Otwórz menu główne

Leon Sternbach (filolog)

polski filolog klasyczny, bizantynista
Ten artykuł dotyczy Leona Sternbacha – filologa. Zobacz też: Leon Sternbach (chemik).

Leon Sternbach (ur. 2 lipca 1864 w Drohobyczu, zm. 20 lutego 1940 w Sachsenhausen), polski filolog klasyczny i bizantynista żydowskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Inicjator badań bizantynologicznych w Polsce.

Leon Sternbach
Ilustracja
Portret Leona Sternbacha autorstwa Stanisława Wyspiańskiego z 1904 roku.
Data i miejsce urodzenia 2 lipca 1864
Drohobycz
Data i miejsce śmierci 20 lutego 1940
Sachsenhausen
Miejsce spoczynku Nowy cmentarz żydowski w Krakowie
Zawód, zajęcie Filolog, profesor UJ
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

ŻyciorysEdytuj

Był synem Józefa (urzędnika bankowego, hebraisty-podrabina) i Antoinette z Goldhammerów. Do grona przyjaciół jego rodziców należeli m.in. kardynał Albin Dunajewski, Adam Asnyk i Stanisław Wyspiański, który później namalował trzy portrety Sternbacha z rodziną. Do gimnazjum uczęszczał w Drohobyczu. Studiował filologię na uniwersytetach w Lipsku i Dreźnie (1882-1883) oraz w Wiedniu (1883-1885). W 1885 obronił w Wiedniu doktorat na podstawie pracy Meletemata Graeca. Kilka lat spędził na badaniach archiwalnych w Wiedniu, Heidelbergu oraz w bibliotekach włoskich i francuskich. W 1889 pod opieką naukową Ludwika Ćwiklińskiego habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim i został docentem w III Katedrze Filologii Klasycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z tą uczelnią był związany przez całą karierę naukową.

Mianowany profesorem nadzwyczajnym w 1892, objął jednocześnie kierownictwo III Katedry Filologii Klasycznej. W 1897 został profesorem zwyczajnym, w roku akademickim 1904/1905 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego. W latach 1905-1919 reprezentował Uniwersytet Jagielloński w Radzie Szkolnej Krajowej, był również dyrektorem Komisji Egzaminacyjnej dla nauczycieli szkół średnich (1916-1935). W 1918 odebrał doktorat honoris causa krakowskiej uczelni. W 1934 jako delegat Uniwersytetu uczestniczył w jubileuszu 500-lecia Uniwersytetu w Katanii. W 1935 przeszedł na emeryturę, otrzymując tytuł profesora honorowego. Wraz z gronem uczonych krakowskich został aresztowany w listopadzie 1939 w ramach Sonderaktion Krakau; więziony w Krakowie, potem we Wrocławiu i obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, tam został zamordowany.

Należał do wielu prestiżowych towarzystw naukowych. W 1894 został powołany na członka-korespondenta, a w 1902 na członka czynnego Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności). Od 1933 był dyrektorem Wydziału I PAU, należał do Komisji Orientalistycznej, a Komisji Filologicznej przewodniczył (od 1927). Był ponadto członkiem Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Akademii Umiejętności w Pradze, Austriackiego Instytutu Archeologicznego, Society for the Promotion of Hellenic Studies w Londynie. W 1903 nie przyjął proponowanej mu katedry bizantynistyki Uniwersytetu Wiedeńskiego, nie zgodził się także na stałą współpracę z Biblioteką Watykańską; w okresie międzywojennym prowadził częste badania w Archiwum Watykańskim, będąc wielokrotnie przyjmowanym na prywatnych audiencjach przez papieża Piusa XI oraz króla Włoch Wiktora Emanuela III. We wrześniu 1914 został wybrany członkiem galicyjskiej C. K. Rady Szkolnej Krajowej[1]. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1936)[2].

Uchodził za jednego z najwybitniejszych bizantynistów na świecie obok Karla Krumbachera. W pracy naukowej zajmował się m.in. literaturą gnomologiczną, patrologią, paremiologią i językiem greckim. Badał m.in. dorobek Grzegorza z Nazjanzu i innych ojców kapadockich. Przygotował krytyczne wydania wielu dzieł, m.in. Michała Psellosa, Menandra i Ezopa. Badał także genezę przysłów polskich. Współpracował z "Geschichte der byzantynischen Literatur" (od 1890).

