Otwórz menu główne

Mała Kępa

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Mała Kępawieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Dąbrowa Chełmińska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Mała Kępa
Fragment miejscowości
Fragment miejscowości
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Dąbrowa Chełmińska
Wysokość 33 m n.p.m.
Strefa numeracyjna (+48) 52
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0084250
Położenie na mapie gminy Dąbrowa Chełmińska
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrowa Chełmińska
Mała Kępa
Mała Kępa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mała Kępa
Mała Kępa
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Mała Kępa
Mała Kępa
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Mała Kępa
Mała Kępa
Ziemia53°07′43,1040″N 18°09′24,5988″E/53,128640 18,156833
Starorzecza Małej Kępy

PołożenieEdytuj

Mała Kępa położona jest w gminie Dąbrowa Chełmińska, powiecie bydgoskim, na zachodnim skraju historycznej Ziemi Chełmińskiej. Miejscowość zlokalizowana jest u podnóża terasy nadzalewowej Doliny Wisły, w obrębie Zakola Dolnej Wisły.

CharakterystykaEdytuj

Mała Kępa jest miejscowością niesołecką wchodzącą w skład gminy Dąbrowa Chełmińska. Większość obiektów życia codziennego (szkoła, poczta, przychodnia, apteka, PKS, PKP), znajduje się w pobliskich: Strzyżawie, Fordonie i Ostromecku.

Przyroda i rekreacjaEdytuj

Mała Kępa położona jest na obszarze o wysokich walorach przyrodniczych i rekreacyjnych. Otoczona jest od wschodu dużym kompleksem leśnym zwanym Lasem Ostromeckim, który porasta zwydmione, piaszczyste terasy doliny Wisły, położone we wnętrzu tzw. bydgoskiego zakola Wisły. Od strony zachodniej przylegają do niej starorzecza i mokradła doliny zalewowej Wisły porośnięte łęgiem wierzbowym i wikliną nadrzeczną. Tereny te objęte są projektowanym rezerwatem ornitologicznym Mała Kępa Ostromecka. Od 2003 roku miejscowość znajduje się w obrębie Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego. Objęta jest również siecią obszarów Natura 2000 pn.: Dolina Dolnej Wisły (obszar specjalnej ochrony ptaków) i Solecka Dolina Wisły.

Szlaki turystyczneEdytuj

Przez Małą Kępę przebiega   pieszy szlak turystyczny im. Krystyny Wyrostkiewicz (dawniej Orlich Gniazd), który rozpoczyna i kończy się w Ostromecku, przechodząc przez wnętrze bydgoskiego zakola Wisły[1].

Dawny cmentarzEdytuj

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki[2].

HistoriaEdytuj

Osadnictwo w Małej Kępie sięga czasów prehistorycznych o czym świadczy odkrycie w latach 1956-1957 cmentarzyska 122 grobów popielnicowych z okresu kultury łużyckiej[3]. W okresie wczesnośredniowiecznym naprzeciw Małej Kępy na przeciwległym, wysokim brzegu Wisły istniał polski gród książęcy Wyszogród, zniszczony przez Krzyżaków w maju 1330 roku.

Geneza nowożytnej wsi Mała Kępa ma związek z czynszowym osadnictwem olęderskim w dolinie zalewowej Wisły w XVII i XVIII wieku, popieranym przez szlacheckich właścicieli majątku ostromeckiego[3]. Pierwszymi osadnikami byli mennonici. W lipcu 1771 dwór ostromecki zawarł na przeciąg 30 lat z osadnikami holenderskimi z doliny Wisły umowę dzierżawy gruntów i budynków na terenie Małej Kępy. W zamian za uprawnienia dające chłopom pełną swobodę gospodarowania, obowiązani byli oni do: płacenia czynszu rocznego w wysokości 538 pruskich guldenów; 10 dni pańszczyzny sprzężajnej i 60 dni pańszczyzny pieszej, kupowania piwa i wódki tylko wyprodukowanych w ostromeckim browarze i gorzelni oraz prowadzenia na Małej Kępie robót melioracyjnych, tj. kopania rowów i umacniania brzegów faszynami[3]. W 1787 roku wykonano spis majątku ostromeckiego, z którego wynika, że w Małej Kępie mieszkało 77 osób. Natomiast dane z 1812 roku wskazują, że wieś zaliczała się do bogatszych w majoracie ostromeckim[3].

W 1828 roku we wsi rozparcelowano obszar 384 mórg pruskich w rezultacie zmian strukturalnych wynikających z pruskiej ustawy uwłaszczeniowej[3]. W XIX wieku we wsi przeważali mało- i średniorolni chłopi. W 1882 roku znajdowało się tu ogółem 21 budynków, w tym 7 domów mieszkalnych, zamieszkanych przez około 45 ewangelików[3]. Miejscowość należała do parafii ewangelickiej w Ostromecku, natomiast dzieci uczęszczały do szkoły w Strzyżawie, a po 1945 roku do szkoły w Ostromecku[3]. W latach 1880-1892 w wyniku prowadzonych prac przy regulacji Wisły dla celów żeglugowych, na brzegu rzeki zbudowano kilkanaście ostróg regulacyjnych, które miały na celu spowolnienie przepływu wody w przestrzeniach między brzegiem, a linią regulacyjną, doprowadzając z czasem do zamulenia i zlądowienia tych obszarów. W ciągu kilkudziesięciu lat ukształtowała się docelowa, prosta linia brzegowa oraz zmniejszyła powierzchnia starorzeczy i mokradeł[4]

W latach 1920-1954 Mała Kępa graniczyła z terytorium Zawiśla – prawobrzeżnej enklawy terenu włączonej do terytorium miasta Bydgoszczy, w którym oprócz terenów zalewowych istniała zamieszkana tzw. Kępa Zamkowa. W okresie powojennym wieś uległa w dużej mierze wyludnieniu. W latach 80. XX w. w pasie szuwarów nad Wisłą planowano utworzenie rezerwatu ornitologicznego Mała Kępa Ostromecka.

PrzypisyEdytuj

  1. Bykowski Włodzimierz: Weekend w drodze. Interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Wydawnictwo Aperion. Bydgoszcz 1999 ​ISBN 83-911441-0-0
  2. Zapomnieni - zdjęcia cmentarza. [dostęp 29-12-2011].
  3. a b c d e f g Zdzisław Raszeja: Ostromecko i okolice. Bydgoszcz: Wydawnictwo Margrafsen, 2002, s. 25-28. ISBN 83-87070-78-5. (pol.)
  4. Marcin Gorączko: Analiza zmian hydrograficznych w rejonie Bydgoszczy w ujęciu historycznym, Poznań 2003