Otwórz menu główne

Marianna Orańska, urodzona jako Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne (ur. 9 maja 1810 w Berlinie, zm. 29 maja 1883 w Erbach w Nadrenii) – królewna niderlandzka, córka króla Niderlandów Wilhelma I Orańskiego i jego pierwszej żony – Fryderyki Luizy Pruskiej (Wilhelminy von Hohenzollern). Pochodziła z dynastii Oranje-Nassau. Właścicielka posiadłości na ziemi kłodzkiej (tzw. klucz stroński – m.in. część Gór Bialskich i Masywu Śnieżnika), budowniczka słynnego pałacu w miejscowości Kamenz (zob. Kamieniec Ząbkowicki), wzniesionego według projektu Schinkla. Była jedną z bardziej niekonwencjonalnych postaci kobiecych XIX w.

Marianna Orańska
Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne
Ilustracja
Królewna Marianna Orańska w 1846 r. (akwarela, J. P. Koelman)
Królewna niderlandzka
Data i miejsce urodzenia 9 maja 1810
Berlin
Data i miejsce śmierci 29 maja 1883
Reinhartshausen
Ojciec Wilhelm I
Matka Fryderyka Luiza Pruska (Wilhelmina von Hohenzollern)
Mąż

Albrecht Pruski

Dzieci

Fryderyka Luiza Wilhelmina Marianna Charlotta,
syn (ur. i zm. 1832),
Fryderyk Wilhelm Nikolaus Albrecht,
Fryderyka Luiza Wilhelmina Elżbieta,
Fryderyka Wilhelmina Luiza Elżbieta Aleksandra

Marianna Orańska ok. 1830 r.
Marianna Orańska pod koniec życia
Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim wzniesiony przez Mariannę Orańską
Pałacyk Marianny Orańskiej w Stroniu Śląskim
Pomnik Marianny w Lądku Zdroju

ŻyciorysEdytuj

Urodziła się 9 maja 1810 r. w Berlinie, jako córka namiestnika, a od 1815 r. króla Niderlandów Wilhelma I i królewny pruskiej Wilhelminy Fryderyki z domu von Hohenzollern. Rodzice przebywali wówczas w Prusach, wygnani przez Napoleona. W roku 1828 zaręczyła się z wygnanym szwedzkim księciem Gustawem Wazą, w którym była bardzo zakochana, ale do ślubu nie doszło dzięki presji dyplomatycznej szwedzkiego króla Karola XIV Jana, który drżał o swój tron (groził nawet wypowiedzeniem wojny Niderlandom, gdyby para się pobrała).

Od 1830 do 1849 roku była żoną swego brata ciotecznego Albrechta Pruskiego, najmłodszego syna króla Fryderyka Wilhelma III i brata późniejszego cesarza Wilhelma I. Z tego związku urodziła się piątka dzieci[1]:

  • Fryderyka Luiza Wilhelmina Marianna Charlotta (1831–1855), 18 maja 1850 poślubiła Jerzego II księcia Saksonii-Meiningen[2], z którym doczekała się trójki dzieci,
  • syn (1832), zmarł wkrótce po porodzie[2],
  • Fryderyk Wilhelm Nikolaus Albrecht (1837–1906), od 1885 do 1906 regent księstwa Brunszwiku, w 1873 ożenił się z księżniczką Marią z Saksonii na Altenburgu (1854–1898), z którą miał trzech synów,
  • Fryderyka Luiza Wilhelmina Elżbieta (27 sierpnia – 9 października 1840),
  • Fryderyka Wilhelmina Luiza Elżbieta Aleksandra (1842–1906), w 1865 wyszła za mąż za Wilhelma księcia Meklemburgii-Schwerin.

