Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina – (nazywany często Konkursem Chopinowskim), jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie, odbywający się co 5 lat w Warszawie. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych, we wszystkich bowiem jego etapach wykonywane są wyłącznie utwory jednego kompozytora. Zainicjowany został w 1927 przez polskiego pianistę, profesora Jerzego Żurawlewa. 17. edycja konkursu odbyła się w październiku 2015.

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
Ilustracja
Finał III Konkursu, 1937
Nazwa angielska International Fryderyk Chopin Piano Competition
Lokalizacja Warszawa,
 Polska,
(Filharmonia Narodowa)
Data od 1927
Założyciel Jerzy Żurawlew
Gatunek muzyczny muzyka poważna
Prezydent Bronisław Komorowski na Koncercie Laureatów XVI Konkursu, Teatr Wielki (2010)

Spis treści

Historia i organizacja konkursu ChopinowskiegoEdytuj

PoczątkiEdytuj

Spuścizna Fryderyka Chopina na początku XX wieku stanowiła dla pianistów i muzykologów zagadkę interpretacyjną. Jerzy Waldorff przytacza szereg zjawisk, które przyczyniły się do powstania wątpliwości, w jakim stylu grać Chopina: oceny jego sztuki jako „cieplarnianej i chorobliwej”; działalność uczniów i uczennic Chopina, którzy w swej grze zaczęli wprowadzać elementy „rozhisteryzowanego rubata” i sprowadzać ją do „spowitego krepą sztandaru narodowej niewoli” (zdaniem Waldorffa szczególną rolę odegrały tutaj arystokratki: Marcelina z Radziwiłłów Czartoryska oraz Maria Kalergis); wreszcie działalność polskich teoretyków i kompozytorów (m.in. Jana Kleczyńskiego czy Władysława Żeleńskiego), którzy w swoich pracach określali niektóre utwory jako „dziwaczne” czy „poronione”. Wreszcie po I wojnie światowej w muzyce pojawiły się prądy neoklasyczne – z Igorem Strawinskim i Siergiejem Prokofjewem na czele – i zainteresowanie wykonawców muzyką romantyczną zaczęło słabnąć.

Pierwotnym celem ufundowania konkursu miała więc być – w zamierzeniu inicjatora, prof. Jerzego Żurawlewa, ucznia pianisty Aleksandra Michałowskiego, który miał także dać impuls do organizacji wielkiego forum[1] – dyskusja o tym, jak grać Chopina. Przeszkodami był brak w Polsce instytucji Ministerstwa Kultury oraz zainteresowania władzy sztuką. O zorganizowaniu konkursu przesądziła dopiero obietnica prezydenta Ignacego Mościckiego, który w przeciwieństwie do swojego poprzednika zapewnił, że obejmie konkurs swoim patronatem, oraz zabiegi księcia Włodzimierza Czetwertyńskiego, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

Organizator i imprezy towarzysząceEdytuj

 
Epitafium autorstwa Leonarda Marconiego w miejscu złożenia serca Chopina, Bazylika Świętego Krzyża w Warszawie

Do lat 60. XX wieku konkurs powstawał przy współudziale Ministerstwa Kultury i Sztuki. W latach 1960–2005 organizowany był przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Edycja w roku 2010 przygotowywana była przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

Przesłuchania konkursowe odbywają się w Filharmonii Narodowej. Jednocześnie w wielu innych miejscach w Warszawie (m.in. w Teatrze Wielkim i Zamku Ostrogskich) organizowane są imprezy towarzyszące.

Od 1970 Konkurs jest organizowany w październiku. Tradycyjnie 17 października – w dzień śmierci Fryderyka Chopina – w Kościele św. Krzyża w Warszawie odprawiona zostaje uroczysta msza, podczas której wykonywane jest Requiem Wolfganga Amadeusa Mozarta. Utwór ten, zgodnie z życzeniem kompozytora, wykonany był podczas mszy pogrzebowej 30 października 1849 w Kościele de la Madeleine w Paryżu.

Międzynarodowy statusEdytuj

Konkurs im. Fryderyka Chopina jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych konkursów muzycznych na świecie. W 1957 roku został – u boku m.in. turniejów Busoniego w Bolzano, Królowej Elżbiety w Brukseli, praskiego i genewskiego – jednym z kilkunastu członków-założycieli prestiżowej Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych, która obecnie zrzesza ok. 120 najbardziej znanych konkursów muzycznych na świecie (m.in. Konkurs Bachowski w Lipsku, Konkurs Czajkowskiego w Moskwie czy Konkurs Marii Canals w Barcelonie). Jednym z założycieli był także poznański Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego. Z biegiem lat do Federacji przyjęte zostały także trzy inne polskie konkursy: Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki im. Grzegorza Fitelberga (1982), Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego (2000) oraz Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego (2009).

