Mazurek (ptak)

gatunek ptaka

Mazurek[4], wróbel mazurek, wróbel polny (Passer montanus) – gatunek małego ptaka z rodziny wróbli (Passeridae), osiadły (tylko nielicznie koczujący lub przelotny), zamieszkujący Europę i Azję. Introdukowany w Ameryce Północnej i Australii.

Mazurek
Passer montanus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina wróble
Rodzaj Passer
Gatunek mazurek
Synonimy
  • Fringilla montana Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. m. montanus (Linnaeus, 1758)
  • P. m. dybowskii Domaniewski, 1915
  • P. m. transcaucasicus Buturlin, 1906
  • P. m. kansuensis Stresemann, 1932
  • P. m. dilutus Richmond, 1896
  • P. m. tibetanus E. C. S. Baker, ECS, 1925
  • P. m. saturatus Stejneger, 1885
  • P. m. hepaticus Ripley, 1948
  • P. m. malaccensis A. J. C. Dubois, 1887
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     Występuje latem, lęgowy

     Całoroczny, lęgowy

     Występuje zimą, nie odbywa lęgów

W Polsce liczny ptak lęgowy[5]. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2008–2012 populacja mazurka w Polsce liczyła 1,2–1,7 miliona par[6].

SystematykaEdytuj

Wyróżniono kilka podgatunków P. montanus[7]:

  • P. montanus montanus – Europa przez północną i środkową Azję do północno-wschodniej Syberii oraz północno-wschodnia Mongolia.
  • P. montanus dybowskii – południowo-wschodnia Syberia, północno-wschodnie Chiny i północna Korea.
  • P. montanus transcaucasicus – wschodnia Turcja, Kaukaz do Armenii i Iran.
  • P. montanus kansuensis – północno-środkowe Chiny.
  • P. montanus dilutus – południowy Kazachstan i wschodni Iran do północno-zachodnich Chin i południowa Mongolia.
  • P. montanus tibetanusTybet do środkowych Chin.
  • P. montanus saturatusSachalin i Wyspy Kurylskie oraz Japonia, również wschodnie Chiny do Tajwanu i północne Filipiny.
  • P. montanus hepaticus – północno-wschodnie Indie, południowo-wschodni Tybet i północno-zachodnia Mjanma.
  • P. montanus malaccensis – południowe Chiny, Azja Południowo-Wschodnia, Sumatra, Jawa i południowe Filipiny. Obejmuje proponowany takson obscuratus zamieszkujący zachodni Nepal do Bhutanu i północno-wschodnich Indii.

MorfologiaEdytuj

Cechy gatunku 
Nieznacznie mniejszy od wróbla zwyczajnego, często z nim mylony. Najpewniejszą cechą rozpoznawczą jest czarna plamka na białym policzku (wróbel ma policzek jednolicie szary). Poza tym mazurek ma kasztanowobrązowy wierzch głowy (samiec wróbla – szary, samica wróbla – szarobrązowy), a na skrzydłach dwie białe pręgi (u wróbla pręga jest tylko jedna). Obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch ciała ciemnobrązowy z paskowaniem, spód jednolicie brązowoszary. Wokół szyi biała obroża, na podgardlu mały czarny śliniaczek (u samca wróbla zwyczajnego jest on dużo większy). Dziób czarny, nogi jasnobrązowe. Młode podobne do dorosłych, ale nieco jaśniejsze.
Wymiary średnie
długość ciała ok. 13,5–14,5 cm[8]
masa ciała 22–25 g[8]

EkologiaEdytuj

 
Jaja mazurka
Biotop 
Tereny otwarte, pola uprawne (szczególnie zakrzewienia śródpolne)[9], siedliska ludzkie (miasta, parki, ogrody)[8].
Pożywienie
Głównie nasiona dziko rosnących roślin – bylic, traw, rdestu ptasiego, dzikiego prosa etc., w sezonie lęgowym (wiosna, lato) drobne owady. W sezonie lęgowym dziób wyraźnie dłuższy i cieńszy; nie wiadomo, czy ma to związek ze ścieraniem warstwy rogowej na nasionach, czy jest przystosowaniem do zmiennego pokarmu[8].

LęgiEdytuj

Gniazdo
W dziuplach drzew, szczelinach budynków, skrzynkach lęgowych. W przeciwieństwie do bardzo podobnego do niego wróbla zwyczajnego nigdy nie buduje gniazd zewnętrznych[10]. Gniazda rozbudowane, obficie wyściełane piórami. Ptaki mogą do nich wnosić młode liście krwawnika i wrotyczu, prawdopodobnie celem odstraszenia pcheł i roztoczy[8].
Jaja 
2 lęgi w roku. Okres lęgowy od kwietnia do czerwca, po srogiej zimie może rozpocząć się w maju. W pierwszym lęgu składa 4–6 jaj, w drugim 4–5. Możliwy jest trzeci lęg w lipcu ze zniesieniem liczącym 3–4 jaja[8].
Wysiadywanie 
Od zniesienia przedostatniego jaja przez okres 13–14 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po ok. 17 dniach. Kolejne dwa tygodnie są dokarmiane przez rodziców, głównie samca, ponieważ samica szykuje się do następnego lęgu[8].

Status i ochronaEdytuj

Ochrona 
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Passer montanus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Eurasian Tree Sparrow (Passer montanus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-12-16].
  3. BirdLife International 2015, Passer montanus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2015-12-05] (ang.).
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Passeridae Rafinesque, 1815 - wróble - Sparrows, snowfinches and allies (wersja: 2019-05-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-12-28].
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 738. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego liczny oznacza zagęszczenie 100–1000 par na 100 km2.
  6. T. Chodkiewicz i inni. Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012. „Ornis Polonica”. 56, s. 149–189, 2015. 
  7. F. Gill, D. Donsker (red.): Old World sparrows, snowfinches, weavers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-12-28].
  8. a b c d e f g Andrzej Kruszewicz: Ptaki Polski. Warszawa: Multico, 2007, s. 277. ISBN 978-83-7073-474-9.
  9. Frieder Sauer: Ptaki lądowe. Warszawa: Świat Książki, 1996. ISBN 83-7129-193-0.
  10. Opinia ornitologiczna - Biuro analiz środowiskowych Krzysztof Janus "GEKON", inwentaryzacje-przyrodnicze.pl [zarchiwizowane z adresu 2016-06-02] (pol.).
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzneEdytuj