Magnoliowate

Magnoliowate (Magnoliaceae Juss.) – rodzina drzew, krzewów lub pnączy należąca do rzędu magnoliowców. Obejmuje około 221[3], 250[4] lub nawet 300[5] gatunków zaliczanych w zależności od ujęcia do dwóch (magnolia i tulipanowiec)[2][5][3], 6[4], 15[6] lub nawet 17 rodzajów[5].

Magnoliowate
Ilustracja
Kwitnąca magnolia pośrednia
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd magnoliopodobne
Rząd magnoliowce
Rodzina magnoliowate
Nazwa systematyczna
Magnoliaceae Juss.
Gen. Pl.: 280. 4 Aug 1789
Kwiaty magnolii odmiany 'Lennei'
Michelia champaca
Owoc Magnolia virginiana

W stanie dzikim występują one z największym zróżnicowaniem w południowo-wschodniej Azji (od południowych Indii i Sri Lanki po Japonię i Nową Gwineę[7]), we wschodniej części Ameryki Północnej i w Ameryce Środkowej[3]. Poza tym przedstawiciele rodziny rosną dziko w Ameryce Południowej po Brazylię i Peru na południu[7]. Rodzina znana jest z licznych i szeroko rozprzestrzenionych przedstawicieli kopalnych[7].

Ze względu na efektowne kwiaty liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, dostępne także w wielu odmianach ozdobnych. Pozyskiwane są także dla drewna i użytkowane jako lecznicze[3]. W medycynie wykorzystywane są zasuszone pąki kwiatowe magnolii, w przypadku Magnolia officinalis także kora – są wykorzystywane w medycynie[5]. Z kwiatów Magnolia champaca (lub Michelia champaca w innym ujęciu systematycznym) pozyskuje się olejki zapachowe, a liście tego gatunku służą także jako karma dla jedwabnikowatych. Kwiaty uznawane za jadalne ma Magnolia denudata[3].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Krzewy i drzewa, często niewielkie i o stosunkowo słabo rozgałęzionej koronie[8], ale tulipanowiec amerykański osiąga do 45 m wysokości[9]. W tkankach miękiszowych zawierają komórki z olejkami[3].
Liście
Skrętoległe, czasem ułożone w dwóch rzędach[3], zimozielone lub opadające zimą, ogonkowe, z okazałymi, choć szybko opadającymi przylistkami[10]. Blaszki liściowe okazałe (u Magnolia macrophylla do 75 cm długości i 25 cm szerokości)[3], pojedyncze, niepodzielone i całobrzegie lub klapowane, użyłkowane pierzasto, zwykle od spodu wyraźnie jaśniejsze, sinawe[3][10].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo na szczytach pędów, także na krótkich odgałęzieniach bocznych[7]. Zwykle są okazałe (u Magnolia grandifolia i M. grandiflora 'Goliath' do 30 cm średnicy)[3]. Kwiaty osadzone na końcach pędu z wydłużonym dnem kwiatowym przywodziły skojarzenie kwiatu do skróconego pędu i były powodem uznawania ich za bardzo prymitywne, tym bardziej, że elementy kwiatu ułożone są często spiralnie, a nie w okółkach[8]. Listków okwiatu jest od 6 do 18, przy czym jeśli wyrastają w okółkach w trzykrotnych[3]. Listki bywają niezróżnicowane lub zewnętrzne różnią się od wewnętrznych w różnym stopniu[10][7]. Pręciki są liczne, wolne, ułożone spiralnie, o nitkach krótkich lub długich, ale zwykle spłaszczonych (taśmowatych) z czterema woreczkami pyłkowymi zagłębionymi w powierzchni doosiowej (Magnolia) lub odosiowej (Liriodendron)[3][7]. Łącznik między woreczkami pyłkowymi wydłużony. Ziarna pyłku jednobruzdowe[3]. Owocolistki także ułożone są spiralnie i występują w różnej liczbie od pojedynczych do wielu (do 200). Są lub nie są w pełni zamknięte, ale zwieńczone są okazałą szyjką i szczytowym, choć często schodzącym w dół po szyjce znamieniem. Wewnątrz zawierają zwykle dwa, rzadziej jeden lub większą liczbę zalążków[3][10].
Owoce
Wolne lub zrośnięte mieszki (Magnolia) lub skrzydlaki (Liriodendron). U wielu gatunków owoce pękają odsłaniając zwykle okazałe nasiona z jaskrawo zabarwioną osnówką[3][10][7].

SystematykaEdytuj

W różnych systemach klasyfikacyjnych roślin okrytonasiennych magnoliowate w tym samym ujęciu (choć z różną klasyfikacją w obrębie rodziny) umieszczane były w rzędzie magnoliowców Magnoliales (np. w systemach z początków XX wieku Johannesa Halliera z 1905, Johna Hutchinsona z 1926 i 1973, w systemie Cronquista z 1981, Dahlgrena z 1989, Takhtajana z 1997[10] i 2009[11] oraz kolejnych systemach APG)[10]. Jej pozycję ugruntowały badania molekularne z przełomu XX i XXI wieku. Potwierdziły one jej monofiletyzm, przy jednoczesnym wykazaniu parafiletycznego charakteru rodzaju Magnolia. W XXI wieku powstało szereg propozycji klasyfikacji w obrębie podrodziny Magnolioideae i jej systematyka nie jest jednoznacznie ustalona[2][10][6].

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
magnoliowce

muszkatołowcowate Myristicaceae




magnoliowate Magnoliaceae





degeneriowate Degeneriaceae



himantandrowate Himantandraceae





Eupomatiaceae



flaszowcowate Annonaceae






Podział rodziny

W zależności od ujęcia systematycznego przynależnych taksonów różni autorzy wyróżniają tu odmienne liczby rodzajów. Kryteria morfologiczne będące podstawą rozbudowanej klasyfikacji są jednak krytykowane i autorzy publikacji odwołujących się zarówno do analiz molekularnych DNA jak i cech morfologicznych skłaniają się do podziału rodziny na dwie monotypowe podrodziny – Magnolioideae z rodzajem Magnolia i Liriodendroideae z rodzajem Liriodendron[5].

W ujęciu wyróżniającym rodzaj Magnolia w węższym ujęciu wymieniane są takie plemiona i rodzaje[6]:

Podrodzina Magnolioideae

Plemię Magnolieae

Plemię Michelieae Y. W. Law

Podrodzina Liriodendroideae (Nurk.) Y. W. Law

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-08-07] (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n o David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 553. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b Magnoliaceae. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-08-07].
  5. a b c d e Nianhe Xia, Yuhu Liu & Hans P. Nooteboom: Magnoliaceae. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-08-07].
  6. a b c Sima Yong-Kang, Lu Shu-Gang. A New System for the Family Magnoliaceae. „Proceedings of the Second International Symposium on the Family Magnoliaceae”, s. 055–071, 2012. Huazhong Univ. Sci. Tech. Press. 
  7. a b c d e f g Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 103. ISBN 978-1842466346.
  8. a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 361. ISBN 978-83-01-13945-2.
  9. Liriodendron tulipifera Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-02-25].
  10. a b c d e f g h Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 315-317. ISBN 1-57808-351-6.
  11. Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 34-35. ISBN 978-1-4020-9608-2.

Linki zewnętrzneEdytuj