Lista najliczniejszych rodzajów roślin okrytonasiennych

lista w projekcie Wikimedia

Istnieje ponad 50 rodzajów roślin okrytonasiennych liczących ponad 500 gatunków w tym ponad 20 rodzajów obejmujących ponad tysiąc gatunków[1]. Największym spośród nich jest należący do bobowatych rodzaj traganek (Astragalus) liczący ponad trzy tysiące gatunków, a z uwzględnieniem drobnych gatunków apomiktycznych rodzaj jastrzębiec (Hieracium) liczy sobie ponad 10 tysięcy gatunków[2].

Rozmiary rodzajów roślin różnią się znacznie i obejmują takie, które liczą tylko jeden gatunek oraz takie, do których zalicza się tysiące gatunków. Sytuacja taka pojawiła się wcześnie w rozwoju klasyfikacji roślin, przy czym rodzajem obejmującym największą liczbę gatunków (56) w klasyfikacji Karola Linneusza, wymienionym w Species Plantarum, był wilczomlecz (Euphorbia). Linneusz zakładał, że żaden rodzaj nie powinien obejmować więcej niż 100 gatunków[3].

Część różnic w rozmiarach rodzajów jest przypisywana czynnikom historycznym. Według hipotezy opublikowanej przez Maxa Waltersa w 1961 roku, wielkość rodzajów roślin jest związana z wiekiem, ale nie samego taksonu, lecz samego pojęcia funkcjonującego w taksonomii[4]. Rośliny z Europy, na których pracowali pierwsi taksonomowie, podzielone są na relatywnie małe rodzaje. Te ze strefy międzyzwrotnikowej łączone są w większe i bardziej zróżnicowane rodzaje[4][5]. Podobnie rośliny, które dzielą wspólne właściwości, na przykład lecznicze, takie jak wilczomlecze, łączone są w jeden rodzaj, podczas gdy rośliny o różnych zastosowaniach, takie jak wiechlinowate, dzielone są na wiele niewielkich rodzajów[4]. Tradycyjnie też w pewnych rodzinach wyróżniano liczne drobne rodzaje (np. w obrębie selerowatych czy kapustowatych), podczas gdy zróżnicowane i bogate w gatunki rodzaje utrzymywane w całości już przez klasycznych taksonomów zachowały swój obszerny zakres (przykładem może być turzyca Carex)[4][5]. Na liczbę gatunków w obrębie rodzaju wpływają niektóre czynniki wynikające z ich biologii. Przykładowo apomiksja bywa powodem wyróżniania wielu drobnych gatunków i w efekcie powoduje ich wielką liczbę łączną w takich rodzajach jak jaskier (Ranunculus) i pięciornik (Potentilla)[3], mniszek (Taraxacum) i jastrzębiec (Hieracium)[2].

Na utrzymanie bardzo bogatych w gatunki rodzajów wpłynęło wprowadzenie w XIX wieku (np. przez Augustina Pyrame de Candolle) taksonów wewnątrzrodzajowych, takich jak podrodzaj, sekcja i seria. Taksony te pozwoliły na grupowanie i uporządkowanie systematyki wielkich rodzajów[3]. Generalnie jednak systematyka wielu dużych rodzajów wciąż jest słabo poznana – niejasne są granice międzygatunkowe, kryteria podziału i klasyfikacje wewnątrzrodzajowe[1].

Podkreśla się przy tym duże znaczenie wielkich rodzajów dla nauki[1]. E.J.H. Corner zakłada, że badanie wielkich rodzajów może mieć istotny wkład w biologię ewolucyjną i prowadzi badania nad zróżnicowanym rodzajem tropikalnym – figowiec (Ficus)[3]. Wielkie rodzaje stanowią przedmiot badań nad specjacją, specjalizacją ekologiczną, zmianami molekularnymi. Badania nad nimi pozwalają na testowanie hipotez z zakresu ekologii i ewolucji[1].

Rodzaje obejmujące największą liczbę gatunkówEdytuj

Według analizy z 2004 roku taksonoma Davida Frodina istnieje co najmniej 57 rodzajów roślin okrytonasiennych liczących ponad 500 gatunków[3]. Baza danych taksonomicznych The Plant List w edycji z 2013 wykazywała co najmniej 64 takie rodzaje, przy czym trzy wymieniane przez Frodina wypadły z listy ze względu na węższe ich ujęcie systematyczne (Cassia, Oncidium i Eria)[6]. Właściwa liczba takich rodzajów jest trudna do ustalenia ze względu na brak aktualnych monografii[5]. Przykładowo szacuje się, że liczba gatunków w rodzaju Pleurothallis z rodziny storczykowatych wynosi od 1120 do 2500[3].

Zestawienie nie obejmuje niektórych rodzajów, w obrębie których klasyfikacja pozostaje niejasna i w obrębie których liczne są drobne gatunki agamiczne. Wielkie liczby gatunków o niejasnej pozycji taksonomicznej wymieniane są w przypadku rodzajów głóg (Crataegus) (380 gatunków zweryfikowanych i 1230 niepewnych), róża (Rosa) (odpowiednio 366 i 3152), pierwiosnek (Primula) (392 i 534), ostrożeń (Cirsium) (481 i 492), ostrokrzew (Ilex) (475 i 367)[6].

Rodzaje z innych grup systematycznych roślin naczyniowych wyróżniające się dużą liczbą gatunków to m.in. Selaginella, Asplenium i Cyathea[3].

 
Astragalus jest najliczniejszym w gatunki rodzajem (obejmuje 3200 gatunków), na zdjęciu traganek szerokolistny
 
Taraxacum jest drugim rodzajem pod względem liczby gatunków, na zdjęciu przedstawiciel gatunku zbiorowego mniszek pospolity
 
Hieracium – trzeci pod względem liczby gatunków, a jeśli uznać wszystkie drobne gatunki – prawdopodobnie pierwszy. Na zdjęciu jastrzębiec kosmaczek
 
Carex jest czwartym rodzajem pod względem liczby gatunków. Na zdjęciu turzyca pigułkowata
 
Euphorbia jest piątym rodzajem pod względem liczby gatunków. Na zdjęciu wilczomlecz migdałolistny
 
Psychotria jest szóstym rodzajem pod względem liczby gatunków. Na zdjęciu Psychotria mariniana
 
