Manga

japoński komiks
Ten artykuł dotyczy japońskiego komiksu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Manga (jap. 漫画) – komiks, obraz, rysunek, szkic, karykatura[1]. Japońskie słowo wywodzące się ze sposobu ozdabiania rycin i innych form sztuki użytkowej. Współcześnie używane poza Japonią oznacza japoński komiks[1].

Postać mangowa; uwagę zwracają duże oczy, często nienaturalny kolor włosów

Manga wyewoluowała z połączenia ukiyo-e i wschodniego stylu rysowania, a swoją obecną formę przybrała krótko po II wojnie światowej. Manga jest drukowana głównie w czerni i bieli, nie licząc okładek[2] i ewentualnie kilku pierwszych stron.

Popularne mangi są adaptowane na filmy animowane i seriale anime.

PochodzenieEdytuj

 
Manga Kąpiący się ludzie, autor Hokusai Katsushika

Słowo „manga” weszło do powszechnego obiegu po opublikowaniu w XIX w. Edehon Hokusai manga (Manga Hokusaia do nauki rysowania)[1], zawierającej posortowane rysunki ze szkicowników znanego artysty ukiyo-e, Katsushika Hokusaia. Jednakże już giga (戯画, lit. zabawne obrazki, karykatury)BŁĄD[1], rysowane w XII w. przez różnych artystów, zawierają niektóre cechy mangi, takie jak zainteresowanie historią i prostą, syntetyczną linię[3].

W drugiej połowie XIX w., kiedy Japonia dokonała otwarcia na świat (okres Meiji), zaczęto sprowadzać zachodnich artystów, aby uczyli japońskich studentów europejskich metod i technik kreowania obrazu. W obecnej formie manga zaistniała dopiero po II wojnie światowej[1].

W XX w. słowo manga zaczęło odnosić się głównie do komiksu, który w kulturze japońskiej jest traktowany inaczej niż w kulturze amerykańskiej. Manga jest w Japonii formą sztuki i – jednocześnie – popularnej literatury. Podobnie jak jej amerykański odpowiednik, manga była i jest krytykowana za zawartą w niej przemoc i podteksty seksualne, ale nie ma zakazów prawnych, które by ją ograniczały. Ta wolność pozwala artystom rysować mangi dla każdej grupy wiekowej i na każdy temat.

W Japonii używa się kilku określeń japońskiego komiksu, ale słowo manga jest najczęściej używane wśród fanów gatunku. Z drugiej strony – ludzie związani z branżą wydawniczą, szukający bardziej prestiżowej nazwy dla swojej profesji, nierzadko używają formy komikkusu, która jest tłumaczeniem angielskiego comic book[4]. Natomiast osoby starsze kojarzą mangę z humorystycznymi rysunkami, karykaturami lub satyrami społecznymi, a przez współczesnych z drzeworytami z okresu Edo. Dopiero w dalszej kolejności z komiksem[5][6].

Formaty mangiEdytuj

 
Przykładowy sposób czytania oryginalnej mangi

Większość mang publikowana jest w periodycznie ukazujących się magazynach. Każdy z nich prowadzi zwykle od kilku do kilkunastu serii w odcinkach. Zazwyczaj po 20-40 stron na odcinek. Wydawnictwa te są drukowane na papierze o niskiej jakości i mogą mieć od 200 do ponad 850 stron[7]. Mogą też zawierać pojedyncze historyjki i yonkomy (paski komiksowe). Twórcy takich komiksów zaczynają od kilku obrazkowych opowiastek, pracując w ten sposób na uznanie. Jeśli te okażą się sukcesem, są kontynuowane.

Gdy seria publikowana jest przez dłuższy czas, jej rozdziały zostają zebrane razem i wydrukowane w oddzielnych tomikach zwanych tankōbon. Drukuje się je na papierze wyższej jakości, gdyż są przeznaczone do kolekcjonowania[7].

