Otwórz menu główne

Maksymilian Fingerchut, także jako Maks oraz Fingerhut (ur. 11 stycznia 1891 w Warszawie, zm. 6 kwietnia 1955 w Raciborzu) – polski Żyd, inżynier górniczy, specjalista geologii, działacz, urzędnik i przedsiębiorca w dziedzinie przemysłu naftowego.

Maksymilian Fingerchut
Ilustracja
Maksymilian Fingerchut w mundurze elewa Akademii Górniczej (Leoben, 4 marca 1914)
Data i miejsce urodzenia 11 stycznia 1891
Warszawa
Data i miejsce śmierci 6 kwietnia 1955
Racibórz
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Tytuł naukowy inżynier
Małżeństwo Zofia
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Złoty Krzyż Zasługi

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Szyby naftowe w Borysławiu
 
Budynek przy ul. Zamkowej 30 w Sanoku – do 1939 siedziba firmy „Grabownica. Towarzystwo Wiertnicze w Sanoku”
 
Afisz zapowiadający referat Maksymiliana Fingerchuta w Sanoku

Urodził się 11 stycznia 1891[1][a][b]. Pochodził z rodziny warszawskich przemysłowców z rodziców: Wacława (zm. 11 grudnia 1927 w Sanoku w wieku 70 lat[2]) i Florentyny z domu Werner[3]. Ukończył w 1910 z odznaczeniem gimnazjum oddział matematyczno-fizyczny Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie[4]. Absolwent Akademii Górniczej w Leoben z tytułem inżyniera górnictwa. W czasie studiów był aktywnym członkiem organizacji akademickiej „Czytelnia Polska”. Wybuch I wojny światowej zastał go na praktyce górniczej w Borysławiu. Razem z przyjaciółmi ze studiów: inż. Tadeuszem Gawlikiem i Włodzimierzem Marczewskim dołączył do 1 borysławskiej kompanii strzeleckiej, która 23 sierpnia 1914 wyjechała razem pociągiem do Krakowa. Wstąpił do Legionów Polskich i został przydzielony do batalionu uzupełnień 1 Pułku Piechoty. Brał udział w ciężkich walkach pod Wiślicą (bitwa pod Laskami). Podczas ciężkiego odwrotu w październiku 1914 zachorował na zapalenie płuc i stawów. Ze względu na stan zdrowia zwolniony ze służby wojskowej wrócił razem z Włodzimierzem Marczewskim w listopadzie 1914 do Leoben, aby kontynuować studia[5][6][7][8]. Po studiach od 1916 praktykował w kopalniach w rejonie Gorlic. Od 1917 był zastępcą dyrektora „Marta” w miejscowości Rogi, w 1918 został dyrektorem kopalni w Harklowa, należącej do przedsiębiorstwa „Premier”. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w okresie II Rzeczypospolitej był sekretarzem technicznym naczelnej dyrekcji firmy „Premier” we Lwowie, później został kierownikiem kopalni „Pontresina” w Borysławiu. Działał w Zespole Związków Pracowników Umysłowych Przemysłu Naftowego w Borysławiu[9][10]. Następnie objął stanowisko dyrektora firmy „Grabownica. Towarzystwo Wiertnicze w Sanoku. Sp. z o. o.” (działającej w Grabownicy Starzeńskiej), której dyrekcja do 1939 funkcjonowała w budynku przy ul. Zamkowej 30 w Sanoku[11][12][13][14][15][16][17][18][19]. Do tego adresu w latach 30. byli przypisani Maksymilian i Zofia Fingerchut[20].

Był wieloletnim członkiem Oddziału Zachodniego Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Przemysłu Naftowego[16]. Był członkiem sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, w 1936 zasiadł w komisji rewizyjnej[21]. Do 1939 był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[22][23][24]. 27 stycznia 1935 objął funkcję I wiceprezesa zarządu oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej w Sanoku[25]. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku[26].

Po wybuchu II wojny światowej i nastaniu okupacji niemieckiej był zatrudniony w przejętych przez Niemców firmach „Beskidenerdöl” i „Karpathenöl” jako dyrektor odcinka kopalń oraz kierownik kopalni w Grabownicy Starzeńskiej. Został aresztowany przez Niemców i 9 maja 1940 osadzony w więzieniu w Sanoku, skąd 11 maja został przekazany do Tarnowa[3]. Opuścił areszt 22 czerwca 1940[3]. Stamtąd – wraz z grupą ponad 700 młodych Polaków – 14 czerwca 1940 został przewieziony do obozu KL Auschwitz – był to pierwszy masowy transport do Auschwitz. Otrzymał numer obozowy 646[27]. Został zwolniony, według różnych źródeł, albo 12 września 1941 albo w listopadzie 1942. Następnie został wywieziony i skierowany przez okupantów na roboty przymusowe w III Rzeszy w firmie „Deutsche Erdöl A. G.” w Wietze. Od 1943 ponownie pracował w „Karpathenöl” w Krośnie, przydzielony do działu produkcji. Po przejściu frontu wschodniego, zakończeniu wojny i powstaniu Polski Ludowej został mianowany na stanowisko naczelnego dyrektora technicznego Kopalnictwa Naftowego w Krośnie, a w 1946 na posadę dyrektora górniczego w Centralnym Zarządzie Przemysłu Paliw Płynnych w Krakowie, skąd został przeniesiony na stanowisko kierownika wydziału naftowo-gazowego w CZPPP w Warszawie. Następnie do 1947 pełnił funkcję radcy technicznego dla spraw przemysłu technicznego w Ministerstwie Przemysłu i Handlu w gabinecie ministra Bolesława Rumińskiego, po reorganizacjach tego ministerstwa był w nim następnie starszym inspektorem, a w 1948 został przeniesiony do Ministerstwa Górnictwa i Energetyki. Później został kierownikiem działu naukowego w Państwowym Instytucie Geologicznym. Od 1952 do 1953 był głównym geologiem w Centralnym Zarządzie Uzdrowisk w ramach Ministerstwa Zdrowia. Po zwolnieniu z tego stanowiska pracował do końca życia jako główny projektant geolog w przedsiębiorstwie „Prozamet”. Był członkiem zwyczajnym Polskiego Towarzystwa Geologicznego[28].

Zmarł nagle 6 kwietnia 1955 w Raciborzu[29][30]. Został pochowany w grobowcu rodziny Malinowskich na Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie 12 kwietnia 1955 (kwatera 30, rząd 1, miejsce 4)[31][32].

Był żonaty z Zofią z domu Malinowską (1900-1978). Miał córki[29].

PublikacjeEdytuj

  • Nasz przemysł naftowy w obecnej chwili (1924, referat na wiecu pracowników umysłowych w Borysławiu w dniu 21 września 1924)[33]
  • Organizacja obrotu materjałowego w średniem przedsiębiorstwie naftowem (1932, referat wygłoszony na zebraniu Sekcji Naukowej Organizacji Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Przemysłu Naftowego w Borysławiu dnia 9 marca 1932 roku)
  • Rozwój, organizacja i polityka światowych koncernów naftowych (1934, referat wygłoszony na VIII Zjeździe Naftowym we Lwowie w grudniu 1934 r.)
  • Samoczynna eksploatacja otworu wiertniczego „Władysław” w Humniskach (1937, współautor: Zygmunt Piechorski)
  • Ś. p. inż. Zygmunt Piechorski. Wspomnienie pośmiertne (1938)
  • Podstawowe zagadnienia eksploatacji złóż ropnych (1948, oryg. niem. Grundfragen der Erdöl Förderung; tłumaczenie pracy Alfreda Mayer-Gürra[34])
  • Chemia: Kurs gimnazjalny dla wydziału mechanicznego i elektrycznego. Wykłady przeznacz. dla studiujących w Państw. Technikum Korespondencyjnym. Część 2 (1950, współautor: Aleksy Rausch)
  • Trzęsienia ziemi i metody ich badania (1951, współautor: Vâčeslav Francevič Bončkovskij)

OdznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Datę urodzenia 11 stycznia 1891 podały publikację dotyczącego jego uwięzienia w obozie koncentracyjnym podczas II wojny światowej. Inny rok urodzenia, 1890, podał Kazimierz Miński: Kazimierz Miński: Życiorysy nafciarzy. Kraków: Przemysł Naftowy, 1961, s. 86. Inskrypcja nagrobna podała datę śmierci 6 kwietnia 1955 oraz 63 lata życia Maksymiliana Fingerchuta.
  2. J. Sozański. Inżynier Maksymilian Fingerchut. „Wiek Nafty”. 4, s. 21, 2000.  podał datę urodzenia 11 października 1891. W Gefängnis in Sanok. Księga więźniów śledczych 1939-1940 podano datę urodzenia 11 października 1891.

