Otwórz menu główne

Ludwik Ehrlich

prawnik polski

Ludwik Ehrlich (ur. 11 kwietnia 1889 w Tarnopolu, zm. 31 października 1968 w Krakowie) – prawnik polski, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i Jagiellońskiego, sędzia ad hoc Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

Ludwik Ehrlich
Data i miejsce urodzenia 11 kwietnia 1889
Tarnopol
Data i miejsce śmierci 31 października 1968
Kraków
Profesor nauk nauk prawnych
Specjalność: prawo międzynarodowe publiczne
Alma Mater Uniwersytet Oksfordzki
Uczelnia Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Okres zatrudn. 1920–1939
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Okres zatrudn. 1945–1961
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

PochodzenieEdytuj

Pochodził ze zasymilowanej rodziny żydowskiej[1]. Był synem Arnolda (adwokata) i Flory z Bernsteinów, bratem ciotecznym Jakuba Parnasa (profesora biochemii Uniwersytetu Lwowskiego), kuzynem Szymona Rundsteina (profesora prawa narodów Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie).

EdukacjaEdytuj

Uczęszczał do szkół powszechnej i średniej w Tarnopolu i Lwowie, w 1907 podjął studia na Uniwersytecie Lwowskim; kształcił się w zakresie prawa, filozofii i historii literatury (do 1911), m.in. pod kierunkiem Oswalda Balzera. Uzupełniał studia na uniwersytetach w Halle (1912–1913), Berlinie (1913), Oksfordzie (1913–1916). W 1915 uzyskał stopień bachelor of letters na Uniwersytecie Oksfordzkim i w latach 1916–1917 prowadził tam wykłady z historii nowożytnej. W 1917 przeniósł się na trzy lata na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley; prowadził w tym okresie działalność agitacyjną na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości wśród poborowych armii amerykańskiej.

Okres międzywojennyEdytuj

W 1920 podjął pracę na polskim Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie jako docent w Katedrze Prawa Narodów. W 1924 został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem tej Katedry (przyjmując nominację odrzucił jednocześnie ofertę pracy ponownie w Berkeley). W 1929 awansowany na profesora zwyczajnego; od 1930 do września 1939 kierował Studium Dyplomatycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[2]. Jego wychowankami byli m.in. Stanisław Hubert, Kazimierz Grzybowski, Zenon Wachlowski[3]. Absolwentem szkoły dyplomatycznej był również Jan Karski.

W latach 1934–1937 pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa[4] . Głosił wykłady gościnnie z interpretacji traktatów w Akademii Prawa Międzynarodowego w Hadze (1927–1928, 1962) oraz z prawa międzynarodowego na uniwersytetach w Pradze (1929), Jassach (1934), Londynie (1937). W latach 1927-1928 pełnił funkcję sędziego ad hoc w Stałym Trybunale Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

W okresie międzywojennym często odwiedzał Sanok i przebywał w Falejówce, gdzie posiadał majątek ziemski wraz z dworem i parkiem o powierzchni 175 ha[5][6]. Był ostatnim właścicielem Falejówki[7].

II wojna światowaEdytuj

Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 oraz kapitulacji Lwowa Ludwik Ehrlich wraz z prezydentem miasta, Stanisławem Ostrowskim opracował dokument zawierający szczegóły oddania Lwowa Sowietom[8]. 3 stycznia 1940 został zwolniony z pracy na Wydziale Prawa uniwersytetu we Lwowie[9]. W maju 1940 został aresztowany przez Niemców. Osadzono go w więzieniu w Sanoku, przebywał tam do 25 maja 1940[10]. Uniknąwszy losu innych naukowców pozbawionych życia przez Niemców w ramach mordu profesorów lwowskich był zagrożony aresztowaniem, tym bardziej z uwagi na swoje pochodzenie[11]. W tym celu został przewieziony przez zaangażowanych w konspirację studentów ze Lwowa do o dworu hr. Tarnowskiego w Rudniku nad Sanem, następnie na plebanię w Bielinach, później do gospodarstwa za tą wsią[11]. Potem został skierowany przez niemiecki Arbeitsamt (Urząd Pracy) z Biłgoraja do pracy w nadleśnictwie w Hucie Krzeszowskiej na stanowisku księgowego[11]. Wówczas działał na rzecz w Armii Krajowej, wysłuchując drogą radiową komunikatów w językach angielskim i francuskim i tłumacząc je na język polski[11]. Późną wiosną 1943[11] lub w połowie września 1943 został aresztowany przez Niemców w leśniczówce w Hucie Krzeszowskiej i osadzony w więzieniu w Biłgoraju[11]. 24 września 1943 został uwolniony przez oddział AK, dowodzony przez majora Tadeusza Sztumberka-Rychtera (wolność odzyskało wówczas również 72 innych więźniów). Następnie został wywieziony przez podziemie na Zamojszczyznę i tam pozostawał do końca okupacji[11]. Był w szeregach oddziału „Podkowy” por. Tadeusza Kuncewicza w Puszczy Solskiej (prowadził nasłuch radiowy). Według Zygmunta Klukowskiego prof. Ehrlich dokumentował zbrodnie nazistowskie na terenie Zamojszczyzny[6].

Okres powojennyEdytuj

Po wojnie współpracował ze Stałym Trybunałem Rozjemczym w Hadze i Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. W 1945 został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego[12], kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego i dyrektorem Szkoły Nauk Politycznych Wydziału Prawa tej uczelni. W czasach stalinowskich był prześladowany przez komunistyczne służby bezpieczeństwa PRL – usunięto go z katedry na UJ i odsunięto od nauczania[13]. Katedrę odzyskał w 1956[14] i pracował do emerytury, na którą przeszedł w 1961.

