Otwórz menu główne

Ludwik Kalkstein

agent Gestapo w Armii Krajowej
Ludwik Kalkstein

Ludwik Kalkstein-Stoliński, pseudonim Hanka (ur. 13 marca 1920 w Warszawie, zm. 26 października 1994 w Monachium[1]) – polski literat, żołnierz konspiracji, agent Gestapo w Armii Krajowej.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodzony 13 marca 1920 r. w Warszawie jako syn właścicieli sklepu z tekstyliami. Imię otrzymał na cześć przodka Christiana Ludwiga von Kalcksteina. W 1939 ukończył gimnazjum[2], we wrześniu wyjechał do Wilna, gdzie prawdopodobnie działał w konspiracji. W styczniu 1940 powrócił do Warszawy, gdzie wszedł w skład wywiadu ofensywnego ZWZ-AK[potrzebny przypis]. Działał w sieci wywiadowczej Stragan[2].

Wiosną 1941 zorganizował własną grupę Hanka (tzw. siatka „H”), rozwijając własną siatkę informatorów. Po roku działalności wywiadowczej awansowany na stopień podporucznika i odznaczony Krzyżem Walecznych za kradzież niemieckiego planu sytuacyjnego lądowisk w okupowanej Europie oraz receptury nowego stopu aluminium[2]. Aresztowany przez Niemców w kwietniu 1942, po wielomiesięcznym śledztwie i aresztowaniu rodziców, zgodził się z nimi współpracować[1], przypominając sobie swoje niemieckie pochodzenie[3]. Z więzienia w Alei Szucha w Warszawie wyszedł w październiku 1942, jako agent nr 97 – nosił nazwiska Paul Heuchel i Konrad Stark[3]. W tym czasie wywiad AK otrzymuje informacje o jego straceniu[2]. Do siatki wywiadowczej Gestapo wciągnął Eugeniusza Świerczewskiego (męża swojej siostry) i swoją przyszłą żonę Blankę Kaczorowską. Jego grupa przyczyniła się do aresztowania gen. Stefana Roweckiego w dniu 30 czerwca 1943. Bilans działalności Kalksteina w okresie 1942–1943 to ponad 500[3] aresztowanych dowódców i współpracowników wywiadu Armii Krajowej (który okresowo został rozbity w Warszawie).

W grudniu 1943 r. kontrwywiad AK zdemaskował Ludwika Kalksteina i Eugeniusza Świerczewskiego jako agentów Gestapo. 25 marca 1944 r. Wojskowy Sąd Specjalny AK wydał na nich wyrok śmierci za zdradę. Świerczewski został trzy miesiące potem zlikwidowany[2], natomiast Kalkstein schronił się w strzeżonej zamkniętej dzielnicy niemieckiej[3]. Po śmierci szwagra wstępuje do SS[2]. W powstaniu warszawskim pozostawał w szeregach SS, ale nie walczył. Po powstaniu pracował w SS w Grójcu[3]. Po 1945 uciekł z Niemcami na Zachód, po czym powrócił do Łodzi z misją dywersyjną (z której prawdopodobnie zrezygnował)[4].

Na przestrzeni powojennych miesięcy zmienił nazwisko kolejno na Święcki, Świerk[4], Świerkiewicz[3]. Początkowo mieszkał w Krakowie, później był kierownikiem szkoły podstawowej w Chorzewie, a w Niechorzu został szefem spółdzielni rybackiej[2]. Jesienią 1945 r. zamieszkał w Szczecinie. Pracował tam jako dziennikarz dziennika „Kurier Szczeciński”, pisząc socrealistyczne teksty o rybakach i marynarzach. Polskie Radio Szczecin emitowało jego słuchowiska[4]. W 1949 r. zatrzymany za próbę nielegalnego przekroczenia granicy, zgodził się współpracować ze Służbą Bezpieczeństwa (ps. „Granica”), po czym został zwolniony, jednak jego prawdziwej tożsamości nie odkryto. Zaangażował się w organizację życia literackiego w Szczecinie, chcąc założyć na wyspie Karsibórz osadę literacko-marynistyczną[2]. Został również przyjęty przez Jerzego Andrzejewskiego do Związku Literatów Polskich w Szczecinie[4], co nastąpiło w 1951 r. Reprezentował również ZLP na zjeździe czechosłowackich literatów. W wolnym czasie pisał szkice scenariuszy filmowych, którymi usiłował zainteresować wytwórnie[2].

