Otwórz menu główne

Mertensja

rodzaj roślin

Mertensja (Mertensia) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Obejmuje około 40[3]–45[4] gatunków. Występują one na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego[3]. Na wybrzeżach północnej Europy rośnie jeden gatunek – M. maritima (brak go nad Bałtykiem)[5]. W Ameryce Północnej rosną 24 gatunki (na południu sięgając do Meksyku), pozostałe w Azji, z czego 6 w Chinach[6]. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, zwłaszcza mertensja wirginijska[4]. Kłącze M. maritima jest warzywem dla Inuitów[3].

Mertensja
Ilustracja
Mertensia paniculata
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd ogórecznikowce
Rodzina ogórecznikowate
Rodzaj mertensja
Nazwa systematyczna
Mertensia A. W. Roth
Catalecta 1: 34. Jan-Feb 1797[2]
Typ nomenklatoryczny
M. pulmonarioides A. W. Roth[2]
Mertensia maritima na wybrzeżu kanadyjskiego Quebecku
Mertensia longiflora

Nazwa rodzaju upamiętnia niemieckiego botanika Franza Karla Mertensa (1764–1831)[4].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Byliny osiągające do 1 m wysokości. M. maritima ma pędy płożące[4]. Rośliny nagie lub omszone, zwykle z grubym kłączem[6].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze i zwykle nagie, nierzadko sinoniebieskie[4]. Pierwsze liście skupione w rozetę przyziemną, ale te szybko więdną w miarę rozwoju ulistnionej łodygi[6].
Kwiaty
5-krotne[4], skupione w szczytowe skrętki, zwykle zwisające[6]. Działki kielicha zrośnięte tylko u nasady. Płatki korony zrośnięte w długą rurkę, zwykle u nasady zwężoną, rozszerzoną wyżej, barwy niebieskiej. Końce płatków zaokrąglone. Osklepek brak, czasem z kępkami włosków w gardzieli rurki. Pręciki równej długości, krótsze od rurki korony, nitki dość długie, pylniki krótkie. Zalążnia górna, czterokomorowa, z pojedynczą szyjką słupka zwykle wystającą z rurki korony[4].
Owoce
Rozłupnie rozpadające się na cztery zwykle gładkie lub pomarszczone rozłupki, czasem ze skrzydełkiem na brzegu[4].

SystematykaEdytuj

Rodzaj należy do plemienia Asperugeae w podrodzinie Cynoglossoideae w obrębie rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae[7].

Nazwa Mertensia ma szereg homonimów w taksonomii[2]:

  • Mertensia Willdenow, Kongl. Vetensk. Acad. Nya Handl. 25: 165. 1804 = Dicranopteris Bernhardi 1805 (glejcheniowate)
  • Mertensia Thunberg ex A. W. Roth, Catalecta 3: 318. Jan-Jun 1806 = Champia Desveaux 1809 (krasnorosty)
  • Mertensia Kunth in Humboldt, Bonpland et Kunth, Nova Gen. Sp. 2: ed. fol. 25; ed. qu. 30. 28 Apr 1817 = Momisia F. G. Dietrich 1819 (konopiowate)
Wykaz gatunków[8][9]

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-12-31].
  2. a b c Mertensia. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2018-12-31].
  3. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 580. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 237. ISBN 0-333-74890-5.
  5. T.G. Tutin, V.H. Heywood i in.: Flora Europaea. Vol. 3. Cambridge, London, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press, 1981, s. 110. ISBN 0-521-08489-X.
  6. a b c d Mertensia Roth. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-12-31].
  7. Genus: Mertensia Roth. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2018-12-31].
  8. Mertensia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-12-31].
  9. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 124. ISBN 978-83-925110-5-2.