Masakra na placu Dam

Masakra na placu Dammasakra nieuzbrojonej cywilnej ludności holenderskiej dokonana 7 maja 1945 r. przez żołnierzy niemieckich.

Masakra na placu Dam
Ilustracja
Cywile podczas strzelaniny
Państwo

 Holandia

Miejsce

Plac Dam, Amsterdam

Data

7 maja 1945

Godzina

15:00 – 17:00

Liczba zabitych

20–30

Liczba rannych

ponad 100

Sprawca

żołnierze Kriegsmarine

Położenie na mapie Amsterdamu
Mapa konturowa Amsterdamu, w centrum znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Położenie na mapie Holandii
Mapa konturowa Holandii, w centrum znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia52°22′23,1″N 4°53′33,5″E/52,373083 4,892639

TłoEdytuj

Większość sił niemieckich w Holandii poddała się już 5 maja 1945, jednak zachodnia część kraju ciągle była okupowana dopóki nie przybyły tam oddziały aliantów, mające rozbroić stacjonujące tam oddziały niemieckie[1]. 6 maja 1945 roku gazety informowały, że spodziewane wkroczenie wojsk alianckich do Amsterdamu nastąpi już następnego dnia[2]. 7 maja na placu Dam pojawił się oddział zwiadu 49 Dywizji Piechoty[2], który jednak wycofał się uznając sytuację za zbyt niebezpieczną po spotkaniu z niemiecką kolumną[2].

StrzelaninaEdytuj

 
Udzielanie pomocy ofiarom strzelaniny

7 maja 1945 r. ludność holenderska zgromadziła się na pl. Dam przed pałacem królewskim w Amsterdamie[3], świętując koniec II wojny światowej. Wielotysięczne[1] zgromadzenie z okien kamienicy położonej na styku placu Dam i ulicy Kalverstraat (Groote Club) obserwowali żołnierze niemieckiej marynarki. W tym samym czasie na ulicy Paleisstraat żołnierze holenderskiego ruchu oporu próbowali rozbroić dwójkę żołnierzy Wehrmachtu, jeden z nich stawiał jednak opór i oddał strzał do rozbrajających go Holendrów. Po usłyszeniu strzałów, żołnierze pojawili się w oknach Groote Clubu i rozpoczęli ostrzał świętujących z karabinów maszynowych[1]. Na placu wywiązała się dwugodzinna strzelanina pomiędzy żołnierzami ruchu oporu a Niemcami[2], zakończona została przez hauptmanna Feldgendarmerie o nazwisku Bergmann, który, wraz z majorem Carelem Frederikiem Overhoffem wszedł do kamienicy i rozkazał Niemcom przerwać ogień[4][2]. Podczas strzelaniny na placu obecna była również pewna liczba harcerzy, pielęgniarek i pracowników Czerwonego Krzyża, którzy pomagali w ewakuacji rannych[1]. Liczbę ofiar szacuje się na 20-30, a rannych na ponad 100[3]. Najmłodsza ofiara śmiertelna miała 8 lat[5]. Sprawcy strzelaniny zostali aresztowani 9 maja 1945 r. przez aliantów, nigdy jednak nie przeprowadzono śledztwa i nikogo nie skazano w związku ze strzelaniną[1].

Tego samego dnia doszło również do strzelaniny przy dworcu Amsterdam Centraal, podczas której zginęło dwóch Holendrów i pewna liczba żołnierzy niemieckich[6].

UpamiętnienieEdytuj

 
Tablica na budynku Groote Club

Dwa lata po strzelaninie, na budynku z którego prowadzono ostrzał, odsłonięta została tablica upamiętniająca strzelaninę[2]. W 2016 w ramach upamiętnienia ofiar strzelaniny, na placu Dam odsłonięto 32 pamiątkowe kamienie z nazwiskami zabitych[7].

W 1947 major Carel Frederik Overhoff został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Wojskowego Wilhelma i brytyjskim Medalem za Odwagę w Sprawie Wolności[4]. Order Wilhelma odebrano mu w 1952, gdy został skazany na 2,5 roku pozbawienia wolności za defraudację funduszy[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Investigate the victims of shooting at the Dam, May 7 1945, Stichting Memorial [dostęp 2020-05-14] (ang.).
  2. a b c d e f Chronological order, Stichting Memorial, 11 maja 2013 [dostęp 2020-05-14] (ang.).
  3. a b Igor Rakowski-Kłos, 7 maja. Afera FOZZ. „To była czarna kasa”. Poszła na służby specjalne i partie polityczne [KALENDARIUM], wyborcza.pl, 7 maja 2020 [dostęp 2020-05-07].
  4. a b c Richard van Arkel, Een ridder verguisd en vergeten: Carel Frederik Overhoff, Stichting Memorial, 28 marca 2014 [dostęp 2021-07-01] (niderl.).
  5. Gerardus Bernardus Cornelisse – Gerrie, Stichting Memorial, 15 grudnia 2013 [dostęp 2021-07-01] (ang.).
  6. Centraal Station Amsterdam 1945, www.veteranen-online.nl [dostęp 2020-05-14] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-21].
  7. Place a Stone, placeastone.nl [dostęp 2021-07-01].