Repertuar i juryEdytuj

 
Jurorzy II Konkursu (1932)
 
Laureaci i jurorzy II Konkursu (1932)
 
Zbigniew Drzewiecki (przed 1939), przewodniczący jury podczas czterech powojennych edycji konkursu

Regulamin konkursu przewiduje kilkuetapową selekcję. Na każdym z etapów wykonywane są dzieła Fryderyka Chopina spośród podanych zbiorów, pojawiają się także utwory obowiązujące wszystkich kandydatów. Tradycyjnie w finale konkursu pianiści wykonują z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej Filharmonii Narodowej jeden z dwóch koncertów fortepianowych: e-moll lub f-moll.

Oceny dokonuje jury składające się z wybitnych artystów i pedagogów powoływanych przez dyrektora konkursu. Obecnie wszyscy jurorzy są pianistami. Wcześniej zdarzało się jednak, że w komisji zasiadali także dyrygenci, muzykolodzy, krytycy i kompozytorzy. System oceny zmieniał się w kolejnych edycjach konkursu, był także przedmiotem licznych dyskusji i sporów, zwłaszcza podczas konkursu w 1980 r., gdy komisję demonstracyjnie opuściło dwoje jurorów, wcześniejszych laureatów konkursu (Louis Kentner oraz Martha Argerich). Louis Kentner nie pojawił się na konkursie już nigdy więcej, natomiast Martha Argerich jest jego stałą jurorką.

Podczas każdej z dotychczasowych edycji konkursu przewodniczącym jury był Polak:

  1. Witold Maliszewski (1927)
  2. Adam Tadeusz Wieniawski (1932 i 1937)
  3. Zbigniew Drzewiecki (1949, 1955, 1960 i 1965)
  4. Kazimierz Sikorski (1970 i 1975)
  5. Kazimierz Kord (1980)
  6. Jan Ekier (1985, 1990, 1995)
  7. Andrzej Jasiński (2000, 2005 i 2010)
  8. Katarzyna Popowa-Zydroń (2015)[2]

Honorowymi przewodniczącymi byli także Artur Rubinstein (1960), Kazimierz Sikorski (1985) oraz dwukrotnie Jan Ekier (2000 i 2010).

Nagrody i laureaciEdytuj

LaureaciEdytuj

Tradycją Konkursu jest wyróżnianie szóstki finalistów nagrodami głównymi i tytułami laureata. W przeszłości zdarzało się jednak, że tytuł przysługiwał większej liczbie finalistów. I tak w 1932 było ich piętnastu, w 1937 trzynastu, w 1949 dwunastu, a w 1955 dziesięciu. Z kolei w pierwszym Konkursie przyznano tylko cztery nagrody główne. Od 1960 jury może przyznać sześć tytułów laureata, przy czym poszczególne miejsca mogą być dzielone albo nieobsadzone. Dotychczas dwukrotnie zdarzyło się, że jury nie wybrało zwycięzcy (w 1990 i 1995). Od 1975 laureaci trzech pierwszych miejsc uhonorowani są specjalnymi medalami (złoty, srebrny i brązowy) według projektu artysty Józefa Markiewicza, które są wybite przez Mennicę Państwową[3].

Laureaci i wyróżnieni
Edycja Rok Uczestnicy
Kraje
I miejsce II miejsce III miejsce IV miejsce V miejsce VI miejsce Wyróżnieni lub następne miejsca
I 1927 26
8
  Lew Oborin
 
  Stanisław Szpinalski   Róża Etkin   Grigorij Ginzburg Nie przyznano Nie przyznano   Jurij Briuszkow
  Jakub Gimpel
  Guillaume Mombaerts
  Leopold Münzer
  Théo van der Pas
  Edward Prażmowski
  Dmitrij Szostakowicz
  Bolesław Woytowicz
II 1932 89
18
Alexander Uninsky (bezpaństwowiec)
 
  Imré Ungár   Bolesław Kon   Abram Lufer   Lájos Kentner   Leonid Sagałow VII.   Leon Boruński
VIII.   Teodor Gutman
IX.   Gyula Károlyi
X.   Kurt Engel
XI.   Emanuel Grossman
XII.   Josef Wagner
XIII.   Maryla Jonasówna
XIV.   Lily Herz
XV.   Suzanne de Mayère
III 1937 79
21
  Jakow Zak
 
