881, s. 557; 1882, s. 559; 1883, s. 559; 1884, s. 543.    
  4. Leon Biliński, Studya nad podatkiem dochodowym : szkic krytyczny z dziedziny umiejętności skarbowej. T. 1, polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  5. Leon Biliński, Studya nad podatkiem dochodowym : szkic krytyczny z dziedziny umijętności skarbowej. T. 2, polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  6. Wykład ekonomii społecznej. T. 1, polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  7. Wykład ekonomii społecznej. T. 2, polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  8. O pracy kobiet ze stanowiska ekonomicznego napisał i odczytał na dniu 22. marca 1874 w Wielkiej sali ratuszowej na rzecz. tow. br. pomocy akademików lwowskich Leon Biliński., polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  9. Leon Biliński, O istocie, rozwoju i obecnym stanie socyalizmu, polona.pl [dostęp 2020-09-04].
  10. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
  11. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 164
  12. Kronika. Wiadomości osobiste. „Głos Rzeszowski”, s. 4, Nr 17 z 16 kwietnia 1916. 

BibliografiaEdytuj

Literatura dodatkowaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Leon Biliński, Wspomnienia i dokumenty. T. 1-2. Warszawa 1924-1925 (kopia cyfrowa)