UczniowieEdytuj

Koligacje rodzinneEdytuj

W roku 1897 poślubił Leontynę Epstein (zm. 17 kwietnia 1946 w Krakowie). Pozostawił córkę Helenę (zamężną Odrzywolską). Siostrą Leona Sternbacha była Cecylia Sternbach-Chajesowa, żona prezydenta Lwowa okresu II RP Wiktora Chajesa. Jego bratanek, Leon Henryk Sternbach, był twórcą syntetycznych benzodiazepin, a inny bratanek - Ludwik - światowej sławy indologiem, profesorem Sorbony i Collège de France.

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Meletemata graeca, Vindobonae 1886.
  • Epitafium na Sklerajnę, przeł. L. Sternbach, „Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU” 14 (1891), s. 375-393.
  • G. Pisidiaecarmina inedita, „Wienner Studien”, t. 13 i 14 (1891 i 1892).
  • Gnomologium Parisinum ineditum. Appendix Vaticana, ed. Leo Sternbach, Cracoviae: Academia Litterarum 1893.
  • Photii patriarchae Opusculum paraeneticum. Appendix gnomica, excerpta Parisiana, „Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU” 20 (1893)
  • Analecta Photiana, „Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU” 20 (1893).
  • Dilucidationes Aesopiae (1894).
  • Appedix critica de Joanne Euchaitensi, „Eos” 4 (1897), s. 156-163.
  • Fabularum Aesopiarum sylloge (1894).
  • Methodi Patriarchae opusculum paraeneticum, „Eos” (1897), s. 150-156.
  • De G. Pisidae apud Theophanen aliosque historicos reliquis, "Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU" 30 (1889-1900).
  • De G. Pisidae carmina historica, "Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU" 30 (1899-1900).
  • De G. Pisidae fragmentis a Suida servatis, "Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU" 30 (1899-1900).
  • Observationes in Georgii Pisidae carmina historica. Appendix metrica, "Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU" 30 (1899-1900).
  • Analecta Manassea, „Eos” 7 (1901), s. 180-194.
  • Manassae versus inediti, „Wiener Studien”, t. 24 (1902).
  • Nicolai Calliclis Carmina, ed. Leo Sternbach, Cracoviae: Academia Litterarum 1903.
  • De Joanne Psello, „Eos” 9 (1903), s. 5-10.
  • De cornicula Horatiana (1935).
  • Quaestiones paroemiographicae (1936).
  • Uwagi paremiograficzne do pism Mikołaja Reja (1937).
  • Homera Iliada. Pomór, gniew, tekst grec. oprac. Leon Sternbach, tł. z grec. Juliusz Słowacki, il. Stanisław Wyspiański, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1983.

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Z Rady szkolnej krajowej. „Nowa Reforma”, s. 1, Nr 413 z 21 września 1914. 
  2. 11 listopada 1936 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905-1918” M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 464

BibliografiaEdytuj

  • Zofia Bonarowska, Losy i zawartość materiałów rękopiśmiennych Leona Sternbacha, "Sprawozdania Polskiej Akademii Nauk w Krakowie" 31 (1987), z. 2, s. 9-10.
  • Waldemar Ceran, Historia i bibliografia rozumowana bizantynologii polskiej 1800-1998, Łódź 2001, t. 1, s. 26-29.
  • Waldemar Ceran, Początki i etapy rozwoju bizantynologii polskiej, wyd.2 popr. i uzup., Poznań 2006. Labarum 1.
  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z, Wrocław 1985, s. 314-318.
  • Semper Fidelis. Pamiętnik polaka wyznania mojżeszowego..., Wiktor Chajes, Kraków 1997.
  • Krzysztof Tomasz Witczak, Sternbach Leon [w:] Jerzy Starnawski (red.), Słownik badaczy literatury polskiej, t. 5, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, ​ISBN 83-7171-533-1​, Łódź 2002, s. 283-285.
  • Seweryn Hammer, Leon Sternbach, filolog i bizantynista 1864-1940, "Eos" 41 (1940-1946), z. 1, s. 9-53.
  • J. Mossay, Le professour Leon Sternbach, byzantiniste et patriote, "Review Historia Ecclesiae" 65 (1970), s. 820-835.
  • Jan Sękowski, Leon Sternbach (1864-1940), "Meander" 10 (1955), z. 3, s. 158-160.
  • Tadeusz Sinko, Leon Sternbach w czterdziestolecie działalności profesorskiej, "Kwartalnik Klasyczny" 6 (1932), s. VII-XIII.
  • Kazimierz Korus, Sternbach Leon Samuel (1864-1940) [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 43, Wrocław 2004-2005, s. 473-475.