Otwórz menu główne

Maria Bogucka (ur. 1 czerwca 1929 w Warszawie) – polska historyk, były profesor na Wydziale Filologii Polskiej Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku, autorka licznych publikacji naukowych. Zajmuje się głównie dziejami społeczeństwa, jego kultury i mentalności.

Maria Bogucka
Maria Bogucka
Data i miejsce urodzenia 1 czerwca 1929
Warszawa
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia powszechna
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Profesura 1981
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku
Okres zatrudn. 1994–2010
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej

Spis treści

Działalność naukowaEdytuj

Maria Bogucka studiowała historię na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując magisterium w 1951 roku. Następnie została zatrudniona w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. Kierowała tam Zakładem Dziejów Nowożytnych.

W 1953 roku jej nieprzychylna, przeznaczona dla cenzury recenzja doprowadziła do niewydrukowania pracy Mariana Biskupa Gdańsk wraca do Polski. Wytknęła autorowi uleganie wpływom historiografii burżuazyjnej i ujęcia sprzeczne z wymaganiami metodologii marksistowskiej[1]. Zarzucała autorowi traktowanie Gdańska jako miasta zamieszkałego przez polską ludność mówiącą po polsku. Pisała, że: „Głównym brakiem pracy jest ujęcie powstania Koggego […] Autor ani słowem nie mówi o bogatym programie powstania zmierzającego do radykalnego przewrotu w dziedzinie stosunków społeczno-ustrojowych w mieście […] Prowadzi to do zubożenia i wypaczenia wielkiego powstania ludowego […] Autor zamazuje społeczną istotę ruchu, a wyolbrzymia jego polityczny, prokrzyżacki charakter. […] Kwestia ofiarności gdańszczan  […] bez objaśnień wytworzyć może fałszywy mit o patriotyzmie rady miasta i braku patriotyzmu wśród niższych warstw ludności miasta”.[2] Wprawdzie książka Biskupa nie ukazała się drukiem, ale recenzja nie zaważyła na karierze autora, a Bogucka do śmierci Biskupa była z nim w przyjacielskich stosunkach. 

Badała historię gospodarczą, zwłaszcza Gdańska i jego związków z Europą. W 1955 roku obroniła doktorat przedkładając pracę Gdańskie rzemiosło tekstylne od XVI do połowy XVII w. Habilitowała się w 1961 roku (praca Gdańsk jako ośrodek produkcyjny od XIV do połowy XVII wieku.). Od 1971 profesor nadzwyczajny, a od 1981 roku profesor zwyczajny. Jej kolejne badania dotyczyły różnych dziedzin historii Polski i powszechnej, szczególnie epoki baroku i renesansu (w tym dzieje miast, struktur społecznych, obyczajów i szeroko rozumianej kultury). Opracowała zarysy i syntezy dziejów różnych dziedzin i krajów (Polski, kultury, obyczajów, miast).

W zakresie badań nad kulturą Maria Bogucka zapoczątkowała w latach siedemdziesiątych nowy nurt badawczy, formułując m.in. tematykę gestu jako znaku przynależności do określonej grupy społecznej. Rolę gestu w życiu dawnych społeczeństw przedstawiła w czasie konferencji IH PAN w 1981 roku.[3] Brała też czynny udział w dyskusjach toczących się w tym czasie w Münster, gdzie historycy niemieccy (H. Teuteberg, P. Borscheid), pracujący nad historią rodziny i związkami międzypokoleniowymi i genderowymi podjęli także studium „codzienności”, tworząc niezwykle szybko rozwijający się nowy kierunek badań: „Studia zur Geschichte des Alltags”. Prof. Bogucka swoje zainteresowanie „codziennością” zaczęła od zbudowania teoretycznych podstaw tego zjawiska, formułując w 1996 roku definicję „życia codziennego” i jego odrębności.[4]

Zbudowała też alternatywny wobec Norberta Eliasa model procesu cywilizacyjnego opartego nie o odgórne dyscyplinowanie społeczeństwa lecz o system obyczajów, w warunkach słabości aparatu państwowego przez samo społeczeństwo egzekwowanych. Stosowanie w badaniach historycznych metod zaczerpniętych z psychologii społecznej i socjologii zaowocowało wysunięciem tez dotyczących mentalności społecznej (stosunek do czasu, do choroby i śmierci, relacje między kobietą i mężczyzną, czyli tzw. gender relations). Ukoronowaniem studiów szczegółowych stało się opracowanie dziejów kultury polskiej od zarania aż po rok 1989,[5] oraz teoretycznych rozważań pt. Kategorie i funkcje społeczne kultury w perspektywie historycznej (2013 rok).

Jest autorką ponad 2000 publikacji (w tym 50 książek) opublikowanych w kraju i zagranicą, jej książki tłumaczono na języki obce. Popularyzowała historię w publikacjach książkowych, czasopismach, w radiu i telewizji. W latach 1958–1978 była (pierwszym) redaktorem naczelnym miesięcznika Mówią Wieki. Od 1978 do 2008 roku redaktor naczelny czasopisma Acta Poloniae Historica.

Pełniła liczne funkcje w towarzystwach naukowych krajowych i międzynarodowych (członek Polskiej Akademii Umiejętności, honorowy członek Polskiego Towarzystwa Historycznego i Międzynarodowej Komisji Dziejów Miast).

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Najważniejsze z otrzymanych nagród i odznaczeń: 

  • Medal Komisji Edukacji Narodowej w 1984,
  • Złoty Krzyż Zasługi w 1974,
  • Zasłużona Ziemi Gdańskiej w 1976 i 1999,
  • Nagroda I stopnia Min. Edukacji Narodowej w 1987,
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski w 1986,
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski w 1992,
  • Złota Odznaka – Zasłużony Pracownik Morza w 1995,
  • Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Yorku w 1996,
  • Medal 400lecia Warszawy w 1997,
  • Nagroda Premiera RP w 1999,
  • Nagroda naukowa Sekretarza PAN w 1983,
  • Nagroda miesięcznika Problemy w 1985,
  • Dyplom Jubileuszowy za pracę w PTH w 1986,
  • Nagroda Sekretarza Naukowego PAN (wspólnie z H. Samsonowiczem) za książkę Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej (Wrocław 1986) w 1987,
  • Nagroda Kuriera Polskiego za książkę Dawna Polska (Warszawa 1987, III wyd.) w 1987,
  • Nagroda Sekretarza Naukowego PAN za Dzieje kultury polskiej do roku 1918 (Wrocław 1987) w 1988,
  • Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska za całokształt twórczości o Gdańsku w 1989,[6]
  • Nagroda Klubu Księgarza za książkę Bona Sforza (Warszawa, 1989) w 1989.

W 2007 roku otrzymała Doktorat honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego[7].