Nie było to udane małżeństwo. Marianna nie pasowała do surowego, wręcz wojskowego ceremoniału pruskiego dworu. Dodatkowo zdecydowanie górowała nad mężem inteligencją i obyciem, ten natomiast coraz częściej dopuszczał się zdrady, m.in. z damą jej dworu Rozalią von Rauch[3], o czym księżniczkę skrupulatnie informowali różni „życzliwi”, sama zresztą widziała dobrze, co się dzieje[4]. W roku 1845 Marianna opuściła swego męża, nie mogąc jednak zabrać dzieci i przeniosła się do Voorburga w Holandii, gdzie żyła w otwartym związku ze swym masztalerzem Johannesem van Rossumem. Małżeństwo zakończyło się głośnym rozwodem w 1848 r. oraz infamią, kiedy to okazało się, że Marianna spodziewa się dziecka z van Rossumem. Sytuacja wzbudziła oburzenie dworów w Hadze i Berlinie, które zerwały z nią wszelkie stosunki. Zabroniono jej kontaktów z dziećmi, a król Fryderyk Wilhelm IV, zakazał jej pobytu na terytorium Prus dłuższego niż jeden dzień, w dodatku z obowiązkiem meldowania się na policji przy każdym wjeździe i wyjeździe. W tej sytuacji w 1853 r. Marianna zakupiła za 175 000 pruskich talarów pałac we wsi Bílá Voda położonej po austriackiej stronie granicy, z którego mogła dojeżdżać do pałacu w Kamieńcu Ząbkowickim i pałacyku w Stroniu Śląskim.

Marianna z van Rossumem miała syna Jana Wilhelma van Reinhartshausen (1849–1861). Zakupiła w 1855 r. pałac w Reinhartshausen i kazała się pochować obok van Rossuma na cmentarzu w tej miejscowości. Posiadłość, do roku 1998 własność jej potomków z rodziny Hohenzollernów, jest dziś hotelem koncernu Kempinski. Część bogatych zbiorów sztuki Marianny (niegdyś 600 obrazów) nadal znajduje się w pałacu.

Była miłośniczką jeździectwa, od początku działała w pierwszym wrocławskim klubie jeździeckim: założonym w 1832 r. Śląskim Towarzystwie Hodowli, Wyścigów Konnych i Wystaw[5].

Działalność społeczno-ekonomiczna na Dolnym ŚląskuEdytuj

Związki księżniczki Marianny ze Śląskiem to konsekwencja losów jej rodziców. W wyniku rewolucji belgijskiej znaleźli oni schronienie w Prusach nabywając dobra poklasztorne w Lubiążu, Henrykowie i Kamieńcu Ząbkowickim. Po śmierci rodziców Marianna otrzymała kamieniecki spadek (obejmujący m.in. Kamieniec Ząbkowicki i Bardo), a następnie dokonała nowych zakupów. W 1838 r. kupiła klucz stroński i majątek rycerski Strachocin. Znajdowało się tu 8736 ha lasów oraz zespół obiektów przy dworze, wznoszącym się koło drogi do Bolesławowa. W tym samym roku nabyła klucz śnieliński w południowo-zachodniej części ziemi kłodzkiej, a zarządzany z Różanki. Objęcie tych dóbr odbyło się w Gniewoszowie z udziałem przedstawicieli czternastu wsi, a powitalne przemówienie wygłosił ksiądz Rauch z Różanki. Działalność Marianny to nie tylko zakupy nowych dóbr, ale również szeroka działalność inwestycyjna, z wykorzystaniem miejscowej siły roboczej.

Księżna Marianna zapisała się w historii bardzo racjonalną i skuteczną działalnością ekonomiczną, która przyczyniła się do znacznego rozwoju dóbr, których była właścicielką. Dzięki jej staraniom powstała cała sieć górskich dróg. Na własny koszt wybudowała drogę z Ząbkowic Śląskich do przełęczy Płoszczyna w Górach Bialskich, która wiodła m.in. przez Kamieniec Ząbkowicki, Złoty Stok, Lądek Zdrój, Stronie Śląskie, Bolesławów i Nową Morawę – łącznie 55,29 km. Wybudowała drogi gospodarcze i dukty. Umożliwiło to rozwój okolicznych wsi, pozwoliło zagospodarować rozległe kompleksy leśne, głównie w Górach Bialskich i Masywie Śnieżnika. Wprowadziła nowe zasadzenia i rozwinęła gospodarkę leśną. Na terenach nizinnych kazała zakładać stawy rybne z hodowlą pstrąga. W 1843 r. koło Stójkowa wybudowała wysoki piec hutniczy, fryszerkę i szlifiernię, przerabiające rudę z Siennej i Janowej Góry. W 1864 r. przyczyniła się finansowo do powstania hutę szkła nazwanej od niej Oranienhütte. Założył ją w Stroniu Śląskim Franz Losky. Po 1945 r. huta działała pod nazwą Huta Szkła Kryształowego „Violetta” do końca 2018 r. W pobliżu Stronia Śląskiego założyła kamieniołomy marmuru, które funkcjonowały do lat 90. XX wieku, a ponadto wybudowała trzy nadleśnictwa i 26 leśniczówek. Na jej ziemiach pod Śnieżnikiem założono specjalistyczną farmę krów, zarządzaną przez sprowadzonego z alpejskich łąk Szwajcara. Farma ta potem stopniowo przekształciła się w schronisko turystyczne (od 1948 r. Schronisko PTTK „Na Śnieżniku”).