PrzypisyEdytuj

  1. Ludobójstwo Niemców. Pierwszy transport Polaków do niemieckiego obozu zagłady w Auschwitz. blogmedia24.pl, 2012-06-13. [dostęp 2015-05-26].
  2. Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 325 (poz. 127).
  3. a b c Gefängnis in Sanok. Księga więźniów śledczych 1939-1940. s. 1313 (pozycja).
  4. J. Sozański. Inżynier Maksymilian Fingerchut. „Wiek Nafty”. 4, s. 21, 2000. 
  5. Stanisław Kossuth: Polacy - słuchacze Akademii Górniczej w Leoben. Katowice: 1964, s. 19,26.
  6. M. Fingerchut. Ś.p. inż. Tadeusz Gawlik. „Przemysł Naftowy”. 18, s. 543, 1935. 
  7. Praca zbiorowa: Borysław w walce o niepodległość. Wspomnienia. Borysław: 1932, s. 17.
  8. Magdalena Bernacka. Borysławskie „Przedwiośnie” na podstawie nieznanych listów z lat 1914-1918. „Biuletyn Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemu Drohobyckiej”. 17, s. 29-32, 2015. 
  9. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zespołu Związków. „Dwutygodnik Naftowy”, s. 4, Nr 1 z 1 sierpnia 1924. Zespół Związków Pracowników Umysłowych Przemysłu Naftowego w Borysławiu. 
  10. Nadzw. Walne Zgromadzenie Zespołu Związków P. U. P. N. w Borysławiu. „Dwutygodnik Naftowy”, s. 3, Nr 5 z 1 października 1924. Zespół Związków Pracowników Umysłowych Przemysłu Naftowego w Borysławiu. 
  11. Spis abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) 1931/32 r.. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Poczt i Telegrafów, 1931, s. 490.
  12. Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy). Warszawa: Ministerstwo Poczt i Telegrafów, 1932, s. 513.
  13. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1932, s. Nr 355.
  14. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1934, s. Nr 864.
  15. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1936, s. Nr 1082.
  16. a b c Wiadomości bieżące. Odznaczenie. „Przemysł Naftowy”, s. 198, Nr 8 z 25 kwietnia 1937. 
  17. Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Warszawa: 1938, s. Nr 1102.
  18. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-05-26].
  19. Fingerchut Maksymilian engineer Sanok, Zamkowa street 30 (ang.). dcjr.org. [dostęp 2015-05-26].
  20. Spis Właścicieli Kont Czekowych w Pocztowej Kasie Oszczędności: według stanu z dnia 30 września 1934 r.. Warszawa: Pocztowa Kasa Oszczędności, 1934, s. 531.
  21. Jerzy Kapłon: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku. cotg.pttk.pl. [dostęp 2005-07-02].
  22. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 39.
  23. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. 2009-11-29. [dostęp 2015-05-24].
  24. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 156. ISBN 978-83-939031-1-5.
  25. Z życia organizacyjnego Obwodu L. M. i Kol. Przemyśl. „Zew Morza”, s. 10, Nr 3-4 z 1935. 
  26. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku 1923-1934. Jednodniówka. Sanok: Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, 1934, s. 34.
  27. Pierwszy Transport do KL Auschwitz. chsro.pl. [dostęp 2017-01-03].
  28. Lista członków P. T. G.. Annales Societatis Geologorum Poloniae. s. 208. [dostęp 2015-05-26].
  29. a b Maksymilian Fingerchut. Nekrolog. „Życie Warszawy”. Nr 85, s. 5, 9-11 kwietnia 1955. 
  30. Informacja o zmarłych: Maksymilian Fingerchut. nekrologi-baza.pl. [dostęp 2015-05-26].
  31. Cmentarz Stare Powązki. Makarewicz. cmentarze.um.warszawa.pl. [dostęp 2015-05-26].
  32. Stare Powązki. starepowazki.pl. [dostęp 2015-05-26].
  33. Nasz przemysł naftowy w obecnej chwili. „Dwutygodnik Naftowy”, s. 1-2, Nr 5 z 1 października 1924. Zespół Związków Pracowników Umysłowych Przemysłu Naftowego w Borysławiu. 
  34. O rozwoju stymulacji wydobycia w polskim górnictwie naftowym. BazTech. [dostęp 2015-05-26].
  35. Wskazany jako Maksymilian Fingerhut. M.P. z 1946 r. nr 113, poz. 209.

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

  • Stanisław Ryniak – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem, po wojnie również inżynier
  • Tadeusz Srogi – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem