Media bez wyboru

protest większości prywatnych mediów w Polsce (2021)

Media bez wyboru – jednodniowa akcja części mediów komercyjnych w Polsce, polegająca na powstrzymaniu się od aktywności (publikowania informacji oraz reklam, wyłączeniu nadawania) podjęta 10 lutego 2021 w proteście przeciw zapowiadanemu przez rząd projektowi wprowadzenia podatku od reklam[1].

Media bez wyboru
Ilustracja
Zrzut ekranu ze strony internetowej polskiego tygodnika „Polityka” z hasłem „Protest mediów”
Państwo  Polska
Miejsca wystąpień Środki masowego przekazu
Początek wystąpień 10 lutego 2021, godz. 4:00
Koniec wystąpień 11 lutego 2021, godz. 4:00
brak współrzędnych
Telewizja informacyjna w warszawskim metrze

W proteście wzięły udział m.in. redakcje papierowych dzienników, jak Gazeta Wyborcza, internetowe portale związane z prasą drukowaną, stacje telewizyjne (m.in. TVN, TVN24, Polsat, Polsat News) i radiowe oraz portale informacyjne. Od 4 rano przez 24 godziny zamiast informacji i reklam wyświetlane były czarne plansze z informacją „media bez wyboru”, „tu miał być twój ulubiony program” lub podobną, niekiedy z krótkim wyjaśnieniem przyczyn tej akcji[1][2]. Stacje telewizyjne TVN i Polsat po raz pierwszy od początku nadawania nie nadały nowych wydań swoich głównych programów informacyjnych[2][3].

Niektóre media – m.in. Radio Nowy Świat, czy Radio Eska – wprawdzie nie wstrzymały nadawania, ale ogłosiły przyłączenie się do protestu[4][5].

TłoEdytuj

Sytuacja mediów w PolsceEdytuj

W związku z panującą od początku 2020 roku pandemią COVID-19 wpływy wydawców prasy z tytułu reklam w Polsce uległy zmniejszeniu o blisko 50%, a sprzedaż większości czasopism na polskim rynku znacznie spadła[6][7]. Z kolei ograniczenie, będących motorem napędowym ruchu reklamowego, liczby konferencji i konkursów oraz zaprzestanie w dużym stopniu organizowania imprez kulturalnych, a także sportowych spowodowały, że poziom dochodów mediów bardzo się obniżył. Skutkiem tych zmian może być upadłość znacznej części mniejszych firm medialnych w Polsce[6].

ZasięgEdytuj

Do godziny 14:30 10 lutego 2021 zasięg hasztagu „Media bez wyboru” osiągnął w Internecie 115 milionów[8]. Prasa dotarła do kolejnych 1,27 miliona osób[9]. W pierwszym dniu powstało także prawie 2,5 tysiąca publikacji na temat protestu[10]. Do 11 lutego na temat akcji powstało w Internecie ponad 440 milionów wzmianek[11]. Hasztagi akcji (#mediabezwyboru oraz #protestmediów) 11 lutego tego samego roku zdobyły ponad 96 tysięcy wpisów z 37-milionowym zasięgiem[12], natomiast #wolnemedia 1,9-milionowym[10].

ReakcjeEdytuj

Media zagraniczneEdytuj

O proteście „Media bez wyboru” doniosły zagraniczne agencje, m.in. Politico[13], ABC News[14], U.S. News[15], BBC[16], Washington Post[17], Guardian[18], Reuters[19], Associated Press[20], Agence France Presse[21], France 24[21], Deutsche Welle[22], Bloomberg[23], Euronews[24], The Telegraph[25], Frankfurter Allgemeine Zeitung[26], Wiener Zeitung[27] czy Tagesschau[28].

Dzienniki Le Figaro, Le Monde oraz agencja AFP określiły protest polskich mediów jako bezprecedensowy[29][30][31][21].

PolitycyEdytuj

Madeleine Albright określiła projekt podatku jako „atak na demokrację i praworządność”[32]. Szef amerykańskiej misji dyplomatycznej w Polsce, Bix Aliu napisał, że „wolne media są kamieniem węgielnym demokracji. Stany Zjednoczone będą zawsze bronić niezależności mediów”[20]. Zaniepokojenie sytuacją w Polsce wyraziła także Komisja Europejska[20][33].

Protesty poparła Konfederacja, a także opozycyjni politycy, m.in. Rafał Trzaskowski oraz Szymon Hołownia, Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Anna Maria Żukowska, Władysław Kosiniak-Kamysz, Jerzy Buzek czy Donald Tusk[12][34]. Chęć zablokowania planowanego podatku wyraziło także koalicyjne wobec PiS Porozumienie[35]. 11 lutego marszałek Senatu Tomasz Grodzki wygłosił orędzie, w którym wezwał rząd do wycofania się z projektu podatku od reklam, stwierdzając, że „jego celem jest stłumienie wszelkiej krytyki rządzących i nałożenie kagańca na niezależne media”[36]. 19 lutego Senat przyjął uchwałę, w której wyraził sprzeciw wobec projektu podatku od reklam oraz poparcie dla protestu mediów. Uchwała została przyjęta głosami 51 senatorów, 45 głosowało przeciw, 3 wstrzymało się[37].

Politycy Prawa i Sprawiedliwości wypowiadali się krytycznie na temat protestu[38][39][40]. Rzecznik rządu Piotr Müller powiedział, że podatek dotyczyć ma „cyfrowych gigantów”, a odnosząc się do protestu stwierdził, że „każdy chce unikać podatków”[41][42]. Premier Mateusz Morawiecki stwierdził, że podatek musi być progresywny, „żeby ci więksi i najwięksi mieli większy wkład do życia społecznego” oraz zapewniał, że opłata nie dotknie mediów lokalnych i regionalnych[43]. Do akcji i planowanego podatku odniósł się także prezydent RP Andrzej Duda, który stwierdził, że ustawa nie była z nim konsultowana. Powiedział także, że jeżeli pieniądze z daniny miałyby być skierowane do NFZ, to „jakiś rozsądek w tym jest”[44][45].

Rzecznik Praw ObywatelskichEdytuj

Rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar poparł protest, stwierdzając:

„Czarna Środa” wyciszonych sygnałów radiowych i ekranów telewizyjnych, stanie się symbolem walki o przetrwanie polskiej demokracji. (...) Jeśli granica tego, co jest akceptowalne, będzie się przesuwać, to w 2023 roku nie będziemy mieli uczciwych wyborów. Być może pozostaną jedynie enklawy wolności, w postaci niektórych tytułów prasowych czy internetowych stacji radiowych.

Ludzie kultury i sportuEdytuj

Poparcie akcji wyraziło wiele osób publicznych, w tym m.in. Barbara Kurdej-Szatan, Joanna Koroniewska, Filip Chajzer, Martyna Wojciechowska czy Beata Tadla[47].

Także sportowcy poparli „Media bez wyboru”: m.in. Radosław Majdan, Artur Szpilka[48] czy Marcin Gortat[49].

Protesty uliczneEdytuj

W środę 10 lutego w związku z akcją „Media bez wyboru” odbył się uliczny protest kilkudziesięciu osób przed siedzibą Prawa i Sprawiedliwości w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 143[50]. Tego samego dnia protest grupy około 150 osób odbył się także w Warszawie na placu Powstańców Warszawy (ten protest rozpoczął się o godzinie 19:30 przed siedzibą TVP, w czasie emitowania Wiadomości)[51][52][53], a także przed siedzibą Telewizji Polskiej w Gdańsku[54]. Na terenie miasta Warszawy do ruchu przyłączyli się uczestnicy Ogólnopolskiego Strajku Kobiet[55][53].

Protesty uliczne odbyły się także 2 dni później, 12 lutego 2021 roku. Miały one miejsce na terenie Krakowa[56][57], Lublina[58][59], Białej Podlaskiej, Puław[60] oraz innych miast położonych w województwie małopolskim[56][57].