Bulbophyllum jest siódmym rodzajem pod względem liczby gatunków. Na zdjęciu Bulbophyllum guttulatum
Lista rodzajów roślin okrytonasiennych liczących ponad 500 gatunków[3][6]
Lp. Rodzaj Liczba gatunków Rodzina Listy gatunków
1. traganek Astragalus 3270 bobowate Fabaceae / Leguminosae lista gatunków
2. mniszek Taraxacum 2300–2500 astrowate Asteraceae
3. jastrzębiec Hieracium 2241–10000 astrowate Asteraceae
4. turzyca Carex 2062+ ciborowate Cyperaceae lista gatunków
5. wilczomlecz Euphorbia 2046+ wilczomleczowate Euphorbiaceae lista gatunków
6. Psychotria 1951 marzanowate Rubiaceae
7. bulbofylum Bulbophyllum ok. 1900 storczykowate Orchidaceae lista gatunków
8. begonia Begonia 1600+ begoniowate Begoniaceae lista gatunków
9. starzec Senecio 1587+ astrowate Asteraceae / Compositae
10. dendrobium Dendrobium 1523 storczykowate Orchidaceae
11. jeżyna Rubus 1500+ różowate Rosaceae
12. pieprz Piper 1457 pieprzowate Piperaceae lista gatunków
13. epidendrum Epidendrum 1435+ storczykowate Orchidaceae
14. akacja Acacia 1393+ bobowate Fabaceae / Leguminosae lista gatunków
15. psianka Solanum ok. 1250 psiankowate Solanaceae lista gatunków
16. krocień Croton 1223 wilczomleczowate Euphorbiaceae lista gatunków
17. peperomia Peperomia 1161 pieprzowate Piperaceae lista gatunków
18. czapetka Syzygium 1139 mirtowate Myrtaceae lista gatunków
19. goździkowiec Eugenia 1113 mirtowate Myrtaceae lista gatunków
20. Lepanthes 1092 storczykowate Orchidaceae
21. Miconia ok. 1000 zaczerniowate Melastomataceae
22. szałwia Salvia 986+ jasnotowate Lamiaceae lista gatunków
23. liściokwiat Phyllanthus 936 liściokwiatowate Phyllanthaceae
24. anturium Anthurium 926+ obrazkowate Araceae lista gatunków
25. czosnek Allium 918+ amarylkowate Amaryllidaceae
26. stelis Stelis 887 storczykowate Orchidaceae
27. różanecznik Rhododendron 850–1000 wrzosowate Ericaceae
28. wrzosiec Erica 868 wrzosowate Ericaceae
29. niecierpek Impatiens 850 niecierpkowate Balsaminaceae
30. figowiec Ficus 841+ morwowate Moraceae lista gatunków
31. Habenaria 837 storczykowate Orchidaceae
32. eukaliptus Eucalyptus 822+ mirtowate Myrtaceae
33. Vernonia 800–1000 astrowate Asteraceae / Compositae
34. ardizja Ardisia 789+ pierwiosnkowate Primulaceae lista gatunków
35. hurma Diospyros 767 hebankowate Ebenaceae lista gatunków
36. pandan Pandanus 746 pandanowate Pandanaceae lista gatunków
37. chaber Centaurea 734+ astrowate Asteraceae / Compositae
38. Cyrtandra 733+ ostrojowate Gesneriaceae
39. klekotnica Crotalaria 715 bobowate Fabaceae / Leguminosae lista gatunków
40. indygowiec Indigofera 700+ bobowate Fabaceae / Leguminosae
41. lepnica Silene ok. 700 goździkowate Caryophyllaceae lista gatunków
42. szczawik Oxalis ok. 700 szczawikowate Oxalidaceae
43. cibora Cyperus 699–839 ciborowate Cyperaceae lista gatunków
44. oplątwa Tillandsia ok. 690 bromeliowate Bromeliaceae lista gatunków
45. Cousinia 687 astrowate Asteraceae / Compositae lista gatunków
46. przytulia Galium ok. 660 marzanowate Rubiaceae lista gatunków
47. jakobinia Justicia 652+ akantowate Acanthaceae lista gatunków
48. wilec Ipomoea 650 powojowate Convolvulaceae lista gatunków
49. pochrzyn Dioscorea 631 pochrzynowate Dioscoreaceae
50. łubin Lupinus 626 bobowate Fabaceae / Leguminosae
51. krzyżownica Polygala 623 krzyżownicowate Polygalaceae lista gatunków
52. kocanki Helichrysum 600 astrowate Asteraceae / Compositae lista gatunków
53. jaskier Ranunculus 600 jaskrowate Ranunculaceae lista gatunków
54. szeflera Schefflera 591 araliowate Araliaceae lista gatunków
55. berberys Berberis 580 berberysowate Berberidaceae lista gatunków
56. pleurotalis Pleurothallis 557+ storczykowate Orchidaceae
57. wierzba Salix 552+ wierzbowate Salicaceae lista gatunków
58. wiechlina Poa 552+ wiechlinowate Poaceae / Gramineae lista gatunków
59. aloes Aloe 550 złotogłowowe Asphodelaceae lista gatunków
60. bylica Artemisia 550 astrowate Asteraceae / Compositae lista gatunków
61. iksora Ixora 544 marzanowate Rubiaceae lista gatunków
62. dąb Quercus 531 bukowate Fagaceae lista gatunków
63. fiołek Viola 525 fiołkowate Violaceae lista gatunków
64. męczennica Passiflora 513–565 męczennicowate Passifloraceae lista gatunków
65. proso Panicum 500+ wiechlinowate Poaceae / Gramineae lista gatunków
66. pięciornik Potentilla 500 różowate Rosaceae lista gatunków

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Trevor R. Hodkinson, John A.N. Parnell: Reconstructing the Tree of Life: Taxonomy and Systematics of Species Rich Taxa. CRC Press, 2006, s. 130. ISBN 1-4200-0953-2.
  2. a b Clive A. Stace: Taksonomia roślin i biosystematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 206. ISBN 83-01-11251-4.
  3. a b c d e f g h David G. Frodin. History and concepts of big plant genera. „Taxon”. 53, 3, s. 753–776, 2004. DOI: 10.2307/4135449. JSTOR: 4135449. 
  4. a b c d Max Walters. The shaping of angiosperm taxonomy. „New Phytologist”. 60, 1, s. 74–84, 1961. DOI: 10.1111/j.1469-8137.1961.tb06241.x. JSTOR: 2429789. 
  5. a b c Introduction. W: David J. Mabberley: Mabberley's Plant-book: a Portable Dictionary of Plants, their Classification and Uses. Wyd. 3rd. Cambridge University Press, 2008, s. vii–xv. ISBN 978-0-521-82071-4.
  6. a b c The Plant List. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2015-05-23].