W pamięci poddanych pozostała jako Dobra Pani i utrwalona została w wielu nazwach miejscowych w okolicach Masywu Śnieżnika. Do dzisiaj istnieją Mariańskie Skały, Droga Marianny, Marianówka, Źródło Marianny, Biała i Zielona Marianna (nazwa lokalnych złóż marmuru). Ewenementem jest, że pamięć ta przetrwała mimo całkowitej wymiany narodowościowej na ziemi kłodzkiej po II wojnie światowej. Na jej pamiątkę w Lądku-Zdroju, przed kościołem ewangelickim (którego budowę również finansowała) postawiono pomnik, który stoi w połowie drogi między Kamieńcem a Starym Mĕstem. Również w dzisiejszych czasach nie zapomina się o zasługach Marianny Orańskiej, jej imieniem nazywane są szkoły i instytucje m.in. w Stroniu Śląskim (gimnazjum, przychodnia zdrowia). Upamiętniono ją także kamieniem pamiątkowym w Międzygórzu oraz tablicą na budynku Schroniska PTTK „Na Śnieżniku”. Od kilku lat produkowana jest woda mineralna Długopole-Zdrój z jej wizerunkiem.

Od jej imienia pochodzi nazwa starej odmiany gruszy „Księżniczka Marianna” (niem. Prinzessin Marianne), nazwanej tak na jej cześć przez niemieckiego lekarza i pomologa Adriana Diela w 1818 r.[6]

GenealogiaEdytuj

Prapradziadkowie

książę Oranii
Jan Wilhelm Friso
(1684–1711)
∞1709
Maria Luiza z Hesji-Kassel
(1688–1765)

król Wielkiej Brytanii
Jerzy II Hanowerski
(1683–1760)
∞1705
Karolina z Brandenburgii-Ansbach
(1683–1737)

król Prus
Fryderyk Wilhelm I Pruski
(1688–1740)
∞1706
Zofia Dorota Hanowerska
(1687–1757)

książę Brunszwiku i Lüneburga
Ferdynand Albrecht II z Brunszwiku-Lüneburga
(1680–1735)
∞1712
Antonina Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel
(1696–1762)

król Prus
Fryderyk Wilhelm I Pruski
(1688–1740)
∞1706
Zofia Dorota Hanowerska
(1687–1757)

książę Brunszwiku-Lüneburga
Ferdynand Albert II z Brunszwiku i Lüneburga
(1680–1735)
∞1712
Antonina Amalia z Brunszwiku-Lüneburga
(1696–1762)

landgraf Hesji-Darmstadt
Ludwik VIII
(1691–1768)
∞1717
Charlotta Krystyna Magdalena Joanna
Hanau-Lichtenberg
(1700–1726)

Krystian III Wittelsbach
(1674–1735)
∞1719
Karolina z Nassau-Saarbrücken
(1704–1774)

Pradziadkowie

Stadhouder Zjednoczonych Prowincji
Wilhelm IV Orański
(1711–1751)
∞1734
Anna Hanowerska
(1709–1759)

książę pruski
August Wilhelm Hohenzollern
(1722–1758)
∞1742
Luiza Amelia z Brunszwiku-Wolfenbüttel
(1722–1780)

książę pruski
August Wilhelm Hohenzollern
(1722–1758)
∞1742
Luiza Amelia z Brunszwiku-Wolfenbüttel
(1722–1780)

landgraf Hesji-Darmstadt
Ludwik IX
(1719–1790)
∞1741
Karolina Wittelsbach Pfalz-Zweibrücken
(1721–1774)

Dziadkowie

Stadhouder Zjednoczonych Prowincji
Wilhelm V Orański
(1748–1806)
∞1767
Wilhelmina Pruska
(1751–1820)

król Prus
Fryderyk Wilhelm II
(1744–1797)
∞1769
Fryderyka Luiza z Hesji-Darmstadt
(1751–1805)

Rodzice

król Niderlandów, wielki książę Luksemburga
Wilhelm I
(1772–1843)
∞1791
Wilhelmina Pruska
(1774–1837)

Marianna Orańska (1810–1883)

Zobacz teżEdytuj

Pamięć w PolsceEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj