Otwórz menu główne

Leon Schiller

polski reżyser, teoretyk teatru

Leon Schiller, właściwie Leon Schiller de Schildenfeld (ur. 14 marca 1887 w Krakowie, zm. 25 marca 1954 w Warszawie) – polski reżyser, krytyk i teoretyk teatralny, autor scenariuszy teatralnych i radiowych, kompozytor i pieśniarz, poseł na Sejm Ustawodawczy z ramienia PPR, potem PZPR.

Leon Schiller
Ilustracja
Pomnik Leona Schillera przy Teatrze Polskim w Warszawie
Imię i nazwisko Leon Schiller de Schildenfeld
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1887
Kraków
Data i miejsce śmierci 25 marca 1954
Warszawa
Dziedzina sztuki teatr
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Wawrzyn Akademicki
Legitymacja pracownicza Leona Schillera jako rektora Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi (1948)
Pomnik Leona Schillera w Łodzi

Zasłynął interpretacjami dramatów Mickiewicza – legendarne Dziady w Teatrze Polskim w Warszawie 1934; wystawiane wcześniej we Lwowie (1932), Wilnie (1933) oraz później w Sofii (1937).

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z nobilitowanej (przez cesarzową Marię Teresę) katolickiej rodziny austriackiej, osiadłej w XIX wieku w Polsce. Był synem Leona i Izydory Pfau, wywodzącej się ze spolonizowanej w Galicji rodziny pochodzenia żydowskiego[1]. Zamiłowanie do muzyki odziedziczył Schiller po matce[2]. Ukończył Gimnazjum św. Anny[3] w Krakowie. Studiował filozofię i polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na Sorbonie w Paryżu. Współpracował z teatrami w Warszawie (Teatr Polski, Reduta, Teatr im. W. Bogusławskiego, Teatr Ateneum), Łodzi i Lwowie.

Debiutował jako piosenkarz w kabarecie Zielony Balonik w 1906, a jako reżyser w 1917 w Teatrze Polskim w Warszawie. W 1928 z okazji dziesiątej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości razem z Władysławem Daszewskim i Aleksandrem Watem zorganizował widowisko sceniczne pod tytułem Polityka społeczna oparte na autentycznych materiałach krytyczne wobec stosunków panujących w fabrykach i polityki społecznej[4]. W latach 1930–1932 był kierownikiem artystycznym i reżyserem dramatu w Teatrze Wielkim, Rozmaitości i Małym we Lwowie. We Lwowie rozwinął swoją koncepcję teatru monumentalnego, która zaowocowała m.in. realizacjami utworów wielkich romantyków (Kordian – 1930, Dziady – 1932, Sen srebrny Salomei – 1932). W tym czasie wystawił na trzech scenach (w Teatrze Wielkim, w Teatrze Małym w sali Domu Katolickiego na Gródeckiej oraz w Teatrze Rozmaitości przy ul. Rutowskiego) 29 premier w dziale dramatu oraz kilkanaście wodewilów i operetek. Związki Schillera ze Lwowem trwały sporadycznie do 1939 – reżyserował kilka spektakli w czasie dyrektorowania Wilama Horzycy.

Od 1933 kierownik wydziału reżyserskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (PIST). W 1935 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej[5].

Więziony na Pawiaku i w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w związku z represjami po zastrzeleniu w marcu 1941 Igo Syma. Został wykupiony z Auschwitz w maju tego roku przez siostrę, Annę Jackowską, za 12 tysięcy złotych, pochodzące ze sprzedaży biżuterii. W powstaniu warszawskim pod pseudonimem „Lambda” sformował grupę aktorską AK (po powstaniu dzięki staraniom BIP AK otrzymał stopień ppor. AK)[6][7]. W 1944 po powstaniu warszawskim został osadzony przez Niemców w Oflagu VII A Murnau[8].

Był oblatem benedyktyńskim[9].

Po II wojnie światowej, w latach 1946–1949, rektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi (PWST). Redaktor naczelny pisma „Teatr” (1947–1949), twórca pisma „Pamiętnik Teatralny” (1952), zaangażowany w prace Komitetu Słowiańskiego w Polsce.

W 1949 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy I klasy[10]. W 1946 i 1953 został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi[11][12]. Uchwałą Rady Państwa z 26 marca 1954 został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej[13]

Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[14]. Nagrobek autorstwa Andrzeja Dłużniewskiego ma formę gładkiej płyty na której umieszczono półkolisty blok nawiązujący kształtem do proscenium[15].

TwórczośćEdytuj

Główne kierunki twórczości:

  • spektakle monumentalne
  • Zeittheater (przedstawienia o aktualnej problematyce społecznej):
  • widowiska muzyczne:
    • Dawne czasy w piosence, poezji i zwyczajach (1924)
    • Bandurka (1925)
    • Kulig (1929)

UpamiętnienieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Robert Stiller, Żydowskie abecadło twórców literatury polskiej czyli od A do Żet z prawa na lewo, Kraków. Vis-a-Vis, 2011, s. 97-99
  2. Tamże, s. 97-99
  3. O szkole. nowodworek.krakow.pl. [dostęp 2015-11-26].
  4. Marci Shore: Kawior i popiół. Świat Książki Warszawa 2012, s.101-102.
  5. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 256.
  6. Anna Chojnacka, Leon Schiller w Polsce Ludowej.1946-1954, IS PAN. Warszawa 2015
  7. Leon Jerzy Schiller de Schildenfeld. Powstańcze biogramy.
  8. Stefan Majchrowski: Za drutami Murnau. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 108-109.
  9. Biografia Leona Schillera w culture.pl
  10. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Sztandar Pracy”, M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58
  11. Wskazany jako Leon Sziller. Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Narodowej z 15 czerwca 1946 na wniosek Ministerstwa Kultury i Sztuki za wybitne zasługi w dziedzinie. Teatru i Sztuki na terenie całego kraju. M.P. z 1946 r. nr 114, poz. 212.
  12. 13 listopada 1953 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie” M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422
  13. M.P. z 1954 r. nr 39, poz. 525.
  14. Juliusz Jerzy Malczewski (red.): Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989, s. 36. ISBN 83-217-2641-0.
  15. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 55.
  16. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 166. ISBN 83-88973-59-2.

Linki zewnętrzneEdytuj