13 lutego protest odbył się we Wrocławiu. Jego uczestnikami byli członkowie organizacji takich jak Spacerowicze, Nowa Nadzieja, Strajk Kobiet Wrocław, Platforma Obywatelska, Młodzi Demokraci Dolny Śląsk, Młoda Lewica, Strajk Obywatelski, Nowa Lewica, Obywatele RP, Teatr Polski, Wrocław dla Demokracji, Komitet Obrony Demokracji oraz Wiosna. Protest ten przybrał nazwę „Solidarnie z mediami”[61][62].

Opinia publicznaEdytuj

Czy popierasz protest mediów: Media bez wyboru? 10–11 II 2021, SW Research[63][64] 11 II 2021, Kantar Polska[65][66]
Wszyscy Według wieku Według miejsca zamieszkania
15–24 lat 25–59 lat 60–75 lat Wsie Miejscowości do 20 tys. mieszkaców Miasta 20–500 tys. mieszkańców Miasta powyżej 500 tys. mieszkańców
Tak 73% 62% 71% 63% 87% 87% 62% 70–72% 64%
Nie 20% 20% 29% 37% 13% 13% 38% 30% 36%
Nie wiem/Nie mam zdania 7% 18%

SkutkiEdytuj

Koszt przedsięwzięcia, spowodowany brakiem wpływów reklamowych podczas trwania akcji, wyniósł prawdopodobnie ponad 5 milionów złotych[2][67].