Rozpoznany i aresztowany przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego w sierpniu 1953, a następnie skazany na karę śmierci[2], zamienioną na karę dożywotniego pozbawienia wolności[potrzebny przypis] m.in. pod zarzutem wydania gen. Grota-Roweckiego. Wyrok zamieniono wkrótce na 15 lat więzienia. W więzieniu pracował w bibliotece, redagował ogólnopolskie pismo więźniów Prześwit, pisał słuchowisko radiowe i zbierał nagrody za wzorowe zachowanie[2]. Zwolniony w 1965 na mocy amnestii dotyczącej przestępstw wojennych[4]. Po wyjściu na wolność wrócił do Szczecina, ale po odebraniu pogróżek wyjechał do Warszawy. 3 sierpnia 1966 roku zmienia nazwisko na Ludwik Kalkstein-Stoliński, a w 1968 r. na Ludwik Stoliński. Wkrótce potem związał się z właścicielką prywatnego sklepu z Pomorza, a potem przeniósł się do Zielonej Góry[2].

W 1973 zamieszkał pod Piasecznem, gdzie prowadził kurzą fermę z partnerką, Teresą Ciesielską[4]. Został tam jednak odnaleziony przez dawnego żołnierza konspiracji, wobec czego wyprowadził się do miejscowości Utrata pod Jarocinem[2], gdzie miał wielką fermę świń[4]. Tam został ponownie odnaleziony przez dawnego członka podziemia i w 1980 r. ponownie zmienił nazwisko, przyjmując po poślubionej rok wcześniej żonie nazwisko Ciesielski. W 1981 r.[2] wyjechał do Francji, gdzie zamieszkał jego syn (ze związku z Blanką Kaczorowską). Rodzina twierdziła, że zmarł we Francji w latach 80[4]. Faktycznie w połowie lat 80. pojawił się w Monachium, gdzie pod nazwiskiem Edward Ciesielski (nazwisko pierwszego męża jego ówczesnej partnerki, byłego więźnia KL Auschwitz, znanego z ucieczki z Witoldem Pileckim) pracował w bibliotece Polskiej Misji Katolickiej. Zmarł 26 października 1994 roku w Monachium. Przyczyną śmierci był nowotwór. 29 października 1994 roku odbył się jego pogrzeb. Został pochowany na Cmentarzu Leśnym w Monachium[5]. Przed śmiercią wystąpił do monachijskiego sądu o przywrócenie nazwiska Kalkstein, zaś jego grób w 2005 został zlikwidowany z uwagi na nieuiszczanie opłat[6].

Według niepotwierdzonej wersji, w latach 70. miał być prawdziwym autorem scenariusza serialu Czarne chmury, w którym przygody głównego bohatera nawiązują do losów autentycznej postaci pułkownika Krystiana Kalkstein-Stolińskiego – przodka Ludwika Kalksteina, żyjącego w XVII wieku.

PublikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Adam Zadworny Ostatnia misja Kalksteina, Gazeta Wyborcza 12–13 grudnia 2009.
  2. a b c d e f g h i j k l m n Adam Zadworny, Kalkstein. Podwójny agent całe życie ucieka, „wyborcza.pl”, 10 października 2018 [dostęp 2018-10-15] (pol.).
  3. a b c d e f Paweł Dubiel, Józef Kozak: Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 66–67. ISBN 83-7399-054-2.
  4. a b c d e f g h Adam Zadworny: Jak zginął komendant AK. 2007.
  5. Witold Pronobis: Upokorzenie zdrajców „Grota”. W: Poślubieni zdradzie. s. 3.
  6. Adam Zadworny: Ostatnia misja Kalksteina. wyborcza.pl, 12 grudnia 2009. [dostęp 2 lutego 2015].
  7. Kalendarz – 13 marca.

Linki zewnętrzneEdytuj