Ludy algonkiańskie

Ludy algonkiańskie (ang. Algonquian) – nazwa zbiorowa plemion Indian Ameryki Północnej, żyjących w przeszłości na dużych obszarach kontynentu[1]. Obecnie w większości rozproszeni po Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.

Grupa plemion mówiąca językami z rodziny algonkiańskiej i zajmująca niegdyś olbrzymią przestrzeń od brzegów Atlantyku do rzeki Missisipi na zachód, a w północnej części aż po Góry Skaliste i wreszcie od samych niemal północnych wybrzeży Labradoru do rzeki Tennessee na południu. Między grupę wschodnich ludów algonkiańskich werżnęli się swego czasu klinem Irokezi, zajmując głównie okolice Wielkich Jezior. Na zachodzie (między Północną Platte a rzeką Arkansas) istniała odosobniona grupa algonkiańska, złożona z dwóch wielkich plemion: Szejenów i Arapahów.

Algonkinowie w XVIII w.
(autor nieznany)

NazewnictwoEdytuj

W badaniach w języku angielskim grupę tą określa się mianem Algonquian, a jej przedstawicieli Algonquians. W polskojęzycznej literaturze przedmiotu grupa ta jest określana najczęściej mianem Algonkinowie lub Algonkini, tożsamym z mianem plemienia z okolic Ottawy (po angielsku Algonquins), które niekiedy uzupełniane jest o określenie „właściwi”[2].

HistoriaEdytuj

Pokrewieństwo ludów algonkiańskich jest natury lingwistycznej – między poszczególnymi plemionami istniały spore różnice. Najsłynniejszymi plemionami (lub grupami plemion) algonkiańskich są, a raczej byli (poza wymienionymi wyżej) Odżibwejowie, Kri, Mohikanie, Delawarowie, Potawatomi i tzw. konfederacja Blackfoot (plemion zachodnich). Głównym wrogiem ludów algonkiańskich byli Irokezi, a od czasów kolonizacji europejskiej w Ameryce Północnej – również Anglicy i Holendrzy, z którymi Indianie ci toczyli krwawe walki, stając po stronie Francuzów. W wyniku tych walk doszło do wyginięcia lub zdziesiątkowania niektórych plemion algonkiańskich. Ostateczną klęskę w wojnie z Stanami Zjednoczonymi plemiona algonkiańskie poniosły w 1811 roku; pozostałe po strasznej rzezi resztki plemion wycofały się na zachód i na północ (do Kanady).

CharakterystykaEdytuj

Indianie grupy algonkiańskiej, zwłaszcza środkowi, byli wysocy, o wydatnym nosie, nieco zakrzywionym u mężczyzn; kości policzkowe wystające, twarz szeroka bez zarostu, czaszka krótka. Większość plemion zajmowała się rolnictwem (kukurydza) oraz łowiectwem i rybołówstwem. W okresie przedkolonizacyjnym sporządzali odzież ze skóry, czasem z dodatkiem piór. Obuwie, tzw. mokasyny, z wygładzonej skóry. Chaty najczęściej były owalne, z drewna. Czółna typu dłubanki, z pnia. Nigdzie u ludów północnoamerykańskich nie rozwinęło się tak wysoko barwne zdobnictwo, jak u ludów algonkiańskich, zwłaszcza u Odżibwuejów i Delawarów. Ustrój społeczny ludów algonkiańskich stanowiły rody i klany z wodzem na czele. U plemion północnych i wschodnich występował matriarchat.

W wierzeniach religijnych plemion grupy algonkiańskiej występuje duch (duchy) Manitou oraz kilka bóstw uosabiających siły przyrody.

LiczebnośćEdytuj

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 1107 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Algonquian, zaś 4114 – wyłącznie lub między innymi Algonquian.

Plemiona algonkiańskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. B. Hlebowicz, Algonkini, Kikapowie, Ute i inni. O nazywaniu grup tubylczych Ameryki Północnej w polskojęzycznej literaturze naukowej i popularnonaukowej, „Lud” 99 (2015), s. 308-311.
  2. B. Hlebowicz, Algonkini, Kikapowie, Ute i inni. O nazywaniu grup tubylczych Ameryki Północnej w polskojęzycznej literaturze naukowej i popularnonaukowej, „Lud” 99 (2015), s. 308.

BibliografiaEdytuj

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1. (ang.)