Skutkiem była także rekordowa oglądalność „Wiadomości” na kanale TVP1 10 lutego 2021, gdyż telewizje Polsat oraz TVN nie emitowały w ten dzień swoich programów informacyjnych[68].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Czarne tło, brak sygnału telewizyjnego. Trwa protest „Media bez wyboru” (pol.). Wprost, 2021-02-10. [dostęp 2021-02-10].
  2. a b c Protest kosztował media ponad 5 mln zł. TVN i Polsat pierwszy raz w historii nie nadały programów informacyjnych, www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  3. TVN i Polsat pierwszy raz w historii nie nadały programów informacyjnych, Press.pl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  4. Media bez Wyboru. List otwarty do władz Rzeczypospolitej Polskiej i liderów ugrupowań politycznych, eska.pl [dostęp 2021-02-10].
  5. Radio Nowy Świat popiera protest mediów (pol.). Radio Nowy Świat, 2021-02-10. [dostęp 2021-02-10].
  6. a b Jerzy Baczyński: Protest mediów. polityka.pl, 2021-02-09. [dostęp 2021-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-02-11)].
  7. Beata Goczał, Izba Wydawców Prasy krytykuje podatek reklamowy. 'Rozwiązanie zagrażające naszej niezależności’, www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  8. „Media bez wyboru”. Zobacz, co o akcji sądzą internauci, tvp.info, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  9. IMM: protest w prasie miał dotarcie na poziomie niemal 1,27 mln kontaktów, Press.pl [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  10. a b Akcja „Media bez wyboru” z wielomilionowym dotarciem w mediach społecznościowych, Press.pl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  11. Akcja Media bez wyboru z rekordowym zasięgiem w sieci, Onet Wiadomości, 11 lutego 2021 [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  12. a b Protest mediów w sieci: milionowe zasięgi, tysiące wzmianek, oko.press [dostęp 2021-02-11].
  13. Polish media suspend reporting to protest a planned tax on advertising, POLITICO, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  14. A.B.C. News, Independent Polish media black out coverage to protest tax, ABC News [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  15. Vanessa Gera: Independent Polish Media Suspend Coverage to Protest Ad Tax (ang.). U.S. News & World Report, 2021-02-10. [dostęp 2021-02-10].
  16. Polish blackout protest in private media over tax plan, „BBC News”, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  17. Vanessa Gera, Independent Polish media suspend coverage to protest ad tax, Washington Post [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  18. 'This used to be your favourite show’: Polish media stage blackout protest (ang.). The Guardian, 2021-02-10. [dostęp 2021-02-10].
  19. Reuters Staff, 'This was your favourite programme’: private Polish media go off air to protest tax, „Reuters”, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  20. a b c Vanessa Gera, Independent Polish media suspend coverage to protest ad tax, Associated Press, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11].
  21. a b c Media blackout in Poland to protest new ad tax, France 24, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11], Cytat: „Dozens of news outlets took part in the unprecedented 24-hour blackout, accusing the government of designing a tax that would limit freedom of expression and media pluralism.” (ang.).
  22. Deutsche Welle, Poland: Media goes offline for 24 hours to protest ad tax | DW | 10.02.2021, dw.com [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  23. Polish Media-Tax Plan Sparks Protest and U.S., EU Criticism, „Bloomberg.com”, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  24. News blackout amid Polish protest over 'blow to free media’ tax, euronews, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  25. Matthew Day, Independent Polish media goes black in protest against ‘politically motivated’ tax, „The Telegraph”, 10 lutego 2021, ISSN 0307-1235 [dostęp 2021-02-10] (ang.).
  26. Reinhard Veser, Medien in Polen: Aufstand gegen die PiS-Regierung, „FAZ.NET”, ISSN 0174-4909 [dostęp 2021-02-11] (niem.).
  27. Martyna Czarnowska, Medien – Medienprotest: „Hier sollten unsere Inhalte aufscheinen”, Europäische Politik aktuell – Wiener Zeitung Online [dostęp 2021-02-11] (niem.).
  28. Polnische Medien protestieren gegen neue Reklamesteuer, tagesschau.de [dostęp 2021-02-11] (niem.).
  29. „Bezprecedensowe posunięcie”. Zagraniczne media komentują akcję „Media bez wyboru”, www.rmf24.pl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  30. En Pologne, une grève de l’information sans précédent dans les médias indépendants, „Le Monde.fr”, 11 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11] (fr.).
  31. Les médias indépendants polonais en grève contre le gouvernement, lefigaro.fr [dostęp 2021-02-11] (fr.).
  32. Madeleine Albright o proteście polskich mediów: Próba zdławienia mediów w Polsce, rp.pl [dostęp 2021-02-10] (pol.).
  33. Wojciech Szczęsny, Media bez wyboru. Świat reaguje na protest polskich dziennikarzy, Polska Times, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-10] (pol.).
