Kukang większy

(Przekierowano z Lori kukang)

Kukang większy[10], lori kukang[11] (Nycticebus coucang) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny Lorisinae w obrębie rodziny lorisowatych (Loridinae).

Kukang większy
Nycticebus coucang[1]
(Boddaert, 1785)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Nadgromada

żuchwowce

Gromada

ssaki

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

lemurowe

Rodzina

lorisowate

Podrodzina

Lorisinae

Rodzaj

kukang

Gatunek

kukang większy

Synonimy
Podgatunki
  • N. c. coucang Boddaert, 1785
  • N. c. insularis Robinson, 1917
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[9]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zasięg występowaniaEdytuj

Kukang większy występuje w zależności od podgatunku[12]:

TaksonomiaEdytuj

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1785 roku holenderski przyrodnik Pieter Boddaert nadając mu nazwę Tardigradus Coucang[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał Malakkę, w Malezji[2][13].

Wstępne badania wydają się wskazywać, że na Sumatrze mogą istnieć dwie różne formy (jedna jest obecnie uznawana za odrębny gatunek N. hilleri) oraz że populacje z Singapuru, Malezji, półwyspowej części Tajlandii i wyspy Bangka bardzo się od siebie różnią i może być uzasadnione uznanie ich za odrębne taksony[12]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dwa podgatunki[12].

EtymologiaEdytuj

  • Nycticebus: gr. νυκτι- nukti- „nocny”, od νυξ nux, νυκτος nuktos „noc”; κηβος kēbos „długoogoniasta małpa”[14].
  • coucang: rodzima, indonezyjska nazwa kukang dla kukanga większego[15].
  • insularis: łac. insularis „z wyspy, wyspowy”, od insula, insulae „wyspa”[16].

WyglądEdytuj

Długość ciała (bez ogona) 30–34 cm, ogon szczątkowy; masa ciała 635–850 g[17]. Kukang większy cechuje się uwstecznionym, niemal nieobecnym ogonem oraz brunatnoszarym ubarwieniem z ciemną pręgą na grzbiecie, a także jasnymi łapami. Cechą wyróżniającą gatunek z grupy jest sposób poruszania, czyli powolne „sunięcie” po pniu, z wykorzystaniem czterech kończyn, zazwyczaj z trzema jednocześnie dotykającymi podłoża. Siatkówka ich oczu zawiera dodatkową warstwę błony odblaskowej, która pozwala na „recykling”, czyli wykorzystanie możliwie wszystkich promieni świetlnych. Efekt ten daje wrażenie świecących oczu, widoczny nawet z kilkuset metrów[18]. Podobnie jak inne naczelne z rodzaju Nycticebus, kukang większy także posiada wilgotny nos (rhinarium), okrągłą głowę, niewielkie uszy ukryte w gęstym futrze, płaską część twarzową czaszki oraz szczątkowy ogon.

Tryb życiaEdytuj

Kukang większy prowadzi nocny tryb życia. Jest zwierzęciem uważanym za samotnicze, choć obserwowane były grupy składające się z dorosłego samca, dorosłej samicy oraz pewnej liczby młodych. Samotniczy tryb życia może być związany z monogamicznym systemem zapłodnień u tego gatunku. Między osobnikami w grupie zasiedlającej dany obszar występują przyjazne relacje[19].

Kukang większy w wewnętrznej stronie łokcia wytwarza toksynę, którą po połączeniu ze śliną przy pomocy specjalnych grzebieni pokrywa skórę swoją oraz swojego potomstwa. W przypadku zagrożenia gryzie lub zwija się w kulkę, wystawiając do drapieżnika pokryte toksyną futro. Tak jak inne gatunki z rodziny lorisowatych, Nycticebus coucang do komunikacji używa silnie pachnącej wydzieliny spod pach oraz okrzyków[potrzebny przypis].

Kukang większy jest zasadniczo owocożerny, choć spożywa też liście, owady i jaja ptaków. Główny pokarm stanowi jednak nektar z kwiatów palmy burtram (Eugeissona trismus)[19]. Lori kukang ze względu na toksynę pokrywającą futro nie mają zbyt wielu naturalnych wrogów. Jednym z nielicznych zaobserwowanych jest pyton siatkowy (Malayopython reticulatus)[20].

RozmnażanieEdytuj

W porównaniu do innych ssaków podobnych rozmiarów, Nycticebus coucang mają niskie wskaźniki rozrodcze – ich ciąża jest pojedyncza, a czas pomiędzy ciążami długi. Ciąża trwa 190 dni, a młode dorasta po około 9 miesiącach[18].

ZagrożeniaEdytuj

Czerwona księga gatunków zagrożonych wymienia lori kukang jako gatunek narażony, głównie ze względu na popyt na młode osobniki jako zwierzątka domowe w Indonezji i krajach ościennych. Często przed sprzedażą wyrywa się im zęby, co czyni ich późniejsze wprowadzenie do środowiska niemożliwym. Nycticebus coucang jest gatunkiem narażonym na wyginięcie przede wszystkim ze względu na nielegalne odłapywanie i sprzedawanie jako zwierzęta domowe w całej Azji Południowo-Wschodniej. Po złapaniu zwierzętom często wyrywane są zęby, co nawet w wypadku odebrania zwierzęta kłusownikom uniemożliwia ponowne wypuszczenie ssaka. Głównym powodem spadku liczebności populacji jest jednak ograniczanie niszy ekologicznej, czyli wycinanie lasów. Ograniczenie środowiska występowania spowodowało konieczność migracji Nycticebus coucang na obszary wykorzystywane jako tereny uprawne, gdzie gatunek ten uznawany jest za szkodnika[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Nycticebus coucang, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c P. Boddaert: Elenchus animalium, volumen I: sistens quadrupedia huc usque nota, eorumque varietates: ad ductum naturae, quantum fieri potuit disposita. Roterodami: Apud C.R. Hake, 1784, s. 67. (łac.).
  3. T.S. Raffles. Descriptive Catalogue of a Zoological Collection, made on account of the Honourable East India Company, in the Island of Sumatra and its Vicinity, under the Direction of Sir Thomas Stamford Raffles, Lieutenant-Governor of Fort Marlborough; with additional Notices illustrative of the Natural History of those Countries. „Transactions of the Linnean Society of London”. 13, s. 247, 1822. (ang.). 
  4. E.W.A. Ludeking. „Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch Indië”. 29, 1867. (niderl.). 
  5. J. Anderson: Catalogue of Mammalia in the Indian Museum, Calcutta. Cz. 1: Primates, Frosimiæ, Chiroptera, and Insectivora. Calcutta: The Trustees, 1881, s. 95. (ang.).
  6. W. Stone & J.A.G. Rehn. A collection of mammals from Sumatra, with a review of the genera Nycticebus and Tragulus. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 54, s. 140, 1902. (ang.). 
  7. a b H.Ch. Robinson. On three new races of Malayan mammals. „Journal of the Federated Malay States Museums”. 7, s. 101, 1917. (ang.). 
  8. H.J.V. Sody. Notes on some Primates, Carnivora, and the babirusa from the Indo-Malayan and Indo-Australian regions. „Treubia”. 20 (2), s. 145 (przypis), 1949. (ang.). 
  9. a b K.A.I. Nekaris, S. Poindexter & U. Streicher, Nycticebus coucang, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-08] (ang.).
  10. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 34. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  11. K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 172, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  12. a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 168. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  13. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Nycticebus coucang. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-08].
  14. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 465, 1904. (ang.). 
  15. Notification to Parties: Consideration of Proposals for Amendment of Appendices I and II. CITES. [dostęp 2021-08-08]. (ang.).
  16. The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World [online], S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
  17. K.A.-I. Nekaris: Family Lorisidae (Angwantibos, Pottos and Lorises). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 233–234. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
  18. a b Frank Wiens, Behavior and Ecology of Wild Slow Lorises (Nycticebus coucang): Social Organization, Infant Care System, and Diet., 2002, s. 78–79.
  19. a b Wiens F., Zitzmann A., Social structure of the solitary slow loris Nycticebus coucang (Lorisidae), „Journal of Zoology”, 261 (1), 2003, s. 35–46.
  20. F. Wiens, A. Zitzmann, Predation on a Wild Slow Lories (Nycticebus coucang) by Reticulated Python (Python reticulates)., „Folia Primatologica”, 70, 1999, s. 262–264.

BibliografiaEdytuj

  • K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 172, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  • Ballenger, L: Nycticebus coucang. (On-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2008-12-26]. (ang.).
  • Nekaris i inni, Nycticebus coucang, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2020-3 [dostęp 2021-02-14] (ang.).