Mazaceae

rodzina roślin

Mazaceaerodzina roślin należąca do rzędu jasnotowców (Lamiales). Do rodziny zalicza się trzy rodzaje z 23 gatunkami, z czego większość należy do rodzaju mazus Mazus. Przedstawiciele tej rodziny występują w rejonie Tybetu, we wschodniej Azji, na obszarach górskich w Malezji i Nowej Gwinei, w południowo-wschodniej Australii oraz na Nowej Zelandii. Znaczenie użytkowe jako okrywowe rośliny ozdobne mają gatunki z rodzaju Mazus, zwłaszcza mazus rozłogowy M. reptans. Lancea thibetica jest używana jako narkotyk w Kaszmirze[3]. W Europie, także w Polsce, uprawiane bywają gatunki z rodzaju mazus Mazus[4].

Mazaceae
Ilustracja
Mazus radicans
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Nazwa systematyczna
Mazaceae Schauer
A.P. de Candolle & A.L.P.P. de Candolle, Prodr. 11: 520. 25 Nov 1847[2]
Typ nomenklatoryczny
Phryma L. (1753)[2]
Kwiat Mazus pumilus

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Rośliny zielnejednoroczne i byliny, rozłogowe, o łodydze kanciastej, czworobocznej[3].
Liście
Naprzeciwległe (rzadko skrętoległe), pojedyncze, czasem klapowane[3], ząbkowane[1] lub piłkowane[3] na brzegu.
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo w kątach liści lub zebrane są w szczytowe lub wyrastające z kątów liści wierzchotki. Kwiaty są obupłciowe i silnie grzbieciste. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami, czasem tworzącymi dwie wargi. Korona kwiatu rurkowata lub dwuwargowa (dolna warga bardzo silnie rozwinięta[1] powstaje z trzech łatek, górna z dwóch), rzadko kwiaty wyposażone są także w ostrogę. Pręciki dwa lub cztery, jeśli cztery to dwa dłuższe. U nasady ich wolnych nitek znajdują się miodniki. Zalążnia górna, z dwóch zrośniętych owocolistków, jest jednokomorowa. Znamię zwykle dwułatkowe[3].
Owoce
Jagodopodobne torebki zamknięte w powiększającym się i trwałym podczas owocowania kielichu[3].

SystematykaEdytuj

Ze względu na podobieństwo morfologiczne do wielu innych przedstawicieli rzędu jasnotowców pozycja systematyczna tych roślin pozostawała długo niejasna. Włączane były do rodziny Phrymaceae, od których jednak różnią się chemizmem. Badania genetyczne wykazały także, że Mazaceae stanowią grupę siostrzaną dla kladu obejmującego rodziny: Phrymaceae, paulowniowate Paulowniaceae i zarazowate Orobanchaceae[3]. Wyodrębnione zostały w osobną rodzinę w systemie APG IV z 2016[5].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]


jasnotowce

Plocospermataceae





Carlemanniaceae



Oleaceae oliwkowate





Tetrachondraceae





Peltantheraceae




Calceolariaceae



Gesneriaceae ostrojowate






Plantaginaceae babkowate




Scrophulariaceae trędownikowate




Stilbaceae





Byblidaceae byblisowate



Linderniaceae linderniowate






Pedaliaceae połapkowate, sezamowate



Martyniaceae



Acanthaceae akantowate





Bignoniaceae bignoniowate






Schlegeliaceae



Lentibulariaceae pływaczowate





Thomandersiaceae



Verbenaceae werbenowate






Lamiaceae jasnotowate




Mazaceae




Phrymaceae




Paulowniaceae paulowniowate



Orobanchaceae zarazowate

















Podział na rodzaje według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1][6]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-01-22].
  2. a b James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – P. University of Maryland. [dostęp 2017-02-25].
  3. a b c d e f g Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 579. ISBN 978-1-84246-634-6.
  4. Beata Grabowska, Tomasz Kubala. Encyklopedia bylin, tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s. 581, 2012.
  5. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  6. List of Genera in Mazaceae. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2018-01-22].