  Roza Tamarkina   Witold Małcużyński   Lance Dossor   Agi Jambor   Edith Picht-Axenfeld VII.   Monique de la Bruchollerie
VIII.   Jan Ekier
IX.   Tatiana Goldfarb
X.   Olga Iliwicka
XI.   Pierre Maillard-Verger
XII.   Léila Gousseau
XIII.   Halina Kalmanowicz
IV 1949 54
14
 
  Halina Czerny-Stefańska
  Bella Dawidowicz
 
  Barbara Hesse-Bukowska   Waldemar Maciszewski   Gieorgij Murawlow   Władysław Kędra   Ryszard Bakst VII.   Jewgienij Malinin
VIII.   Zbigniew Szymonowicz
IX.   Tamara Gusiewa
X.   Wiktor Mierżanow
XI.   Regina Smendzianka
XII.   Tadeusz Żmudziński
V 1955 77
25
  Adam Harasiewicz   Władimir Aszkenazy   Fu Cong   Bernard Ringeissen   Naum Sztarkman   Dmitrij Papierno VII.   Lidia Grychtołówna
VIII.   Andrzej Czajkowski
IX.   Dmitrij Sacharow
X.   Kiyoko Tanaka
VI 1960 77
30
  Maurizio Pollini
 
  Irina Zaricka   Tania Aszot-Harutunian   Li Mingqiang   Zinaida Ignatjewa   Walerij Kastielski   Michel Block
  Jerzy Godziszewski
  Hitoshi Kobayashi
  Reiya Silvonen
  Aleksander Słobodianik
  Józef Stompel
VII 1965 76
30
  Martha Argerich
 
  Arthur Moreira Lima   Marta Sosińska   Hiroko Nakamura   Edward Auer   Elżbieta Głąbówna   Marek Jabłoński
  Tamara Kołoss
  Wiktoria Postnikowa
  Blanka Uribe
  Lois Carole Pachucki
  Ewa Maria Żuk
VIII 1970 80
28
  Garrick Ohlsson   Mitsuko Uchida   Piotr Paleczny   Eugen Indjic   Natalija Gawriłowa   Janusz Olejniczak   Emanuel Ax
  Ikuko Endō
  Ivan Klánský
  Alain Neveux
  Karol Nicze
IX 1975 84
22
  Krystian Zimerman
 
  Dina Joffe   Tatiana Fiedkina   Paweł Giliłow   Dean Kramer   Diana Kacso   Dan Atanasiu
  John Hendrickson
  Neal Larrabee
  Katarzyna Popowa-Zydroń
  Elżbieta Tarnawska
  Aleksander Urwałow
  Wiktor Wasiliew
  William Wolfram
X 1980 149
37
  Đặng Thái Sơn   Tatiana Szebanowa   Harutiun Papazjan Nie przyznano   Akiko Ebi
  Ewa Pobłocka
  Erik Berchot
  Irina Pietrowa
  Dan Atanasiu
  Bernard D'Ascoli
  Angela Hewitt
  Chen Hung-kuan
  Kevin Kenner
  Alexander Lonquich
  Ivo Pogorelić
  Willliam Wolfram
XI 1985 124
32
  Stanisław Bunin   Marc Laforêt   Krzysztof Jabłoński   Michie Koyama   Jean-Marc Luisada   Tatiana Pikajzen   Ludmił Angełow
  Ilja Iwari
  François Killian
  Kayo Miki
XII 1990 110
28
Nie przyznano   Kevin Kenner   Yukio Yokoyama   Corrado Rollero
  Margarita Szewczenko
  Anna Malikowa
  Takako Takahashi
  Caroline Sageman   Horoshi Arimori
  Philippe Giusiano
  Koji Oikawa
  Kyoko Tabe
XIII 1995 130
32
Nie przyznano   Philippe Giusiano
  Aleksiej Sułtanow
  Gabriela Montero   Rem Urasin   Rika Miyatani   Magdalena Lisak   Nami Ejiri
  Nelson Goerner
  Andriej Ponoczewny
  Katia Skanavi
XIV 2000 94
25
  Li Yundi
 
  Ingrid Fliter   Aleksandr Kobrin   Chen Sa   Alberto Nosè   Mika Satō   Ning An
  Etsuko Hirose
  Walentina Igoszyna
  Radosław Sobczak
  Nicolas Stavy
  Mihaela Ursuleasa
XV 2005 80
18
  Rafał Blechacz
 