  34. Politycy i eksperci wsparli akcję „Media bez wyboru”. „Bez wolnych mediów nie ma demokracji”, „Zamach”, gazetapl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  35. Piotr Białczyk (oprac.), Media bez wyboru. Porozumienie chce zablokować nowy podatek od reklam, wiadomosci.wp.pl, 12 lutego 2021 [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  36. Orędzie Marszałka Senatu prof. Tomasza Grodzkiego – 11.02.2021 r.. YouTube, 11 lutego 2021. [dostęp 2021-02-13].
  37. Senat przyjął uchwałę o obronie wolnych mediów. Karczewski: to wstyd i hańba. polsatnews.pl, 19 lutego 2021. [dostęp 2021-02-23].
  38. Protest mediów. Ryszard Terlecki: „Kto da się nabrać manipulacji cwaniaków?”. wiadomosci.wp.pl, 11 lutego 2021. [dostęp 2021-02-15].
  39. „Chodzi o swoisty raj podatkowy”. Poseł PiS o proteście „Media bez wyboru”. polskieradio.pl, 11 lutego 2021. [dostęp 2021-02-15].
  40. Lichocka zaskoczona protestem mediów ws. nowego podatku. „Trzeba naprawdę się postarać, żeby znaleźć ten projekt”. wiadomosci.gazeta.pl, 14 lutego 2021. [dostęp 2021-02-15].
  41. Piotr Müller o protestach mediów: dziwi mnie forma na tym etapie. Zachęcamy do dialogu, Polska Agencja Prasowa [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  42. Media blackout in Poland to protest new ad tax, France 24, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11], Cytat: Muller said the tax would also affect public television and dismissed the protest saying that „everyone would like not to pay taxes”. (ang.).
  43. Morawiecki: podatek od reklam musi być progresywny, nie dotknie mediów lokalnych i regionalnych. wirtualnemedia.pl, 16 lutego 2021. [dostęp 2021-02-23].
  44. Prezydent krytykuje akcję „Media bez wyboru” – ludzie, wnp.pl [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  45. Andrzej Duda o proteście mediów: Chwileczkę, tu nie chodzi o wolność słowa, tylko o pieniądze, Wprost, 11 lutego 2021 [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  46. Adam Bodnar: media umierają po cichu, Onet Wiadomości, 11 lutego 2021 [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  47. Polskie gwiazdy wspierają protest „Media bez wyboru”. „Złe rzeczy dzieją się w Polsce”, Wprost, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-13] (pol.).
  48. Media bez wyboru. Anna Lewandowska i inni wsparli protest. „Jeżeli dalej tak będzie, to świat stanie się czarno-biały”, sport.onet.pl [dostęp 2021-02-13].
  49. Polsat News, Którzy sportowcy poparli protest mediów? – Polsat News, polsatnews.pl [dostęp 2021-02-13] (pol.).
  50. Media bez wyboru. Łodzianie przed siedzibą PiS w obronie wolnych mediów. Z symboliczną trumną, lodz.wyborcza.pl [dostęp 2021-02-11].
  51. Protest na placu Powstańców Warszawy. „Łapy precz od wolnych mediów”, TVN Warszawa [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  52. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2021-02-11].
  53. a b Media bez wyboru. Policja otoczyła TVP. Sceny z ulicy pod stacją jeżą włos na głowie, Jastrząb Post, 10 lutego 2021 [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  54. Manifestacje w całej Polsce, w obronie wolności mediów i przeciwko „propagandzie TVP”, gazetapl [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  55. Zdjęcia z protestów „Media bez wyboru”: Nie uciszycie nas!, Vogue Polska [dostęp 2021-02-11] (pol.).
  56. a b Media bez wyboru. W piątek w Krakowie i całej Małopolsce protesty w obronie niezależnych mediów, krakow.wyborcza.pl [dostęp 2021-02-13].
  57. a b Media bez wyboru. Krakowski protest w obronie niezależnych mediów [ZDJĘCIA], krakow.wyborcza.pl [dostęp 2021-02-13].
  58. „Media bez wyboru” – protest przed biurem PiS w Lublinie, Polskie Radio Lublin, 12 lutego 2021 [dostęp 2021-02-13] (pol.).
  59. „Media bez wyboru”. Protest przeciw podatkowi medialnemu w Lublinie [ZDJĘCIA], Polskie Radio Lublin, 12 lutego 2021 [dostęp 2021-02-13] (pol.).
  60. Lubelskie: Media bez wyboru. Protesty w obronie wolnych mediów, wiadomosci.onet.pl [dostęp 2021-02-13].
  61. Media bez wyboru. Antyrządowy protest na wrocławskim Rynku [ZDJĘCIA], www.tuwroclaw.com [dostęp 2021-02-14] (pol.).
  62. Media bez wyboru. Protest na Rynku we Wrocławiu. Policjanci legitymowali manifestantów [ZDJĘCIA], wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2021-02-14].
  63. Trzy czwarte Polaków popiera protest „Media bez wyboru’, www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2021-02-12] (pol.).
  64. 73% respondentów popiera protest „Media bez wyboru” – badanie SW Research – Marketing przy Kawie, 12 lutego 2021 [dostęp 2021-02-12].
  65. „Media bez wyboru”. Najnowszy sondaż po proteście. Ogromne poparcie. wiadomosci.wp.pl, 14 lutego 2021. [dostęp 2021-02-14].
  66. Czy Polacy popierają protest "Media bez wyboru"? Ten sondaż rozwiewa wątpliwości, Fakt24.pl, 15 lutego 2021 [dostęp 2021-02-17] (pol.).
  67. Media bez wyboru. Protest mógł kosztować ponad 5 mln zł, wyborcza.pl [dostęp 2021-02-11].
  68. Udany tydzień TVP1 i TVP2. „Wiadomości” hitem tygodnia, www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2021-02-27] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj