Lipnica Wielka (powiat nowotarski)

wieś w województwie małopolskim

Lipnica Wielka (słow. Dolná Lipnica, Nižná Lipnica, węg. Alsó-Lipnicza) – wieś łańcuchowa w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Lipnica Wielka[3][4]. Leży w historycznym rejonie Orawa.

Artykuł

49°29′9″N 19°37′44″E

- błąd

39 m

WD

49°29'0"N, 19°37'40"E

- błąd

39 m

Odległość

306 m

Lipnica Wielka
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowotarski

Gmina

Lipnica Wielka

Wysokość

600–1725 m n.p.m.

Liczba ludności (2011)

5244[1][2]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-483

Tablice rejestracyjne

KNT

SIMC

0440791

Położenie na mapie gminy Lipnica Wielka
Mapa konturowa gminy Lipnica Wielka, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Lipnica Wielka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Lipnica Wielka”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Lipnica Wielka”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Lipnica Wielka”
Ziemia49°29′09″N 19°37′44″E/49,485833 19,628889

Miejscowość jest siedzibą gminy Lipnica Wielka. Do miejscowości należą przysiółki Piaskowa Polana i Styrułowa Polana.

Wieś leży w dolinie potoku Lipnica.

HistoriaEdytuj

Początki osadnictwa Lipnicy Wielkiej datuje się na 1606 r., chociaż w rejestrze podatkowym „państwa” orawskiego z siedzibą na Zamku Orawskim wieś występuje dopiero od 1609 roku. Podczas spisu podatkowego dokonanego w 1720 w ówczesnej Lipnicy Dolnej zarejestrowano 62 gospodarstwa (szacunkowo ok. 350 mieszkańców). Spis powszechny z lat 1780–1781 wykazał w Lipnicy Dolnej już 409 domów z 2650 mieszkańcami. Maksymalną liczbę ludności (3849 mieszkańców) osiągnęła wieś w 1841 roku.

Do końca I wojny światowej Lipnica Wielka pod węgierską nazwą Alsólipnicza (Lipnica Dolna) pozostawała w granicach Królestwa Węgierskiego, wchodząc w skład komitatu orawskiego, z siedzibą w Dolnym Kubinie. Pod względem administracji powiatowej i sądownictwa należała do obwodu trzciańskiego, a kościelnej – do diecezji spiskiej.

Według węgierskiego spisu ludności w 1910 wieś miała 2634 mieszkańców, w tym Polaków 98,1%, Żydów 0,8%, Węgrów 0,3%, Niemców 0,04% (1 osoba) i innych narodowości 0,7%. Ludność była praktycznie jednolita wyznaniowo, katolicka. W 1913 roku jedynie 17 osób podało wyznanie mojżeszowe.

Po podziale Orawy między Polskę i Czechosłowację w 1920 część wsi Lipnica Wielka pozostała w Czechosłowacji. Do Polski przyłączono dopiero w 1924, na zasadzie wymiany terytoriów – Polska oddała wsie Głodówka (Hladovka) i Sucha Góra (Sucha Hora). W latach 1939–1945 znajdowała się w granicach faszystowskiej Słowacji, będącej państwem marionetkowym III Rzeszy.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

KulturaEdytuj

We wsi jest używana gwara orawska, zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka[5].

Funkcjonują tu zespoły regionalne Orawskie Dzieci, Nowa Orawa oraz Orawianie.

Ludzie związani z Lipnicą WielkąEdytuj

  • Andrzej Jazowski (1913–1947) – pedagog, działacz ZHP, członek Tajnej Organizacji Wojskowej, podporucznik AK, zastrzelony przez funkcjonariuszy UB, artysta
  • Karol Wójciak (1892–1969) – rzeźbiarz ludowy z Lipnicy Wielkiej zwany „Heródkiem”
  • Piotr Borowy (1858–1932) – polski działacz ludowy i niepodległościowy, członek delegacji na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. (zm. w Lipnicy)
  • Emil Kowalczyk (1941–2005) – lipnicki pedagog i poeta, przewodniczący rady gminy
  • ks. Jan Pelczarski (ur. 1965 w Lipnicy) – generał oblatów św. Józefa (od 14 sierpnia 2018)[6].
  • Franciszek Adamczyk – poseł, senator, konsul generalny w Chicago, wójt.

TurystykaEdytuj

We wsi znajduje się wiele atrakcji turystycznych m.in.[6] kościół św. Łukasza Ewangelisty, trzy dzwonnice loretańskie (w sołectwach: Murowanica, Skoczyki, Przywarówka), wieża widokowa na Marysinej Polanie, bacówka i liczne źródełka siarczkowe.

Baza noclegowaEdytuj

W Lipnicy Wielkiej znajduje się dom wycieczkowy Orawa, dom charytatywno- wypoczynkowy Górska Przystań oraz liczne gospodarstwa agroturystyczne.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wieś Lipnica Wielka w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2018-02-28] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-02-28].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Júlia Dudášová-Kriššáková, Goralské nárečia z pohľadu súčasnej slovenskej jazykovedy, Preszów: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity v Prešove, 2016, s. 24–29, ISBN 978-80-555-1714-8 (słow.).
  6. a b Strona gminy. [dostęp 2018-08-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-26)].