Lori wysmukły

Lori wysmukły[10], leniuch ospały[11] (Loris tardigradus) – gatunek ssaka naczelnego z rodziny lorisowatych (Lorisidae). Z powodu powolnych ruchów zwany „leniwcem”.

Lori wysmukły
Loris tardigradus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd lemurowe
Rodzina lorisowate
Rodzaj lori
Gatunek lori wysmukły
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[9]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zasięg występowaniaEdytuj

Lori wysmukły występuje w południowo-wschodniej Sri Lance (Prowincja Zachodnia, Prowincja Południowa i Prowincja Środkowa)[12].

TaksonomiaEdytuj

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Lemur tardigradus[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał Sri Lankę (łac. Habitat in Zeylona)[2][13].

Rozpoznano aż trzy podgatunki (tardigradus, nycticeboides i niedawno opisany parvus) w obrębie L. tardigradus, ale badania molekularne przeprowadzone w 2019 roku wykazały że nie ma podstaw do ich rozpoznania pomimo niewielkich różnic morfologicznych[14]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[12].

EtymologiaEdytuj

  • Loris: fr. loris „lori”, najprawdopodobniej od niderl. loeris „błazen”[15].
  • tardigradus: łac. tardus „powolny, leniwy”[16]; gradus, graduus „krok”[17].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała (bez ogona) 18–21 cm, ogon niewidoczny; masa ciała 85–220 g[18]. Lori jest ssakiem o drobnym ciele pokrytym gęstym futrem. Futro na grzbiecie jest ciemnobrązowa, a na brzuchu jasna. Przez środek pyska przebiega biały pas. Głowa niewielka o okrągławym kształcie z widocznymi dużymi, brązowymi oczami. Uszy mają zaokrąglony kształt. Kończyny loriego są dobrze chwytne. Pysk jest krótki, zakończony różowym nosem. Brak ogona.

EkologiaEdytuj

Środowisko
Lori występuje w wilgotnych lasach deszczowych, w lasach porastających stoki gór oraz wśród zarośli w głębi lądu.
Pożywienie
Owady, żaby, jaszczurki, jaja ptaków, owoce i zielone części roślin. W niewoli pije mleko.
Zachowanie
Ssak ten jest samotnikiem żyjącym w obranym przez siebie rewirze. Do oznaczania niewielkiego terytorium używa moczu. Jeżeli zwierzęta spotkają się, często dochodzi między nimi do walki. Prowadzi nocny tryb życia. Duże oczy są znakomitym przystosowaniem do życia w ciemnościach. Lori prawie całe życie spędza w koronach drzew. Czasem schodzi na ziemię poruszając się na czterech łapach. Dzień przesypia w dziupli lub wśród gęstych liści. Aby zdobyć pożywienie podkrada się bardzo cicho i błyskawicznie chwyta ofiarę, co umożliwia mu głównie doskonały słuch.
Wrogowie naturalni
Pantera mglista, lamparcik marmurkowy, duże węże.
Rozmnażanie
Ruja samic ma miejsce w kwietniu i maju, a także w październiku i listopadzie. Po odnalezieniu partnerki przez samca, rozpoczynają się zaloty. Ciąża trwa 166-169 dni, poród odbywa się, podczas gdy inne osobniki gatunku śpią. Zazwyczaj rodzi się jeden osobnik. Pierwsze tygodnie życia młode spędza chwytając się brzucha matki. Po skończeniu 2-3 miesięcy młode usamodzielnia się, odżywiając się mlekiem matki, które jest jego pokarmem do ok. 7. miesiąca życia, czasem dokarmiają je inne samice.
Długość życia
Jeżeli lori nie padnie ofiarą drapieżników, żyje 12-15 lat.

Status zagrożenia i ochronaEdytuj

Z powodu prowadzonego przez ten gatunek trybu życia, w wielu wioskach uważa się go za złego ducha i bywa z tego powodu tępiony. Lori wysmukły został objęty ochroną całkowitą, jednak kłusownicy wyłapują je i sprzedają na targach i bazarach. Niektóre części ciała uważane są w medycynie wschodniej za afrodyzjaki. Liczba lori zmniejsza się również z powodu wycinania lasów.

PrzypisyEdytuj

  1. Loris tardigradus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 29. (łac.)
  3. É. Geoffroy Saint-Hilaire. Mémoire sur les rapports naturels des Makis Lemur. „Magasin Encyclopédique”. 1, s. 48, 1796 (fr.). 
  4. J. Fischer von Waldheim: Anatomie der Maki. Frankfurt am Main: Andreäische Buchhandlung, 1804, s. 28. (niem.)
  5. Lydekker 1904 ↓, s. 345.
  6. Lydekker 1904 ↓, s. 346.
  7. W.Ch.O. Hill. The slender loris of the Horton Plains, Ceylon. Loris tardigradus nycticeboides, subsp. nov. „Journal of the Bombay Natural History Society”. 43 (1), s. 73, 1942 (ang.). 
  8. S.N. Gamage, C.P. Groves, F.M. Marikar, C.S. Turner, K.U. Padmalal & S.W. Kotagama. The taxonomy, distribution, and conservation status of the slender loris (Primates, Lorisidae: Loris) in Sri Lanka. „Primate Conservation”. 31 (1), s. 99, 2017 (ang.). 
  9. S.N. Gamage, K.A.I. Nekaris & R. Rudran, Loris tardigradus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-07-30] (ang.).
  10. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 34. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  11. Encyklopedia Gutenberga hasło „Leniuch ospały”. [dostęp 2013-02-19].
  12. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 168. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  13. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Loris tardigradus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-07-30].
  14. S. Gamage, F. Marikar, C.P. Groves, C. Turner, K. Padmalal & S. Kotagame. Phylogenetic relationship among slender loris species (Primates, Lorisidae: Loris) in Sri Lanka based on mtDNA CO1 barcoding. „Turkish Journal of Zoology”. 43 (6), s. 609–616, 2019. DOI: 10.3906/zoo-1901-20 (ang.). 
  15. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 384, 1904 (ang.). 
  16. Jaeger 1944 ↓, s. 229.
  17. Jaeger 1944 ↓, s. 99.
  18. K.A.-I. Nekaris: Family Lorisidae (Angwantibos, Pottos and Lorises). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 232–233. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)

BibliografiaEdytuj