Lily Tomlin

aktorka amerykańska

Lily Tomlin, właściwie Mary Jean Tomlin[1][2] (ur. 1 września 1939 w Detroit) – amerykańska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna.

Lily Tomlin
Ilustracja
Lily Tomlin, 2009
Imię i nazwisko Mary Jean Tomlin
Data i miejsce urodzenia 1 września 1939
Detroit
Zawód aktorka, komediantka, pisarka, piosenkarka, producentka
Współmałżonek Jane Wagner
(od 2013)
Lata aktywności od 1965

ŻyciorysEdytuj

Wczesne lataEdytuj

Urodziła się w Detroit, w stanie Michigan jako córka Lillie Mae (z domu Ford; ur. 14 stycznia 1914, zm. 12 lipca 2005), asystentki pielęgniarki, i Guya Tomlina (ur. 3 marca 1913, zm. 24 października 1970), pracownika fabryki[3]. Jej rodzice byli ochrzczeni w Południowej Konwencji Baptystów w Paducah w Kentucky i przeprowadzili się do Michigan w czasie wielkiego kryzysu gospodarczego[4]. Wychowywała się z młodszym bratem Richardem[5]. Od najmłodszych lat przejawiała talent komediancki a jej idolkami były m.in. Lucille Ball i Imogene Coca. W 1957 ukończyła Cass Technical High School. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczęła studia medyczne na wydziale biologii na Wayne State University. Brała udział w przesłuchaniu do sztuki, co wywołało jej zainteresowanie karierą w teatrze i zmieniła kierunek.

KarieraEdytuj

Porzuciła studia na rzecz występów w klubach i kawiarniach jako komik. Zaczęła występować w komediach stand-up w klubach nocnych w Detroit, a później w Nowym Jorku[6]. Uczyła się aktorstwa w Herbert Berghof Studio. W 1965 miał miejsce jej pierwszy występ telewizyjny w talk-show The Merv Griffin Show, a następnie była gospodarzem seriali: CBS The Garry Moore Show (1966–1967) i ABC The Music Scene (1969). Jej kariera nabrała rozmachu dzięki angażowi do NBC Rowan & Martin's Laugh-In (1969–1973), gdzie powierzano jej różnorodne role kobiece, była też jedną z pierwszych komediantek w męskim przebraniu i zdobyła nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki drugoplanowej w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym[7]. W 1972 zdobyła Grammy za album komediowy This is a Recording.

Regularnie grywała w serialach i filmach. Kreacja piosenkarki gospel z dwojgiem głuchych dzieci w dramacie muzycznym Roberta Altmana Nashville (1975) przyniosła jej nominację do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej[8], Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najbardziej obiecujący debiut aktorski w głównej roli oraz dwie nominacje do Złotego Globu dla najlepszej aktorki drugoplanowej i najbardziej obiecujący debiut aktorski[9]. W programie Saturday Night Live (1976–1977) parodiowała Farrah Fawcett, pięcioletnią Edith Ann i operatorkę telefoniczną Ernestine[10]. Za rolę Margo Sperling w komedii Roberta Bentona Ostatni seans (1977) została uhonorowana Srebrnym Niedźwiedziem na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie[11]. W melodramacie Chwila za chwilą (Moment By Moment, 1978) z Johnem Travoltą zagrała postać zamożnej Trish Rawlings w średnim wieku, cierpiącej na samotność po rozstaniu z mężem. Jako Edwina Cutwater w komedii fantastycznej Carla Reinera Dwoje we mnie (All of Me, 1984) u boku Steve’a Martina była nominowana do Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu[12].

W 1977 na Broadwayu, jako pierwsza kobieta, wystąpiła w monodramie Appearing Nitely. 28 marca 1977 trafiła na okładkę tygodnika „Time” nazywana „Nową Amerykańską Królową Komedii”[13]. W 1985 na Broadwayu prezentowała satyryczny monodram autorstwa jej partnerki Jane Wagner The Search for Signs of Intelligent Life in the Universe, za który została nagrodzona Tony Award. W 2009 grała na Broadwayu w monodramie Not Playing with a Full Deck.

