Lugrotrawlery typu B 11

Lugrotrawlery typu B 11 – polskie statki rybackie z serii tzw. «ptaszków» (wszystkim, także późniejszego typu B 17, nadano nazwy ptaków) budowane w latach 1951-1954 w Stoczni Północnej w Gdańsku dla PPDiUR „Gryf” w Szczecinie i PPDiUR „Odra” w Świnoujściu i w jednym przypadku dla PPD „Dalmor” w Gdyni. W sumie oddano do eksploatacji 31 sztuk[1].

„Cyranka”
Model lugrotrawlera „Dudek”

Dane techniczneEdytuj

Lugrotrawlery to statki do prowadzenia połowów zarówno sieciami dryfującymi (pławnicami), jak i holowanymi (włokami). Są mniejsze od trawlerów, ale mają silniejsze maszyny od lugrów[2]. Statki typu B 11 dostosowane były do solenia złowionych ryb w beczkach. Pierwsze 14 statków otrzymało silniki June Munktell, a pozostałe Buckau Wolf (po 1962 część jednostek wyposażono w nowe silniki o mocy 400 KM). Łowiły głównie na Morzu Północnym, rzadziej na Szelfie Celtyckim[1].

W latach 1955-1957 zbudowano w Stoczni Północnej drugą serię dwudziestu sześciu «ptaszków», tym razem nieco odmiennego typu B 17[3].

HistoriaEdytuj

Lugrotrawlery typu B 11 oraz ich rozwinięcie B 17 zostały zaprojektowane jako statki rybackie mające operować na Bałtyku, ale wkrótce po rozpoczęciu produkcji okazało się, że są na Bałtyk za duże, przy tym łowiły tyle co zwykłe kutry, a tym samym okazały się zbyt drogie w eksploatacji i niewydajne[4]. Postanowiono więc skierować je na Morze Północne, gdzie jednak musiały spełniać inne warunki. Przede wszystkim musiały im towarzyszyć statki-bazy, z których można było uzupełniać paliwo, wodę, żywność, sprzęt i które mogły odbierać złowioną rybę. By jednak mogły wyjść poza Bałtyk, trzeba je było przebudować, dodając m.in. ciężki ster dziobowy[4]. W rezultacie stały się za ciężkie, a niektóre z nich miały stały kilkustopniowy przechył na jedną z burt lub przegłębienie na rufę, co zmniejszało ich stateczność[4]. Również parametry połowowe nie były zadowalające – zarówno przy połowach włokami, jak i pławnicami osiągano rezultaty niższe od jednostek przystosowanych tylko do połowów jedną z tych metod[1].

Ponadto załogi były dobierane szybko i czasem z przypadkowych protegowanych niedoświadczonych ludzi, w tym szukających okazji do nielegalnego zarobku. W efekcie, ze statkami tymi związany był szereg katastrof i incydentów. 4 listopada 1953 roku dowodzony przez mało doświadczonych ludzi, którzy pomylili światła latarń morskich, lugrotrawler „Sójka” wszedł na skały u wybrzeży Szwecji w cieśninie Kattegat i tylko dzięki alarmowej akcji holownika „Herkules” udało się, w narastającym sztormie, uratować statek i załogę[a][4].

9 maja 1955 roku zaginęła w sztormie na Morzu Północnym „Czubatka”. Po trzech dniach norweski kuter „Arnholm” wyłowił tratwę ratunkową ze zwłokami kapitana i jednego z marynarzy polskiego lugrotrawlera[b]. Statek najprawdopodobniej wywrócił się pod uderzeniem fali i zatonął. Nikt nie ocalał. 4 października 1956 roku, w bardzo podobnych okolicznościach, doszło do zatonięcia „Cyranki”. I w tym wypadku źle prowadzony statek uderzony został przez sztormową falę, przewrócił się i poszedł na dno. Zginęło 12 ludzi[5].

Po tej katastrofie ściągnięto wszystkie lugrotrawlery typów B 11 i B 17 z łowisk, wycofano z eksploatacji i skierowano do stoczni na przebudowę. Zmodernizowane i wyremontowane wróciły na morze, ale problemy nie ustawały. 26 lipca 1963 roku zatonął w sztormie na Kattegacie MT „Mazurek” (6 ofiar, 12 uratowanych), 23 listopada 1965 roku poszedł na dno przy dość wysokiej fali w Rynnie Norweskiej MT „Głuszec” (bez ofiar)[c], a 17 lutego 1969 roku MT „Gawron” (również bez ofiar w ludziach) uległ samozatopieniu przy Nabrzeżu Bułgarskim portu w Szczecinie. Wszystkie trzy były lugrotrawlerami typu B 17 i wszystkie stracono z winy ich załóg[6].

Z końcem lat sześćdziesiątych postanowiono flotyllę «ptaszków» zlikwidować. Niektóre zakupili armatorzy południowoamerykańscy i afrykańscy, część została przebudowana na statki badawcze i szkolne. „Cietrzew”, po dobudowaniu dłuższej rufy i omasztowaniu stał się harcerskim statkiem szkolnym „Zawisza Czarny”, podobnie jak MT „Jarząbek”, którego kupił J. Seward Johnson, właściciel firmy farmaceutycznej Johnson & Johnson i przebudował w stoczni Gryfia na luksusowy jacht żaglowo-motorowy „Mazurka” dla żony[d]. Pozostałe skasowano i oddano na złom[7].

Lista lugrotrawlerów typu B 11
Rok budowy Nazwa statku Oznakowanie Uwagi
1951 MT „Kulik” Świ 105 / Szn 1 poprzednie nazwy „Pelikan” i „Perkoz”; przebudowany na statek badawczy MIR[8] „Hydrograf 11” (1961)
1951 MT „Kaczor” Świ 106 / Szn 2 sprzedany do Gwinei 1970/72
1951 MT „Kania” Świ 107 / Szn 5 sprzedany do Gwinei 1970/72
1951 MT„Kwiczoł” Świ 108 / Szn 4 sprzedany do Gwinei 1970/72
1952 MT „Drozd” Świ 97 / Szn 6 sprzedany do Argentyny 1972
1952 MT „Derkacz” Świ 100 / Szn 7 20 października 1961 uratował 14 członków załogi tonącego brytyjskiego trawlera „Arctic Viking”
sprzedany do Gwinei 1970/72
1952 MT „Drop” Świ 99 / Szn 10 skasowany i zezłomowany (1971)
1952 MT „Dudek” Świ 98 / Szn 9 skasowany i zezłomowany (1971)
1952 MT „Dzięcioł” Świ 96 / Szn 8 skasowany i zezłomowany (1971)
1952 MT „Kos” Świ 109 / Szn 3 przebudowany na statek badawczy MIR „Hydrograf 10” (1961)
1952 MT „Czajka” Świ 111 / Szn 11 sprzedany do Argentyny 1972
1952 MT „Cietrzew” Świ 112 przebudowany na statek ratowniczy PRO (1957)
przebudowany na żaglowiec szkolny ZHP „Zawisza Czarny”
1952 MT „Czubatka” Świ 110 zatonął 9 maja 1955 na Morzu Północnym (na skutek wad konstrukcyjnych) z całą załogą (14 ofiar)
1952 MT „Birkut” Gdy 201 przebudowany na statek badawczy MIR bez zmiany nazwy (1953)
1952 MT „Bąk” Świ 93 / Szn 41 skasowany i zezłomowany (1971)
1952 MT „Bekas” Świ 92 / Szn 42 skasowany i zezłomowany (1971)
1952 MT„Błotniak” Świ 94 / Szn 43 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Bocian” Świ 91 / Szn 44 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Skowronek” Świ 114 / Szn 33 przebudowany na statek badawczy „Hydromet” (1970)
1953 MT „Sikora” Świ 116 / Szn 32 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Słowik” Świ 115 / Szn 34 przebudowany na statek szkolno-badawczy Szkoły Rybołówstwa Morskiego „Azymut” (1965)
1953 MT „Sowa” Świ 117 / Szn 35 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Szpak” Świ 118 / Szn 37 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Sójka” Świ 95 / Szn 36 skasowany i zezłomowany (1971)
1953 MT „Cyranka” Świ 86 zatonął 4 października 1956 w sztormie na Morzu Północnym na skutek złej stateczności (12 ofiar, 5 uratowanych)
1953 MT „Pingwin” Świ 88 / Szn 30 przebudowany na statek szkolny PSM w Szczecinie „Nawigator” (1964)
1953 MT „Puchacz” Świ 89 / Szn 31 przebudowany na statek szkolny PSM w Gdyni „Horyzont” (1962)
1953 MT „Puszczyk” Świ 90 / Szn 46 przebudowany na statek szkolny PSM w Gdyni „Zenit” (1963)
1954 MT „Perkoz” Świ 119 / Szn 45 skasowany i zezłomowany (1971)
1954 MT „Czapla” Świ 113 przebudowany na statek ratowniczy PRO bez zmiany nazwy (1957)
1953 MT „Franek Zubrzycki II” Świ 87 / Szn 32 nazwa nadana w 1954, poprzednia nazwa „Pelikan”

UwagiEdytuj

  1. Niekompletną. Jeden z marynarzy-rybaków poprosił w Szwecji o azyl.
  2. Zmarli z zimna i głodu, bowiem zamknięcia schowków z żywnością tratwy były zardzewiałe i nie dało się ich otworzyć.
  3. Nurek, który zszedł do wraku trzy tygodnie po katastrofie stwierdził, że luk jednej z ładowni był otwarty.
  4. Żona armatora to Barbara Piasecka Johnson, stąd polska nazwa.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Izabella Dunin-Kwinta, Badania mocy łowczej polskich statków rybackich, Akademia Rolnicza w Szczecinie, Szczecin, 1973, s.22-24.
  2. Furmaga i Wójcicki 1993 ↓, s. 122.
  3. Piwowoński 1989 ↓, s. 218.
  4. a b c d Piwowoński 1989 ↓, s. 217.
  5. Piwowoński 1989 ↓, s. 218–219.
  6. Piwowoński 1989 ↓, s. 219.
  7. Piwowoński 1989 ↓, s. 221.
  8. oceania / pl9, oceania.pbworks.com [dostęp 2018-07-17] (ang.).

BibliografiaEdytuj

  • Lesław Furmaga, Józef Wójcicki: Mały słownik morski. Gdynia: Mitel International Ltd, 1993. ISBN 83-85413-73-1.
  • Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 83-10-08902-3.

Linki zewnętrzneEdytuj