Maria Kelles-Krauz

Maria Helena Kelles-Krauz, z domu Nynkowska (ur. 11 czerwca 1882 w Radomiu, zm. 4 września 1969 w Warszawie) – polska polityk socjalistyczna, radna i przewodnicząca Rady Miasta Radomia, działaczka społeczna, niepodległościowa i oświatowa, tłumaczka.

Maria Kelles-Krauz
Maria Nynkowska
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 11 czerwca 1882
Radom
Data i miejsce śmierci 4 września 1969
Warszawa
Narodowość polska
Rodzice Antoni, Eleonora
Małżeństwo Stanisław
Dzieci Zofia, Helena
Krewni i powinowaci Kazimierz Kelles-Krauz (szwagier)
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Maria Kelles-Krauz
Data i miejsce urodzenia 11 czerwca 1882
Radom
Data i miejsce śmierci 4 września 1969
Warszawa
Przewodnicząca Rady Miasta Radomia
Okres od 1919
do 1926
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna

ŻyciorysEdytuj

Córka Antoniego i Eleonory Nynkowskich. Rodzinny dom jej matki znajdował się przy ul. Spacerowej 12/14[1] (ob. ulica Mikołaja Reja) w Radomiu. Posiadała tytuł baronowej jako żona Stanisława barona Kelles-Krauza[2]. Uczyła się na Prywatnych Wyższych Kursach Handlowych dla Kobiet Józefy Siemiradzkiej w Warszawie. Studiowała przyrodę na Uniwersytecie Jagiellońskim[3] jako nadzwyczajna słuchaczka, gdyż nie miała wymaganej matury z egzaminem z greki i łaciny, pozwalającej na podjęcie studiów w normalnym trybie[4].

1 października 1904 jej mężem został Stanisław Kelles-Krauz (1883-1965). W związku ze studiami i pracą męża, od 1904 przebywali w Wiedniu, od 1905 zamieszkiwali w Krakowie, od 1909 w Kosowie, gdzie Maria prowadziła bibliotekę i księgowość w Zakładzie Przyrodolecznictwa Apolinarego Tarnawskiego, od 1910 do 1911 w Paryżu, po czym powrócili do Radomia. Podczas I wojny światowej pod nieobecność męża (który znalazł się w niewoli węgierskiej, w Esztergom), pracowała w Komitecie Obywatelskim. Od 1915 do 1919 była przewodniczącą Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Radomiu.

W pierwszych wyborach samorządowych po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 9 marca 1919 r., Maria i Stanisław Kelles-Krauzowie uzyskali mandat radnych Rady Miasta Radomia. Wśród 155 kandydatów na radnych było 11 kobiet, spośród których 3 uzyskały mandat radnej (Maria Kelles-Krauz, Jadwiga Rudnicka i Stanisława Wroncka)[5]. 1 kwietnia 1919 r[1]. Maria Kelles-Krauz jako pierwsza kobieta w Polsce została wybrana, spośród radnych, na Prezesa Rady Miejskiej w Radomiu. Wybór ten miał miejsce zaledwie kilka miesięcy po uzyskaniu przez kobiety praw wyborczych (listopad 1918). Łącznie wybierano ją dwukrotnie, w 1919 i w 1923, a funkcję przewodniczącej rady miejskiej pełniła do 1926. Później była ławnikiem (członkiem zarządu miasta) odpowiedzialnym za oświatę. Z jej inicjatywy wprowadzono przymus szkolny (rodziców karano aresztem za nieposyłanie dzieci do szkoły), opiekę dentystyczną w szkole, rozdawano bezpłatne podręczniki, obuwie i odzież[4]. Była także inicjatorką utworzenia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu w 1922. Należała do Polskiej Partii Socjalistycznej[3]. 3 maja 1927 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[6].

Po wybuchu II wojny światowej i aresztowaniu jej męża (został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen), trudniła się wyrobem mydła w domowych warunkach. W jej mieszkaniu odbywały się tajne komplety, prowadzone m.in. przez jej przyjaciółkę Elżbietę Jackiewiczową (historia ich przyjaźni została opisana w książce Pokolenie Teresy). Po zakończeniu wojny ponownie krótko pracowała jako ławnik w radomskim wydziale oświatowym. W marcu 1946 wyjechała do Danii, gdzie jej mąż objął funkcje dyplomatyczne. Tam nauczyła się języka duńskiego i tłumaczyła tamtejszą literaturę, m.in. książki Martina Andersena Nexø[4]. Ponadto była tłumaczką z języka rosyjskiego. W 1954 wraz z mężem powrócili do Polski i osiedli w Warszawie. Pochowana na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 308-2-4)[7].

Maria i Stanisław Kelles-Krauzowie mieli dwie córki: Zofię (1905-1962) i Hannę (1914-1968)[8]. Kazimierz Kelles-Krauz był starszym bratem jej męża Stanisława Kelles-Krauza.

Maria Kelles-Krauz znała się z Marią Dąbrowską[9], która kilkakrotnie odwiedziła ją w Radomiu.

PrzekładyEdytuj

Z duńskiego
  • Martin Andersen Nexø: Czerwony Morten. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1949, s. 518. (równolegle wydane tego roku w dwóch tomach w Spółdzielni Wydawniczo-Handlowej "Książka i Wiedza")
  • Martin Andersen Nexø: Stracone pokolenie. Czerwony Morten 2. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1951, s. 273.
  • Martin Andersen Nexø: Pisma wybrane. Maria Kelles-Krauz (tłum. częśc. z duń. i ros.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1952, s. 213.
  • Martin Andersen-Nexø: Rodzina Franków. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: Czytelnik, 1956, s. 139.
  • Hans Scherfig: Skorpion. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: Czytelnik, 1956, s. 296.
  • Martin Andersen Nexø: Jeanette. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1959, s. 264.
  • Hilmar Wulff(duń.): Czarcia Mielizna. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: Instytut Wydawniczy "Nasza Księgarnia", 1960, s. 97.
  • Hilmar Wulff: Słoneczny włóczęga. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1961, s. 144.
  • Martin A. Hansen: Kłamca. Maria Kelles-Krauz (tłum.), Stanisław Średnicki (tłum. wierszy). Warszawa: "Czytelnik", 1961, s. 191.
  • Hans Kirk(duń.): Gra cieni. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: 1962, s. 148.
  • Marcus Lauesen(duń.): Matka. Maria Kelles-Krauz, Krystyna Latoniowa (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965, s. 123.
  • Jørgen-Frantz Jacobsen: Barbara. Maria Kelles-Krauz (tłum.), Eugeniusz Morski (tłum. wierszy). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 243.
  • Hans Scherfig: Stracona wiosna. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 181.
  • Martin Andersen Nexø: Opowiadania. Maria Bero, Stefan Kaszyński, Maria Kelles-Krauz (tłum.). Wydawnictwo Poznańskie, 1978, s. 350.
Z rosyjskiego
  • Antonina Koptiajewa: Towarzyszka Anna. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1950, s. 443.
  • Aleksandr Czakowski: U nas już poranek. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1951, s. 312.
  • Trofim Borisow(ros.): Syn orła. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: "Książka i Wiedza", 1953 (druk), s. 245.
  • Wasilij Iljenkow(ros.): Wielka droga. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony, 1955, s. 362.
Z niemieckiego
Z francuskiego
  • Paul-Louis(fr.): Dzieje socjalizmu we Francji do 1908 roku włącznie. Maria Kelles-Krauz (tłum.). Kraków: "Książka", [1910], s. 201.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Agata Morgan, "Prezesem została kobieta", w: Ich ślady. Kobiety w historii Radomia, Radom: 2011, s. 63
  2. Maria Dąbrowska, Dzienniki 1914-1932, Warszawa: 1988, s. 353
  3. a b Danuta Waniek: Kobiety PPS. [dostęp 2015-03-24].
  4. a b c Maria Kelles-Krauz, Moje życie, "Współczesność" nr 1/1970.s. 6-7
  5. Grażyna Łuszkiewicz, "Kobiety w samorządzie miejskim Drugiej Rzeczypospolitej. Próba portretu zbiorowego", w: Kobieta i świat polityki w niepodległej Polsce 1918-1939, A. Żarnowska i A. Szwarc (red.), Warszawa:1996.
  6. Odznaczenia. „Gazeta Lwowska”. Nr 103, s. 1, 6 maja 1927. 
  7. Cmentarz Stare Powązki: KELLES-KRAUZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-07].
  8. Stanisław Kelles-Krauz – profil na stronie Sejmu RP. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 24 marca 2015].
  9. M. Dąbrowska, Dzienniki 1914-1932, Warszawa 1988, s. 353-354

BibliografiaEdytuj