Manga jest klasyfikowana według wieku i płci odbiorców. Książki i magazyny dla chłopców (shōnen-manga) i dziewcząt (shōjo-manga) mają różniące się okładki i znaleźć je można na innych półkach w księgarniach.

Tradycyjnie manga jest zapisana od prawej do lewej strony. Niektórzy wydawcy tłumaczonej mangi trzymają się takiego formatu, niektórzy odwracają kierunek od lewego do prawego, żeby ułatwić czytanie zachodnim czytelnikom[8].

StylEdytuj

Japoński komiks charakteryzują linia (tzw. kreska) górująca nad formą oraz rozkład paneli inny niż w zachodnim komiksie. Panele i strony czyta się od prawej do lewej, tak jak w tradycyjnym japońskim piśmie, przez co mangę przegląda się od ostatniej strony do pierwszej (z europejskiego punktu widzenia), czyli inaczej niż w krajach zachodnich[7]. Mimo że grafika waha się od realistycznej do prostej i komiksowej, postacie posiadają „wschodnie” rysy i ogromne oczy. Duże oczy są charakterystycznym elementem mangi, odkąd w latach 60. XX wieku Osamu Tezuka, twórca Astro Boya, uznawany za ojca współczesnej mangi, zaczął tak je rysować, naśladując styl kreskówek Disneya[1]. Nie wszyscy artyści jednak trzymają się tej konwencji[3]. Większość mang jest czarno-biała.

GatunkiEdytuj

Gatunki większości mang zbieżne są z gatunkami obecnymi w komiksie zachodnim, są jednak pewne gatunki charakterystyczne dla komiksu japońskiego i pojawiające się w nim częściej:

  • shōjo-manga (jap. 少女漫画) – rodzaj mangi przeznaczonych głównie dla dziewcząt;
  • shōnen-manga (jap. 少年漫画) – rodzaj mangi przeznaczonych głównie dla chłopców;
  • seinen-manga (jap. 青年漫画) – manga adresowana głównie do młodych mężczyzn w wieku pomiędzy 18 a 30 lat;
  • josei-manga (jap. 女性漫画) – rodzaj mangi, który opowiada o codziennym życiu kobiet w Japonii i jest skierowany do starszych nastolatek i dojrzałej widowni żeńskiej;
  • manga alternatywna;
    • gekiga (jap. 劇画, dosł. dramatyczne obrazy) – odpowiednik zachodniego określenia powieść graficzna, ukuty przez Yoshihiro Tatsumiego, dla odróżnienia od popularnych komiksów skierowanych do młodszego czytelnika;
    • la nouvelle manga – francusko-belgijsko-japoński ruch artystyczny, przypominający stylem mangę (np. Szpinak Yukiko);
  • nurt erotyczny, czyli ecchi (lekko erotyczne, często widać bieliznę, nagie ciało bez szczegółów lub z przysłoniętymi częściami intymnymi), hentai (jap. zboczeniec; sceny erotyczne i pornograficzne, szczególnie w anime), a także mniej dosłowne w pokazywaniu erotyki nurty komiksów o tematyce homoseksualnej czyli shōjo-ai (dziewczęca miłość) lub yuri oraz shōnen-ai (chłopięca miłość) lub yaoi[9].

Manga poza JaponiąEdytuj

W Japonii manga jest rysowana, pisana (tekst pionowy) i drukowana od prawej do lewej. Kiedy tytuły są tłumaczone na inne języki, grafika i layout były odwracane w procesie zwanym floppingiem tak, by zeszyty mogły być czytane od lewej do prawej. Jednak niektórzy twórcy, tacy jak Akira Toriyama nie zgadzali się na taki sposób modyfikacji swoich dzieł i życzyli sobie, żeby zagraniczne wersje utrzymały oryginalny format od prawej do lewej. W wyniku nacisku i fanów i twórców większość wydawców zaczęła oferować format od prawej do lewej, a format od lewej do prawej prawie zarzucono.

