Leon Moszczeński

wojskowy polski, oficer marynarki, lekarz

Leon Lucjan Moszczeński[1] herbu Nałęcz (ur. 28 stycznia 1889 w Lisku, zm. 1940 w Katyniu) – komandor Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej, doktor wszechnauk lekarskich, ofiara zbrodni katyńskiej.

Leon Moszczeński
Ilustracja
komandor lekarz komandor lekarz
Data i miejsce urodzenia 28 stycznia 1889
Lisko
Data i miejsce śmierci kwiecień lub maj 1940
Katyń
Przebieg służby
Lata służby 1909-1940
Siły zbrojne War Ensign of Germany (1903–1919).svg Kaiserliche Marine
Naval Ensign of Poland2.svg Marynarka Wojenna (II RP)
Stanowiska szef Służby Sanitarnej Dowództwa Floty, szef Szefostwa Sanitarnego Kierownictwa MW
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Wojskowy Karola
Tablica pamiątkowa przy Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej na Oksywiu, upamiętniająca kontradm. dr. med. Leona Moszczeńskiego i kmdr. por. dr. med. Zygmunta Szymkiewicza, zamordowanych w Katyniu, oraz adm. floty Andrzeja Karwetę i gen. bryg. dr. med. Wojciecha Lubińskiego, ofiar katastrofy w Smoleńsku

ŻyciorysEdytuj

Leon Moszczeński urodził się 28 stycznia 1889 w Lisku[2]. Pochodził z rodziny Moszczeńskich herbu Nałęcz, zamieszkującej w tym mieście[3]. Był synem Ferdynanda Moszczeńskiego herbu Nałęcz (1844-1921, aptekarz i burmistrz Liska[2]) oraz Marii z domu Muszyńskiej (1860-1938, inicjatorka powstania i pierwsza prezes koła TSL w Lesku od 1898 do 1907[4]). Miał braci Mariana (1883-1962, przejął po ojcu aptekę w Lesku[5]), Tadeusza (1891-1944, major aptekarz Wojska Polskiego, zamordowany na Węgrzech)[3][6][7], Stanisława (ur. 1895[8]). Wraz z rodziną zamieszkiwał w domu przy ul. Pułaskiego w Lesku[9].

Ukończył polska szkołę ludową w Lesku. Do roku szkolnego 1906/1907 kształcił się w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku, gdzie w tym roku był uczniem VII klasy[2][10]. W tym czasie wraz z bratem Tadeuszem zamieszkiwał u Aitala Witoszyńskiego przy ulicy Kolejowej[2]. Później uczył się w C. K. Gimnazjum w Bochni. 1 października 1909 wstąpił do cesarskiej i królewskiej Marynarki Wojennej, a następnie rozpoczął studia medyczne na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego, które ukończył 3 lipca 1915 na Uniwersytecie Karola w Pradze otrzymując stopień doktora wszechnauk lekarskich. Po uzyskaniu dyplomu i otrzymaniu 2 sierpnia 1915 promocji oficerskiej został skierowany na pierwsze stanowisko. W ostatnim okresie I wojny światowej był II oficerem lekarzem na pancerniku SMS "Szent István", do zatopienia okrętu 11 czerwca 1918.

30 października 1918 wszedł w skład Komitetu Polskiego w Poli, natomiast w 1919 przybył do odrodzonej Polski. Początkowo był oddelegowany do 8 Batalionu Sanitarnego w Toruniu. Został awansowany na stopień majora lekarza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[11][12]. W 1921 objął stanowisko oficera lekarza w Kadrze Szeregowych Floty w Świeciu. Równocześnie wykładał na Tymczasowych Instruktorskich Kursach dla Oficerów w Toruniu. W 1923, 1924 jako oficer nadetatowy 8 Batalionu Sanitarnego był przydzielony jako lekarz do Kadry Marynarki Wojennej w Świeciu, pełniąc stanowisko lekarza[13][14]. W październiku 1926 został przeniesiony do Służby Sanitarnej Kierownictwa Marynarki Wojennej w Warszawie, gdzie służył z tytułem doktora[15]. Został awansowany na stopień podpułkownika lekarza ze starszeństwem z 1 stycznia 1932[16]. Był szefem sanitarnym Dowództwa Floty w Gdyni[17]. Z dniem 9 listopada 1933 został wyznaczony szefem Szefostwa Służby Sanitarnej (szefem sanitarnym) w pionie szefa Służb Kierownictwa Marynarki Wojennej – zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej[18]. 1 stycznia 1938 otrzymał awans na stopień wojskowy komandora z jednoczesnym przeniesieniem do Korpusu Osobowego Oficerów Służb Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej.

Podczas kampanii wrześniowej został 5 września ewakuowany z Warszawy w grupie kontradm. Xawerego Czernickiego. Od 8 do 12 września przebywał w Pińsku, a następnie w Brodach. W wyniku agresji ZSRR na Polskę w dniu 17 września znalazł się w Derażnem. Stamtąd 22 września wraz z dziewięcioma najstarszymi polskimi oficerami został przetransportowany przez żołnierzy Armii Czerwonej do Równego, później Kozielska w którym znajdował się do 16 kwietnia 1940. Zginął rozstrzelany przez NKWD w Katyniu. Zwłok nie zidentyfikowano. Tabliczka epitafijna na Polskim Cmentarzu Wojennym w lesie katyńskim nosi nr 2447. W Katyniu został zamordowany także jego bratanek (syn Mariana), pchor. Adam Moszczeński (ur. 1919, student farmacji[19])[20]

Jego żoną była Stefania, z domu Ślepowron-Barańska, z którą miał syna Jana.

UpamiętnienieEdytuj

Tadeusz, Leon i Adam Moszczeńscy zostali upamiętnieni (z inicjatywy Zofii Zubrzyckiej oraz Janiny Witoszyńskiej z domu Moszczeńskiej) symboliczną inskrypcją, wykonaną na tabliczce przez Edwarda Barana i umieszczoną na grobowcu rodziców na cmentarzu w Lesku[21][22]

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Aleksandra Kaczyńskiego z 5 października 2007 awansowany został pośmiertnie do stopnia generała brygady[23]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości "Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów"[24].

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” został upamiętniony przez zasadzenie Dębu Pamięci w Bochni[25].

AwanseEdytuj

  • starszy asystent lekarza marynarki (niem. Marineoberassistenzarzt) – 2 sierpnia 1915
  • lekarz fregaty (niem. Fregattenärzt) – 21 grudnia 1915[26]
  • lekarz okrętu liniowego (niem. Linienschiffärzt) – 1 sierpnia 1917[27]
  • major lekarz – 1922 ze starszeństwem z 1 czerwca 1919
  • podpułkownik lekarz – 1 stycznia 1932
  • komandor lekarz – 1 stycznia 1938

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W źródłach Gimnazjum w Sanoku był wymieniany jako Leon Lucjan Moszczeński. W ewidencji wojskowej II Rzeczypospolitej był początkowo określany jako Leon Moszczeński II. W 1935 dokonano zmiany imienia z Leon na Leon Lucjan. Stwierdzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 8, s. 61, 1 czerwca 1935.  Ponadto w piśmiennictwie pojawia się także forma imienia Leonard Moszczeński, np. w publikacji Morskie Kadry Rzeczypospolitej na podstawie biogramu autorstwa Teresy Sitkiewicz w Wojskowym Przeglądzie Historycznym nr 2 z 1991.
  2. a b c d CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1906/1907 (zespół 7, sygn. 42). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 632, 823.
  3. a b Józef Budziak. Leskie cmentarze. „Nowiny”. 255, s. 4, 31 października, 1, 2 listopada 1986. 
  4. Arnold Bajorek: Czterdzieści lat pracy T. S. L. w Lesku. Lesko: 1938, s. 3, 4, 20.
  5. Przed wojną. W: Bolesław Baraniecki: Opowieści leskie. Z pamięci i z fotografii. Olszanica: BOSZ, 2008, s. 79. ISBN 978-83-7576-007-1.
  6. Budziak. Dzieje Leska 1918–1939 ↓, s. 143-144.
  7. Dom (d. apteka) w Lesku. otwartezabytki.pl. [dostęp 2018-03-27].
  8. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 613.
  9. Arnold Bajorek: Czterdzieści lat pracy T. S. L. w Lesku. Lesko: 1938, s. 4.
  10. 24. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1904/1905. Sanok: 1905, s. 60.
  11. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1200.
  12. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1081.
  13. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1168, 1442.
  14. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1061, 1310.
  15. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 711, 728.
  16. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 323.
  17. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 895.
  18. Kadry 2011 ↓, s. 205, 624.
  19. Mimo strachu i zagrożeń. W: Bolesław Baraniecki: Opowieści leskie. Z pamięci i z fotografii. Olszanica: BOSZ, 2008, s. 223. ISBN 978-83-7576-007-1.
  20. Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej. Adam Moszczeński. Muzeum Katyńskie. [dostęp 2018-03-27].
  21. Budziak. Dzieje Leska 1918–1939 ↓, s. 145.
  22. Ciągle wspominam Lesko. W: Bolesław Baraniecki: Opowieści leskie. Z pamięci i z fotografii. Olszanica: BOSZ, 2008, s. 391. ISBN 978-83-7576-007-1.
  23. Monitor Polski Nr 85 z 16 listopada 2007, poz. 885
  24. Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 5 sierpnia 2014].
  25. Leon Moszczeński. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2017-11-19].
  26. Lista starszeństwa c. i k. MW 1916 ↓, s. 61.
  27. a b Lista starszeństwa c. i k. MW 1918 ↓, s. 65.

BibliografiaEdytuj