Marian Lalewicz

polski architekt

Marian Lalewicz (ur. 21 listopada 1876 w Wyłkowyszkach, zm. w sierpniu 1944 w Warszawie)[1] – polski architekt, przedstawiciel akademickiego klasycyzmu[2].

Marian Lalewicz
Data i miejsce urodzenia

21 listopada 1876
Wyłkowyszki

Data i miejsce śmierci

sierpień 1944
Warszawa

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

architektura, konserwacja zabytków architektury

Epoka

klasycyzm

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Projekty Mariana Lalewicza
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Gmach Państwowego Banku Rolnego w Warszawie
Dom dochodowy w Sankt Petersburgu (ul. Rosensteina 39)
Dom towarowy Mertensa w Sankt Petersburgu
Pałacyk M.K. Pokotiłowej w Sankt Petersburgu
Gmach Banku Syberyjskiego w Sankt Petersburgu
Przebicie ul. Bonifraterskiej do placu Krasińskich w Warszawie
Budynek Banku Rolnego w Toruniu
Kamienica Ericssona w Alejach Ujazdowskich 47 w Warszawie
Dom dochodowy Pocztowej Kasy Oszczędności w Warszawie przy ul. Filtrowej 68
Państwowy Instytut Geologiczny – wnętrze
Budynek mieszkalny przy ul. Mokotowskiej 51/53 w Warszawie
Przebudowa koszar świętokrzyskich na Katolicki Uniwersytet Lubelski
Dom własny przy ul. Górnośląskiej 41 w Warszawie
Budynek Narodowego Banku Polskiego w Siedlcach
Budynek mieszkalny „Państwowej fabryki wojskowych dział samobieżnych”, 1917 r.
Grób symboliczny Mariana Lalewicza na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Życiorys edytuj

W 1895 r. ukończył gimnazjum w Suwałkach. Studiował na Wydziale Architektury Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, kończąc studia z wyróżnieniem w 1901 r. Dzięki uzyskanemu stypendium kształcił się w Szwecji, Norwegii, Niemczech, Austrii i Włoszech. Do 1917 r. wykładał historię sztuki i architektury w uczelniach petersburskich, jednocześnie projektując budowle w Moskwie i Petersburgu.

Po powrocie do kraju (1918) wykładał w Akademii Sztuk Pięknych i na Politechnice Warszawskiej[1]. W latach 1925–1927 dziekan Wydziału Architektury, a w 1935–1938 prorektor Politechniki Warszawskiej. Działał w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości pełniąc od 1930 r. aż do wybuchu wojny funkcję prezesa Towarzystwa.

Podczas obrony Warszawy w 1939 r. komendant Pogotowia Technicznego. Uczestniczył w tajnym nauczaniu studentów architektury, od 1942 r. nauczyciel w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej. W 1943 r. został wysiedlony przez Niemców ze swojego domu przy ul. Górnośląskiej 41[3]. Zamieszkał przy ul. Muranowskiej 12.

Został rozstrzelany przez Niemców w czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 wraz z ok. 200 innymi osobami w egzekucji przy ul. Dzikiej 17[4]. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 244-I-29)[5].

Był autorem słownika zwrotów używanych w literaturze w czterech językach, który zaginął w czasie powstania warszawskiego[1].

Ważniejsze projekty w Rosji edytuj

  • Pałacyk M. K. Pokotiłowej w Petersburgu (1909)
  • Dom towarowy firmy futrzarskiej Mertensa w Petersburgu (1911–1912)
  • Kamienica M. Sołowiejczika w Petersburgu przy ul. Pestela 7 (1911–1913)
  • Kinoteatr „Parisiana” w Petersburgu (1913–1914)
  • Gmach Banku Syberyjskiego przy ul. Newski Prospekt 44 w Petersburgu (1908–1910)
  • Budynek administracyjny Towarzystwa Rosyjsko-Amerykańskiej Manufaktury „Trieugol’nik” w Moskwie (1916)
  • Osiedle przy zakładzie produkcyjnym KZVS (państwowa fabryka samobieżnych pojazdów wojskowych), którą wybudowała brytyjska spółka BECOS w Podlipkach (obecnie Korolew) (częściowa realizacja)[6].

Ważniejsze projekty w Polsce edytuj

Oprócz tego kierował pracami konserwatorskimi w warszawskich pałacach: Rady Ministrów (1918–1921), Prymasowskim (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych), Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu i Ministra Skarbu (na siedzibę Ministerstwa Skarbu)[7] oraz Raczyńskich (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Sprawiedliwości). Według projektu Mariana Lalewicza przebito ulicę Bonifraterską przez budynek Sądu Apelacyjnego (1936–1937)[8].

W 1939 opracował niezrealizowany projekt rekonstrukcji Kaplicy Moskiewskiej[9].

Odznaczenia edytuj

Upamiętnienie edytuj

  • W 1986 imieniem Mariana Lalewicza nazwano ulicę na warszawskim Ursynowie[12].

Przypisy edytuj

  1. a b c d e f g Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 167.
  2. http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=848&from=FBC Oficjalna biografia.
  3. Tel. 9 47 56 Lalewicz Marian, arch., ul. Górnośląska 41 [za:] Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna: Spis abonentów warszawskiej sieci telefonów Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej 1938–1939, s. 237. 1938. [dostęp 2009-07-17]. (pol.).
  4. Jerzy Majewski, Tomasz Urzykowski: Przewodnik po powstańczej Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2012, s. 306. ISBN 978-83-273-0091-1.
  5. Cmentarz Stare Powązki: STANISŁAW LALEWICZ, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-12-19].
  6. Grishin Igor, Dom BECOS w Królowej, VOOPIK, 1 lutego 2020 [dostęp 2023-02-12].
  7. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 599, 601. ISBN 83-01-08836-2.
  8. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 407. ISBN 83-01-08836-2.
  9. Tadeusz Prus-Faszczewski: Symbol chwały wojennej Polski wstaje z ruin. Tygodnik Ilustrowany, 8 stycznia 1939, 2 (4,082) s. 31–32. [dostęp 2009-07-17]. Cytat: W roku bieżącym nastąpi całkowita renowacja kaplicy według planów prof. Politechniki Warszawskiej Mariana Lalewicza. (pol.).
  10. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  11. M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 460 „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”.
  12. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 402. ISBN 83-86619-97X.

Bibliografia edytuj

  • Hanna Krzyżanowska, Lalewicz Marian, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 1, Poznań, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, 2000, ISBN 83-900862-7-1.
  • Adam Zwoliński: Marian Lalewicz (1876–1944). Pracownia Historyczna Politechniki Warszawskiej, 1984. [dostęp 2009-07-17]. (pol.).

Linki zewnętrzne edytuj