We Francji pojawiają się dramaty dla dorosłych i formy eksperymentalne prezentowane w formie mangi. Istnieje też ruch Nouvelle Manga zapoczątkowany przez Frédérica Boileta, dążący do połączenia dojrzałej, wyszukanej mangi ze stylem tradycyjnego komiksu francusko-belgijskiego.

Wydawnictwo Chuang Yi publikuje mangę po angielsku i chińsku w Singapurze. Niektóre angielskojęzyczne tytuły tego wydawnictwa są importowane do Australii i Nowej Zelandii. W Indonezji rynek manga w krótkim czasie stał się jednym z najszybciej rosnących poza Japonią. Manga w Indonezji jest publikowana przez Elex Media Komputindo, Acolyte, Gramedia. W Australii wiele popularnych japońsko- i chińskojęzycznych mang i anime jest wydawanych przez Madman Entertainment.

Manga okazała się na tyle popularna, że wydawnictwa takie jak Antarctic Press, Oni Press, Seven Seas Entertainment, TOKYOPOP, a nawet Archie Comics zaczęły wydawać własne, inspirowane mangą zeszyty w podobnej stylizacji. Pierwsze z nich pojawiły się w 1985.

Manga w PolsceEdytuj

Pierwszą mangą oficjalnie wydaną w Polsce było Aż do nieba (jap. Ten-no hate made) autorstwa Riyoko Ikedy, wydane przez Japonica Polonica Fantastica. Na polskim rynku (2020) działają wydawnictwa specjalizujące się w mandze, takie jak Japonica Polonica Fantastica, Waneko, Hanami czy Studio JG. Manga znajduje się także w ofercie wydawców komiksowych, takich jak Egmont czy Kultura Gniewu. Publikowane są zarówno pozycje jednotomowe jak serie. Za pierwszy polski komiks narysowany w tym stylu uważana jest Meago Saga autorstwa Magdaleny Kani wydana w 2007 roku[potrzebny przypis].

W Polsce wychodzą również magazyny poświęcone mandze i anime. Najpopularniejsze z nich to Kawaii, Otaku, Kyaa! (nadal wychodzi w roku 2020) czy Arigato.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Brigitte Koyama-Richard, 1000 lat historii mangi, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, ISBN 978-83-01-15616-9 (pol.).
  2. Agnieszka Lech, Leksykon manga & anime. T. 2, L-Z, Szczecin: "Mater", 2004, s. 37, ISBN 83-911149-2-9, OCLC 831140185 [dostęp 2021-01-04].
  3. a b Mikołaj Melanowicz: W stronę Japonii. Manga – japońskie opowieści rysunkowe. Część 38. (pol.). istotnie.pl, 2018. [dostęp 2019-06-26].
  4. Tomasz Bazylewicz: Manga. Geneza i rozwój komiksu japońskiego 1945-2010. UAM, 2011.
  5. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary, Tokyo 1991, s. 335, ISBN 4-7674-2015-6.
  6. 新明解国語辞典, Tokyo: Seibido Shuppan, 2018, s. 541, 1438, 1439, ISBN 978-4-385-13107-8.
  7. a b c Elżbieta Woźniewska. Manga i anime jako nowa propozycja kulturowa. „Ateneum Przegląd Familiologiczny”. II, s. 175-204, 2014-01. Ateneum Szkoła Wyższa w Gdańsku. ISSN 2391-7814. 
  8. Paulina Potrykus-Woźniak, Słownik nowych gatunków i zjawisk literackich, wyd. Wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2011, ISBN 978-83-262-0173-8, OCLC 750850685 [dostęp 2020-02-07].
  9. Tomasz Burdzik. Hentai - erotyka z mangi i anime. „Kultura i Edukacja”. 3, s. 348-351, 2014. DOI: 10.6084/m9.figshare.1335808. ISSN 1230-266X (pol.). 

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Tanuki: Manga – czasopismo elektroniczne recenzujące polskie i zagraniczne wydania mang.