Zebrała dobre recenzje za rolę Elle Reid, owdowiałej lesbijki wspierającej finansowo zbierającą na aborcję wnuczkę w komediodramacie Babka (Grandma, 2015) z Samem Elliottem, Marcią Gay Harden i Judy Greer. W 2015 przyjęła rolę Frances „Frankie” Bergstein (z domu Mengela) w serialu Netflixa Grace i Frankie obok Jane Fondy.

Stała się znana ze swojej działalności na rzecz walki z AIDS i ochrony środowiska oraz społeczności LGBT. Razem z Jane Wagner ufundowała centrum kulturalne w Centrum LGBT w Los Angeles i ogród w Centrum Zdrowotnym LGBT w Bostonie. Za swoje wysiłki została odznaczona m.in. Nagrodą Złotego Serca Fundacji Honickman. Była zaangażowana w działalność na rzecz ochrony słoni i współpracuje z poświęconymi temu organizacjami na całym świecie. Odebrała nagrodę Emmy za narrację filmu dokumentalnego HBO W obronie słoni (An Apology to Elephants, 2013).

Życie prywatneEdytuj

Jest lesbijką i chociaż Tomlin publicznie przyznała się do homoseksualizmu w wywiadzie dla prasy w 2001, to nigdy tego nie ukrywała[14]. W 1971 związała się z pisarką Jane Wagner[15], z którą zalegalizowała związek 31 grudnia 2013[16][17].

FilmografiaEdytuj

FilmyEdytuj

Seriale TVEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lily Tomlin (ang.). Listal. [dostęp 2018-11-21].
  2. Personalidade: Lily Tomlin (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-11-21].
  3. Lily Tomlin Biography (1939-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2020-03-16].
  4. Lily Tomlin – What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2020-03-02].
  5. Lily Tomlin Actor, Comedian, Writer (ang.). „TV Guide”. [dostęp 2018-11-21].
  6. Amy Tikkanen: Lily Tomlin, american comedian, writer, and actress (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2020-03-16].
  7. Sandra Brennan: Lily Tomlin Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-03-16].
  8. Lily Tomlin biographie (fr.). AlloCiné. [dostęp 2020-03-16].
  9. Lily Tomlin (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2018-11-21].
  10. Lily Tomlin Biography (ang.). TV.com. [dostęp 2020-03-16].
  11. Sheri Linden (2015-05-08): The Essential Works of Jane Fonda and Lily Tomlin: A Critic's Top Picks (ang.). „The Hollywood Reporter”. [dostęp 2020-03-16].
  12. Lily Tomlin (wł.). MYmovies. [dostęp 2020-03-16].
  13. Horatia Harrod, Lily Tomlin: 'Hollywood sexism? I'd slap it off', „The Daily Telegraph”, 4 grudnia 2015 [dostęp 2020-03-16] (ang.).
  14. Elizabeth Day (2015-11-22): Interview Lily Tomlin: ‘I don’t relate to any of my life, except the stories I’m telling you’ (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2020-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-16)].
  15. Liz Smith, Liz Smith (2014-01-03): Was life a 'Cabaret' for Bob Fosse? Yes, no, maybe (ang.). „Chicago Tribune”. [dostęp 2020-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-16)].
  16. Christopher Jones (2014-01-06): Congratulations!: Lily Tomlin Marries Longtime Partner Jane Wagner (ang.). „Instinct Magazine”. [dostęp 2020-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-16)].
  17. Marc Malkin (2013-08-19): Lily Tomlin and Jane Wagner May Get Married, Have Been Together For 42 Years! (ang.). E! Entertainment. [dostęp 2020-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-16)].

Linki zewnętrzneEdytuj