Manlia Skantylla

cesarzowa rzymska

Manlia Skantylla, Manlia Scantilla (II w. n.e.) – cesarzowa rzymska, żona Didiusza Julianusa.

Manlia scantilla.jpg

Nazwisko jej (nomen gentile) wskazuje, że pochodziła z tuskulańskiej patrycjuszowskiej rodziny Manliuszów (gens Manlia); wodza Didiusza Juliana poślubiła przed objęciem przez niego władzy cesarskiej. Nie jest pewne, czy była jego pierwszą żoną[1]; ich córką była znana z urody Didia Klara[2].

Bite w jej imieniu monety ukazują wizerunek kobiety w zaawansowanym wieku. W ujęciu rzymskich autorów jej rola w osiągnięciu przez małżonka najwyższej godności przedstawiana jest dwojako. Według Herodiana miała wraz z córką zachęcać go do ubiegania się o godność cesarską[3]. Natomiast Eliusz Spartianus podaje, że obydwie traktowały sukces Juliana i przyznanie im tytułów „z obawą i niechętnie, jak gdyby przeczuwały zagrażające niebezpieczeństwo”[4].

Dekretem senatu ogłoszona augustą[5], była nią niespełna trzy miesiące, do czerwca 193, gdy po śmierci małżonka tytuł został jej odebrany[6]. Septymiusz wydał jej ciało Didiusza dla dokonania godnego pochówku w rodzinnym grobowcu[7]. Prawdopodobnie niedługo potem sama zmarła w zapomnieniu; nieznany jest także los jej córki.

Oprócz wizerunków na monetach[a] jedyną znaną rzeźbą portretową jest marmurowe popiersie z II w. znajdujące się w zbiorach Muzeów Kapitolińskich (Palazzo Nuovo)[8]. Łączone jest z nią także wyobrażenie tzw. Wenus z Tayrac, mające rysy portretowe cesarzowej.

UwagiEdytuj

  1. Rzadki denar Manlii Skantylli typu IVNO REGINA (193 n.e.) przypadkowo odnaleziony został w 2016 r. w podolsztyńskiej wsi Patryki jako wyjątkowe i najdalej na północ wysunięte jego znalezisko na ziemiach polskich. Przekazany do zbiorów Muzeum Warmii i Mazur (Telewizja Polska S.A, Muzeum wystawia najnowsze eksponaty, głównie darowizny, olsztyn.tvp.pl [dostęp 2022-06-04].), upamiętniony też został okolicznościowym muralem na miejscowym budynku (Stanisław Olsztyn, Rzymski denar wizytówką Patryk! Jacek Skrzyński, Ku Prawdzie, 3 maja 2020 [dostęp 2022-06-04].).

PrzypisyEdytuj

  1. Aleksander Krawczuk, dz. cyt., s. 137.
  2. Maciej Kokoszko uważa ją nieuzasadnienie za drugą żonę Didiusza (Słownik cesarzy rzymskich, dz. cyt., s. 99).
  3. Historia cesarstwa rzymskiego II 6,7.
  4. Historia Augusta, Didiusz Julianus 3,4.
  5. Poświadczają to przede wszystkim monety z inskrypcją MANL/IA•SCANTILLA•AVG(usta) (B.R. Kankelfitz: Römische Münzen von Pompeius bis Romulus, dz. cyt.). Por. Słownik cesarzy rzymskich, dz. cyt., s. 100.
  6. Alexander Demandt (Prywatne życie cesarzy rzymskich. Gdynia: Uraeus, 1997, s. 29) podaje fałszywą wiadomość o pozbawieniu jej tytułu z powodu rozpusty.
  7. Historia Augusta, Didiusz Julianus 8,10.
  8. Nr inw. MC457, z dawnej kolekcji Albani (http://ancientrome.ru/art/artwork/sculp/rom/imp/didius-iulianus/manlia-scantilla/man001.jpg).

BibliografiaEdytuj