W 1947 został członkiem-korespondentem PAU; był również członkiem przybranym Towarzystwa Naukowego we Lwowie i prezesem Centralnego Komitetu Polskich Instytucji Politycznych (1934–1937). W 1963 otrzymał nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka.

Działalność naukowaEdytuj

Specjalizował się w prawie międzynarodowym publicznym, historii prawa międzynarodowego w Polsce, historii doktryn politycznych i prawnych. Opracował pierwszy polski podręcznik prawa międzynarodowego publicznego (Prawo narodów, 1927). Przedstawił teorię o powstaniu polskiej szkoły prawa narodów w Krakowie na początku XV wieku. Opracował doktrynę odpowiedzialności za zbrodnie popełnione przez Niemców na ziemiach polskich, opartą na założeniu, że rozpoczęcie II wojny światowej miało nielegalny charakter. Doktrynę tę przyjął Trybunał Norymberski przy ustalaniu zakresu odpowiedzialności indywidualnej. Po wojnie był również kilkakrotnie biegłym w procesach niemieckich zbrodniarzy wojennych. Przygotował wydanie rozprawy De bellis iustis (1410) Stanisława ze Skarbimierza, pracował również nad edycją dzieł Pawła Włodkowica.

ŚmierćEdytuj

Zmarł 31 października 1968 w Krakowie. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Rakowickim 5 listopada 1968 (pas 8)[15].

Życie prywatneEdytuj

Jego żoną była Frances Thornton, z domu Lawton[16], która nigdy nie nauczyła się dobrze języka polskiego[17]. Mieli dwoje dzieci: córkę Konstancję Krystynę (1924–2006) i syna Andrzeja Lawtona (ur. 1928). Krystyna po wstąpieniu do zakonu urszulanek przybrała imię Emilia Ehrlich[18]. Uczyła języka angielskiego kardynała Wojtyłę, a później pracowała dla niego w Watykanie[19]. Syn Andrzej ps. „Kot”, walczył w powstaniu warszawskim, gdzie został rany. Po powstaniu przebywał w obozie w Niemczech[20]. Po latach został cenionym tłumaczem literatury fachowej z języka angielskiego[21].

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Starostwa w Halickiem w stosunku do starostwa lwowskiego w wiekach średnich (1390-1501) (1914)
  • Gdańsk. Zagadnienia prawno-publiczne (1926)
  • Petitions of Right (1929)
  • The Positivism in International Law (1938)
  • Paweł Włodkowic i Stanisław ze Skarbimierza (1954)
  • Polski wykład prawa wojny XV wieku, Wydawnictwo Prawnicze (1955)
  • Interpretacja traktatów (1957)
  • Prawo międzynarodowe (1958)
  • Suwerenność a morze w prawie międzynarodowym (1961)
  • Suwerenność Polski na ziemiach zachodnich i północnych (1962)
  • Rektor Paweł Włodkowic, rzecznik obrony przeciw Krzyżakom (1963)

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Profesor odbity za "wszelką cenę" (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2018-11-25].
  2. Draus. UJK 2007 ↓, s. 22.
  3. Draus. UJK 2007 ↓, s. 35.
  4. Kronika miejska. Nowi dziekani na U. J. K.. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 159 z 15 lipca 1936. 
  5. Ewa Śnieżyńska-Stolot, Franciszek Stolot: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. I: Województwo krośnieńskie (zeszyt 2: Lesko, Sanok, Ustrzyki Dolne i okolice). Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1982, s. 20. ISBN 83-221-0158-9.
  6. a b Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, s. 30.
  7. Falejówka. Historia (pol.). bieszczady24.pl. [dostęp 2013-07-31].
  8. Draus. UJK 2007 ↓, s. 72.
  9. Draus. UJK 2007 ↓, s. 79.
  10. Gefängnis in Sanok. Księga więźniów śledczych 1939-1940. s. 1439 (pozycja).
  11. a b c d e f g Rudolf Antoni Borth. Kłopoty z profesorem Ehrlichem. „Biuletyn”. Nr 46, s. 75, Grudzień 1983. Koło Lwowian w Londynie. 
  12. Draus. UJK 2007 ↓, s. 190.
  13. Draus. UJK 2007 ↓, s. 191.
  14. Profesor odbity za "wszelką cenę" (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2018-11-25].
  15. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Ludwik Ehrlich. rakowice.eu. [dostęp 2016-12-31].
  16. A. Redzik, Lwowska szkoła dyplomatyczna. Zarys historii Studium Dyplomatycznego przy Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1930-1939), „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2006, t. 6, nr 5 (33)., 2006.
  17. Papież i zakonnica (pol.). wyborcza.pl, 2011-04-26. [dostęp 2013-07-31].
  18. A. Redzik, Stanisław Starzyński (1853-1935) a rozwój polskiej nauki prawa konstytucyjnego, Kraków 2012, s. 194, 2012.
  19. Profesor odbity za „wszelką cenę” (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2018-11-25].
  20. Andrzej Ehrlich (pol.). 1944.pl. [dostęp 2013-07-31].
  21. Profesor odbity za „wszelką cenę” (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2018-11-25].

BibliografiaEdytuj

  • Ludwik Ehrlich. Nekrologi. „Dziennik Polski”, s. 2, Nr 262 z 3-4 listopada 1968. 
  • Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007. ISBN 978-83-7188-964-6.
  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983
  • Adam Redzik, Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1939-1946, Lublin 2006.
  • Adam Redzik, Lwowska szkoła dyplomatyczna. Zarys historii Studium Dyplomatycznego przy Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1930-1939), „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2006, t. 6, nr 5 (33).
  • Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 30-31. ISBN 83-909787-0-9.