Marian Bomba

polski działacz socjalistyczny, członek podziemia podczas II wojny światowej

Marian Bomba ps. „Jurek”, „Roman” (ur. 3 sierpnia 1897 w Krakowie, zm. 14 marca 1960 w Warszawie) – polski działacz socjalistyczny, dowódca krakowskiego zgrupowania OW PPS, członek konspiracyjnego Komitetu Robotniczego PPS[1].

Marian Bomba
Jurek, Roman
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 3 sierpnia 1897
Kraków, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 14 marca 1960
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
PPS WRN.svg Milicja Robotnicza WRN
PPS WRN.svg Gwardia Ludowa WRN
Stanowiska Komendant krakowskiego zgrupowania GL WRN/OW PPS
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Późniejsza praca Działacz polityczny
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Niepodległości

ŻyciorysEdytuj

Był mieszkańcem Zelkowa[2]. Od 1916 był żołnierzem Legionów. Walczył w obronie Przemyśla i Lwowa, za co został odznaczony Krzyżem Niepodległości. W 1930 był aresztowany za działalność polityczną, zwolniony w 1931. Kierował kolejno komórkami PPS w Płaszowie, Borku Fałęckim i Podgórzu. Robotnik w fabrykach „Manne”, „Suchard”, „Kabel” i „Solvay”. Działacz Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego i Centralnego Związku Robotników Przemysłu Chemicznego RP. Prezes Klubu Sportowego Płaszowianka, członek Rady Nadzorczej Krakowskiej Spółdzielni mieszkaniowej. W 1935 ponownie aresztowany na miesiąc za działalność polityczną, co uniemożliwiło mu kandydowanie w wyborach do Rady Miasta. Uczestnik masowych wystąpień robotniczych i starć z policją w Krakowie w 1936 roku. W 1937 roku brał udział w solidarnościowej akcji strajkowej z protestującymi robotnikami rolnymi i chłopami. Wiosną 1939 kierował organizowaniem pomocy dla uchodźców z Czecho-Słowacji. W lipcu 1939 aresztowany za „osłabianie ducha narodu”, uniewinniony przez Sąd Powiatowy w Limanowej.

We wrześniu 1939 nie otrzymał powołania do służby wojskowej. Uczestnik spotkania w domu Cyrankiewiczów, na którym ustalono zasady działania krakowskiej PPS w konspiracji. 10 października 1939 wszedł w skład pierwszego kierownictwa organizowanej Milicji Robotniczej PPS. Kierownik krakowsko-śląsko-rzeszowskiego Okręgu Gwardii Ludowej PPS. Zorganizował system nasłuchu radiowego, druku powielaczowego i kolportażu prasy: „Naprzód”, „Wolność”, „WRN”. Utworzył komórkę fałszującą dokumenty i bilety kolejowe dla łączników. Pierwszy dowódca krakowskiego oddziału bojowo-dywersyjnego GL PPS[3]. 24 listopada 1940 dowodził grupą GL PPS, która na terenie Solvayu podpaliła składy siana przeznaczonego do produkcji materiałów wybuchowych[4] Poszukiwany listem gończym przez Gestapo. Bezpośrednio współpracował z J. Lasocką i Adamem Rysiewiczem w przekazywaniu materiałów dotyczących KL Auschwitz. Brał aktywny udział w wyprowadzaniu więźniów obozu. Twórca systemu patroli dyżurujących w rejonie obozu z zadaniem udzielania pomocy uciekinierom.

Współorganizował 10 czerwca 1941 ucieczkę Tadeusza Orzelskiego ze szpitala św. Łazarza. Prowadził kursy dywersyjne. Do 1942 roku dowódca Milicji Robotniczej na obszar województwa krakowskiego. Uczestniczył osobiście w wielu akcjach likwidacji konfidentów policji i pracowników administracji okupanta. Zimą 1942 zaangażowany w organizowanie pomocy dla jeńców sowieckich zbiegłych z obozu w Kobierzynie. 28 stycznia 1942 dowodził zamachem na krakowski Arbeitsamt (Urząd Pracy) przy ul. Lubelskiej 27, w trakcie którego całkowicie zniszczono kartoteki młodzieży przygotowanej do wysłania na roboty do Rzeszy. Aktywny uczestnik krakowskiej Rady Pomocy Żydom „Żegota”.[5]

W maju 1943 – zadenuncjowany przez Konrada Lubańskiego „Król” – wpadł w zasadzkę Gestapo przy ul. Brzozowej. Ciężko ranny zdołał zbiec do lokalu przy ul. św. Sebastiana 34. Ukrywał się. W lipcu 1943 przeniesiony do Wieliczki, w grudniu przeszedł do Budapesztu w celu zorganizowania sieci przerzutowej dla węgierskich działaczy socjalistycznych zagrożonych aresztowaniem (ich spis skierowany do Gestapo w GG przechwycił krakowski PPS). W lutym 1944 powrócił do Krakowa. Uczestniczył w przerzucie z miechowskiego na Podhale zbiegłych z niewoli oficerów Armii Czerwonej. 29 września 1944 uczestniczył w potyczce z patrolem żandarmerii w Jastrzębi.

W 1945 ujawnił się przed organami władzy komunistycznej. W dalszym ciągu działał społecznie, będąc członkiem Komitetu Wojewódzkiego PPS zatrudnionym jako kierownik Wydziału Personalnego Zakładów Solvay. W maju 1947 aresztowany i osadzony przez 6 miesięcy w krakowskim areszcie UBP przy pl. Inwalidów, następnie przez 18 miesięcy w więzieniu Mokotowskim. Zwolniony w kwietniu 1949 bez wyroku sądowego. Od 1950 do 1957 pracownik Krakowskiej Spółdzielni Komunikacyjno-Warsztatowej. Zrehabilitowany 29 listopada 1956, 15 stycznia 1957 przywrócony do członkostwa w partii, nigdy jednak nie odebrał legitymacji PZPR. Od 1957 pozostawał na rencie dla zasłużonych. Zmarł 14 marca 1960 w Warszawie[6]. Pochowany został w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Rzeźnik, Krakowska organizacja PPS-WRN w latach 1939-1941, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945, Tom 2, Warszawa 1995, s. 243.
  2. Andrzej Krawczyk, Marian Bomba, „Zelkowskie Wici”, gmina Zabierzów, październik 2018, s. 23.???
  3. [1]Ryszard Nuszkiewicz: Uparci. Instytut Wydawniczy PAX, 1983.
  4. [2]Dynamit. Z dziejów Ruchu Oporu w Polsce Południowej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1967.
  5. [3]Wielostronna pomoc Żydom w czasie okupacji hitlerowskiej, [w:] Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945. Kraków: 2007.
  6. [4] Dziennik Polski. 1960, nr 65 (17 III) = nr 4995.
  7. Małopolscy Bohaterowie Niepodległości. Marian Bomba (1897-1960). Pepeesiak w walkach o wolną Polskę - Aktualności - Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, krakow.ipn.gov.pl [dostęp 2020-02-09] (pol.).

Bibliografia, linkiEdytuj