Wybrane publikacje[8]Edytuj

  • Szkice gdańskie, XVI-XVIII w., Warszawa 1955,
  • Gdańskie rzemiosło tekstylne od XVI do połowy XVII w., Wrocław 1956,
  • Opowieści wiślane, Warszawa 1957,
  • Żelazny Książę i Żebracy. Z dziejów rewolucji w Niderlandach, Warszawa 1961,
  • Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV-XVII w., Warszawa 1962,
  • „Zboże rosyjskie na rynku amsterdamskim w pierwszej połowie XVII w.”, w: Przegląd Historyczny, z. 4, 1964, s. 611-28,
  • Dzieje polski do roku 1795, Warszawa 1964,
  • Życie codzienne w Gdańsku, XVI-XVII w., Warszawa 1967,
  • Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII w., Wrocław 1970,
  • „Książka jako element kultury masowej w Gdańsku w pierwszej połowie XVII w.”, w: Polska w świecie, Warszawa 1972, s. 267-76,
  •  Ziemia i czasy Kopernika, Wrocław 1972,
  • Nicholas Copernicus. The Country and Times, Wrocław 1973,
  • Dawna Polska. Narodziny, rozkwit, upadek, Warszawa 1974 (wyd. II), 1985 (wyd. III), 1989 (wyd. IV i V),
  • Historia Holandii, Wrocław 1976, 1989 (wyd. II) – wspólnie z J. Balickim,
  • Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy, Warszawa 1981,
  • Das alte Danzig. Alltagsleben vom 15 bis 17 Jh., Leipzig 1980, 1987 (wyd. II), München 1988 (wyd. IV),
  • Hołd Pruski, Warszawa 1982, 1985 (wyd. II),
  • Das alte Polen, Leipzig 1980, 1983,
  • Gdańscy ludzie morza, XVI-XVIII w., Gdańsk 1984,
  • Die Preussische Huldigung, Warszawa 1986,
  • Dzieje kultury polskiej do roku 1918, Wrocław 1987, 1991 (wyd. II), ​ISBN 83-04-03282-1
  • Bona Sforza, Wrocław 1989, wyd II: Wrocław 2004, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 312, ​ISBN 83-04-04705-5
  • Maria Stuart, Wrocław 1990, wyd II uzup., Wrocław 2009, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 304, ​ISBN 978-83-04-05002-0
  • Anna Jagiellonka, Wrocław 1994, wyd II uzup., Wrocław 2009, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 207, ​ISBN 978-83-04-05003-7
  • Staropolskie obyczaje XVI-XVII w., Warszawa 1994,
  • The Lost World of the „Sarmatians”. Custom as Regulator of Polish Social Life in Early Modern Times, Warszawa 1996,
  • Ludzie, kontakty, kultura, XVI-XVIII w., Warszawa 1997,
  • Białogłowa w dawnej Polsce. Kobieta w społeczeństwie polskim XVI – XVIII wieku na tle porównawczym, Warszawa 1998, Wydawnictwo Trio, ​ISBN 83-85660-78-X
  • Historia Polski do roku 1864, Wrocław 1999,
  • Baltic Commerce and Urban Society 1500-1700, Gdańsk 2000,
  • Danzig and its Polish Context, Aldershot 2003,
  • Women in Early Modern Polish Society Against the European Background, Aldershot 2003,
  • Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XXI, Warszawa 2005, Wydawnictwo Trio, s. 378, ​ISBN 83-7436-018-6
  • Woman in the History of Europe from Antiquity till the Beginning of the 21st Century, Warszawa 2008,
  • Człowiek i świat. Studia z dziejów kultury i mentalności w XV – XVIII w., Warszawa 2008 Wydawnictwo Naukowe Semper, ​ISBN 978-83-7507-030-9
  • Kultura – naród – trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 r., Warszawa 2009, Wydawnictwo Trio, s. 760, ​ISBN 978-83-7436-140-8
  • Kultura sarmatyzmu, XVI-XVIII w., Warszawa 2013, 2016 (wyd. II),
  • Kategorie i funkcje społeczne kultury w perspektywie historycznej, Warszawa 2013.

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 182–183.
  2. Maria Bogucka, Recenzja pracy M. Biskupa, "Gdańsk wraca do Polski", Archiwum PAN, wydział I, syn. II-73, spis numer 73, paczka 14, część II: Recenzje: Towarzystwo Naukowe Gdańskie 1954-1955, 11/12, 1953 n.pag.
  3. Bogucka, M, Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. XXVI, 1981.
  4. Bogucka M, „Życie codzienne – spory wokół profilu badań i definicji”, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 1996, z. 3, s. 247-53.
  5. Bogucka M, Kultura – naród – trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 r., Warszawa 2009, Wydawnictwo Trio.
  6. Splendor Gedanensis 2016. Dali najwięcej gdańskiej kulturze
  7. Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  8. Red. Karpiński K. Opaliński E, Wislicz T., Bibliografia prac profesor Marii Boguckiej za lata 1949-2003, Warszawa Instytut Historii PAN, 2004.

Linki zewnętrzneEdytuj