Nie przyznano   Lim Dong-hyek
  Lim Dong-min
  Shōhei Sekimoto
  Takashi Yamamoto
Nie przyznano     Colleen Lee   Andriej Jaroszynskij
  Jacek Kortus
  Rachel Naomi Kudo
  Rieko Nezu
  Yuma Osaki
  Son Yeol-eum
XVI 2010 78
21
  Julianna Awdiejewa
 
    Lukas Geniušas
  Ingolf Wunder
  Daniił Trifonow   Ewgeni Bożanow   François Dumont Nie przyznano   Nikołaj Choziainow
  Mirosław Kultyszew
  Hélène Tysman
  Paweł Wakarecy
XVII 2015 78
20
  Cho Seong-jin
 
  Charles Richard-Hamelin   Kate Liu   Eric Lu   Tony Yike Yang   Dmitrij Szyszkin   Aljoša Jurinić
  Aimi Kobayashi
  Szymon Nehring
  Georgijs Osokins

Polscy zwycięzcyEdytuj

Dotychczas czterokrotnie zwycięzcami konkursu zostali Polacy:

Polską uczelnią, która wykształciła najwięcej zwycięzców jest Akademia Muzyczna w Krakowie, której absolwentami byli Halina Czerny-Stefańska oraz Adam Harasiewicz. Krystian Zimerman rozpoczął studia na Akademii Muzycznej w Katowicach dopiero po sukcesie na konkursie. Rafał Blechacz zdobył nagrodę w trakcie studiów na Akademii Muzycznej w Bydgoszczy.

Nagrody specjalne i pozaregulaminoweEdytuj

Laureaci konkursu mają zapewniony szereg nagród regulaminowych i pozaregulaminowych – w formie nagród pieniężnych i rzeczowych oraz angaży i zaproszeń do koncertów. Nagrody pozaregulaminowe przyznawane są także uczestnikom, którzy nie znaleźli się w gronie laureatów – podczas XV konkursu były to m.in. nagrody „dla najwyżej ocenionego polskiego uczestnika” (25 tys. euro), „za najlepsze wykonanie sonaty” (ufundowana przez Krystiana Zimermana), „dla najlepszej polskiej pianistki w konkursie” (ufundowana przez Barbarę Hesse-Bukowską).

Tradycją konkursu jest także przyznawanie przez jury nagród specjalnych:

Regulamin XVI Konkursu (2010) przewidywał też nagrodę specjalną Rektora Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie Poloneza-Fantazji As-dur op. 61.

Zdobywcy nagród specjalnych za najlepsze wykonanie
Edycja Rok Mazurków Poloneza Koncertu Sonaty Poloneza-Fantazji op. 61
I 1927   Henryk Sztompka Nagroda przyznawana od 1960 Nagroda przyznawana od 1980 Nagroda przyznawana od 2010 Nagroda przyznana w 2010
II 1932 Alexander Uninsky (bezpaństwowiec)
III 1937   Jakow Zak
IV 1949   Halina Czerny-Stefańska
V 1955   Fu Cong
VI 1960   Irina Zaricka   Irina Zaricka
VII 1965   Martha Argerich   Marta Sosińska
VIII 1970   Garrick Ohlsson   Piotr Paleczny
IX 1975   Krystian Zimerman   Krystian Zimerman
X 1980   Ewa Pobłocka
  Đặng Thái Sơn
  Đặng Thái Sơn
  Tatiana Szebanowa
  Đặng Thái Sơn
  Tatiana Szebanowa
XI 1985   Marc Laforêt   Stanisław Bunin   Stanisław Bunin
XII 1990 Nie przyznano   Kevin Kenner
  Wojciech Świtała
Nie przyznano
XIII 1995 Nie przyznano Nie przyznano Nie przyznano
XIV 2000 Nie przyznano   Li Yundi
  Chen Sa
Nie przyznano
XV 2005   Rafał Blechacz   Rafał Blechacz   Rafał Blechacz
XVI 2010   Daniił Trifonow     Lukas Geniušas   Ingolf Wunder   Julianna Awdiejewa   Ingolf Wunder
XVII 2015   Kate Liu   Cho Seong-jin Nie przyznano   Charles Richard-Hamelin Brak nagrody

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Dybowski, Jak to się wszystko zaczęło, [w:] „Chopin Express”, nr 2, ISSN 2082-2774, październik 2010 [1].
  2. Prof. Katarzyna Popowa- Zydroń na czele jury Konkursu Chopinowskiego 2015
  3. IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. chopincompetition2015.com. [dostęp 2016-07-08].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj