Otwórz menu główne

Marcin Kalinowski (hetman)

polski hetman
Ten artykuł dotyczy hetmana polnego koronnego. Zobacz też: Marcin Kalinowski – inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Marcin Kalinowski herbu Kalinowa (ur. ok. 1605, zm. 2 czerwca 1652 w Batohu) – hetman polny koronny w latach 1646–1652, wojewoda czernihowski od 16 marca 1635 roku do 1652 roku, podkomorzy kamieniecki w latach 1628–1633, starosta bracławski w latach 1638–1643, starosta czernihowski w latach 1638–1648, rotmistrz królewski w 1633 roku.

Marcin Kalinowski
Herb
Kalinowa
Rodzina Kalinowski
Data urodzenia ok. 1605
Data i miejsce śmierci 2 czerwca 1652
Batoh
Ojciec Walenty Aleksander Kalinowski
Matka Elżbieta Struś
Żona

Helena Korecka

Dzieci

Samuel Kalinowski

buława hetmana Marcina Kalinowskiego

Jako senator wziął udział w sejmach: 1637 (II), 1643, 1645, 1647 i 1650 roku[1].

Urodzony ok. 1605, pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej mającej swoje dobra w województwie bracławskim na Ukrainie. Syn Walentego Aleksandra Kalinowskiego starosty generalnego podolskiego, który zginął pod Cecorą w 1620.

Po studiach w kraju kontynuował naukę w belgijskim Louvain. Ożenił się z Heleną Korecką. W 1632 został podkomorzym podolskim.

W 1624 na czele ochotników brał udział w bitwie pod Martynowem z Tatarami. Jako właściciel licznych majątków posiadał wojsko prywatne, na czele którego brał czynny udział w tłumieniu powstań kozackich (bunt Pawluka i Huni 1637-1638) oraz w walkach z zagonami Tatarów krymskich (bitwa pod Ochmatowem (1644)).

Poseł na sejm 1633 i 1635 roku z województwa bracławskiego.

Początkowo podkomorzy czernihowski, w 1635 mianowany pierwszym wojewodą czernihowskim, przez co uzyskał miejsce w izbie senatorskiej. W 1637 roku został wyznaczony senatorem rezydentem[2]. Został także komisarzem królewskim do spraw granicznych z Rosją. Związany politycznie i rodzinnie z Jerzym Ossolińskim (syn Kalinowskiego, Samuel Jerzy, ożenił się z córką kanclerza, Urszulą Brygidą Ossolińską), zawdzięczał mu awans na hetmana polnego koronnego w listopadzie 1646. W przeciwieństwie do swego mentora był zwolennikiem zbrojnej rozprawy z Kozakami.

Skłócony z hetmanem wielkim koronnym Mikołajem Potockim, niepopularny wśród szlachty, dał się poznać jako nieudolny dowódca. Po wybuchu powstania Chmielnickiego w 1648 brał udział w bitwie pod Korsuniem w maju tego roku, gdzie wojska koronne poniosły klęskę, a obydwaj hetmani dostali się do kozackiej niewoli[3].

Wolność za okupem hetman odzyskał dopiero w 1650.

Był nominalnym dowódcą lewego skrzydła w bitwie pod Beresteczkiem w czerwcu 1651 (faktycznie dowodził Jeremi Wiśniowiecki, przeciwnik ugody białocerkiewskiej).

5 września 1651 roku niedaleko Trypola, dowodzone przez niego chorągwie wciągnęły w zasadzkę i doszczętnie wybiły grupę 3 tys. Kozaków z grupy Wasyla Zołotarenki. Razem z Mikołajem Potockim zwolennik ugody białocerkiewskiej z Chmielnickim, czemu sprzeciwiał się Janusz Radziwiłł i Aleksander Koniecpolski[4].

Po śmierci Mikołaja Potockiego, zostawszy wodzem naczelnym armii koronnej, prowadził działania zbrojne na Ukrainie. Otoczony w obozie pod Batohem przez armię kozacko-tatarską Bohdana Chmielnickiego, której usiłował przeszkodzić w marszu na Mołdawię w czerwcu 1652. Stoczona tam bitwa pod Batohem zakończyła się najpierw klęską Polaków i śmiercią hetmana polnego i jego syna, a następnie rzezią jeńców.

Był katolikiem[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Leszek Andrzej Wierzbicki, Senatorowie koronni na sejmach Rzeczypospolitej, Warszawa 2017, s. 74.
  2. Volumina Legum, t. III, Petersburg 1859, s. 437.
  3. W bitwie tej hetman wielki koronny, Mikołaj Potocki, ustawnie się opił gorzałki, jako i w te czasy pijany w karycte siedział, a drugi polny hetman, Kalinowski, choć chciał co począć, nie barzo go posłuchano, a do tego wzroku dobrego nie miał, bo na staje nie widział dobrze, i kiedy na strzelanie z łuku kto od niego był, ledwo rozeznał, że to człowiek stoi. (Diariusz Bogusława Maskiewicza, w: Zbiór pamiętników historycznych..., Tom 5 1840, wydał Julian Ursyn Niemcewicz, s. 66n).
  4. W cieniu Beresteczka : działania militarne armii litewskiej przeciwko Kozakom w 1651 roku
  5. Petro Kulakovs'kij, Urzędnicy ziemscy Czernihowszczyzny i Siewierszczyzny (do 1648 r.), w: Studia Źródłoznawcze = Commentationes T. 38 (2000), s. 65.

Linki zewnętrzneEdytuj