Maciej Wirzbięta

Wirzbięta Maciej inna forma nazwiska: Wierzbięta, (ur. 1523 w Krakowie, zm. w czerwcu 1605) – polski drukarz, tłumacz i księgarz krakowski.

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w roku 1523, w krakowskiej rodzinie mieszczańskiej. Prawdopodobnie drukarstwa uczył się u F. Unglera. Zanim otworzył własny warsztat drukarski, kierował oficyną drukarską Heleny Unglerowej. Był kierownikiem drukarni Unglera po jego śmierci. W roku 1544 został właścicielem domu z oficyną przy ul. Sławkowskiej. Swoją drukarnie zaopatrzył (1554) w urządzenia drukarni brzeskiej, odkupione od wdowy po Bernardzie Wojewódce. Pierwsze datowane druki pochodzą jednak dopiero z roku 1557 i prawdopodobnie dopiero wtedy nastąpiło otwarcie drukarni (dawni badacze przyjmowali pierwotnie rok 1554). W roku 1565 uzyskał serwitoriat. Wydawał przeważnie dzieła protestanckie. Początkowo katolik, przeszedł później na kalwinizm. W roku 1571 był seniorem (członkiem zarządu) zboru krakowskiego. Był zamożnym mieszczaninem, oprócz drukarni posiadał folwark Szykiwikowski, staw i ogród w Łobzowie. Sprawował urząd ławnika krakowskiego, tytułował się drukarzem królewskim. Dwukrotnie żonaty, zmarł w czerwcu roku 1605 (brak daty dziennej).

Działalność i twórczośćEdytuj

Najstarszy zachowany jego druk datowany w 1554 r. to Psałterz Dawidów. W 1565 otrzymał przywilej „typografa I.K.Mci”. Wydrukował większość utworów Reja, w tym Wizerunk własny (1558, 1560 i 1585), Źwierzyniec (1562 i 1574) oraz dzieła Kochanowskiego: Szachy, Górnickiego: Dworzanin polski, Modrzewskiego. Drukował rozprawy teologiczne, polemiki, konfesje itp. druki religijne. Ostatni datowany druk ukazał się w 1609 r.

Własną twórczością literacką zajmował się Maciej Wirzbięta przy okazji. Jego największym dziełem jest Gospodarstwo dla młodych a nowotnych gospodarzów[1].

Od 1603 r. wydawnictwa Wirzbięty trafiły na indeks ksiąg zakazanych, przypuszczalnie dlatego część nakładu była wydawana anonimowo bez sygnetu. Znane są trzy odmiany sygnetów drukarskich oficyny Wirzbięty. W sumie znanych druków sygnowanych przez jego oficynę (monogram w tarczy i drzewo wierzby) jest 175. Od roku 1610 drukarnię tę prowadził jego syn Paweł.

Ważniejsze przekładyEdytuj

  • H. K. Agryppa O ślachetności a zacności płci niewieściej, Kraków 1575, drukarnia M. Wirzbięta (z dod. dedykacji Krystynie ze Zborowa i przemowy do czytelników); przedr. S. Tomkowicz, Kraków 1891, BPP nr 14
  • Cebes Tebańczyk Tablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa, Kraków 1581, drukarnia M. Wirzbięta (tłum. wierszem 13-zgłoskowym; dod. dedykacja wierszem Ostafiemu Wołłowiczowi; fragm. przytacza Estreicher XIV, 105–106).
  • Henryk Bullinger Compendium Christinae religionis, który ukazał się w roku 1573 pod tytułem Opisanie wiary świętej.

MateriałyEdytuj

  • Dokumenty różne (m.in. kwity pieniężne, pełnomocnictwa, przywileje) z lat 1566–1600, wyd. J. Ptaśnik "Cracovia impressorum XV et XVI ss.", Lwów 1922, Monumenta Poloniae Typographica XV et XVI Saeculorum, t. 1.

PrzypisyEdytuj

  1. Jacek Sokolski, Maciej Wirzbięta. Gospodarstwo, dla młodych a nowotnych gospodarzów, 1989.

BibliografiaEdytuj

  • Wiktor Frantz W gnieździe drukarstwa polskiego, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1974
  • Encyklopedia wiedzy o książce, Wrocław, Warszawa, Kraków, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 395–396
  • Maciej Wirzbięta Gospodarstwo dla młodych a nowotnych gospodarzów, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s.7