Miasto na prawach powiatu

jednostka administracyjna w Polsce

Miasto na prawach powiatu – jednostka samorządu terytorialnego w Polsce, niekiedy określana potocznie jako powiat grodzki lub powiat miejski. Miasto na prawach powiatu jest gminą o statusie miasta, wykonującą zadania powiatu. We wszystkich miastach na prawach powiatu władzę wykonawczą sprawuje prezydent miasta.

Uwarunkowania prawneEdytuj

Ustawodawca w tekście pierwotnym ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym[1] stanowił w art. 3: „Powiat jako jednostka zasadniczego podziału terytorialnego obejmuje całe obszary graniczących ze sobą gmin albo cały obszar miasta na prawach powiatu”, z czego można było wysnuć wniosek, iż miasto na prawach powiatu jest powiatem w znaczeniu terytorialnym. Obecnie, po nowelizacji z 2001 roku ustawa nie wydaje się uprawniać do takich wniosków. Ta sama tendencja widoczna jest w art. 91 rzeczonej ustawy. W tekście pierwotnym (ust. 5) ustawodawca stanowił, że każdorazowo przez powiat rozumie się także miasto na prawach powiatu. Po zmianach z 2001 roku art. 91 nadaje miastom na prawach powiatu jedynie prawa przysługujące powiatom sensu stricto.

Należy więc przyjąć, iż miasta na prawach powiatu nie są powiatami, a jedynie gminami, którym ustawodawca, ze względu na swoją specyfikę, powierzył rozszerzony zakres zadań.

Konsekwencje nadania miastom praw powiatu są następujące:

  • organy w mieście na prawach powiatu (tj. rada miasta i prezydent miasta) wykonują kompetencje właściwe dla – odpowiednio – rady gminy i rady powiatu oraz wójta (burmistrza), zarządu powiatu i starosty,
  • organ wykonawczy miasta na prawach powiatu jest organem monokratycznym,
  • rada nie wybiera organu wykonawczego i nie może go odwołać,
  • radni składają ślubowanie według tekstu roty z art. 23a ustawy gminnej.

Poza tym w strukturze organizacyjnej miasta posiadającego prawa powiatu pojawia się organ niefunkcjonujący w „normalnej” gminie (komisja bezpieczeństwa i porządku). Co do zasady miasto na prawach powiatu jest gminą, jego organy podlegają przede wszystkim regulacjom ustawy o samorządzie gminnym.

W 2000 r. rząd Jerzego Buzka uznał potrzebę rozpoczęcia pilnych działań prowadzących do łączenia się miast na prawach powiatu i powiatów mających siedzibę swych władz w tych miastach, z uwagi na znaczące dysproporcje występujące w zakresie potencjału instytucjonalnego jednostek powiatowych. Analizy rządowe wskazywały na znacząco wyższy potencjał miast na prawach powiatu i szczególnie niski potencjał powiatów pozbawionych większych ośrodków miejskich. Dane wskazują, że powiaty pozbawione dużych miast mają znacząco mniejsze zasoby służące do wypełniania powiatowych zadań publicznych[2].

1 marca 2006 r. prezydenci i burmistrzowie 20 miast o statusie gminy miejskiej zwrócili się z apelem do Prezydenta RP, Sejmu RP, Senatu RP i Prezesa Rady Ministrów o przyznanie ich miastom praw powiatu. Swój apel motywowali faktem, iż obowiązujące regulacje prawne utrudniają sprawne zarządzanie miastami liczącymi powyżej 50 tys. mieszkańców, wchodzącymi w skład tzw. powiatów, a przede wszystkim hamują ich rozwój gospodarczy[3].

HistoriaEdytuj

Status ten, po wprowadzeniu 1 stycznia 1999 roku nowego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa, otrzymały:

Warszawa uzyskała status miasta na prawach powiatu 27 października 2002 r.; w latach 1999–2002 istniały równolegle: powiat warszawski i miasto stołeczne Warszawa (związek komunalny gmin, utworzony na podstawie ustawy warszawskiej).

Wałbrzych 1 stycznia 2003 r. zrezygnował ze statusu miasta na prawach powiatu i został włączony do powiatu wałbrzyskiego. Od 1 stycznia 2013 r. Wałbrzych jest ponownie miastem na prawach powiatu.

Administracja zespolona w mieście na prawach powiatu (art. 33b ustawy o samorządzie powiatowym)Edytuj

Administrację zespoloną w mieście na prawach powiatu, podległą prezydentowi miasta, stanowią:

  • urząd miasta,
  • powiatowy urząd pracy, będący jednostką organizacyjną miasta,
  • jednostki organizacyjne stanowiące aparat pomocniczy kierowników miejskich służb, inspekcji i straży.

Wykaz miast na prawach powiatuEdytuj

Według stanu na 1 stycznia 2018 r. 66 miast ma status miasta na prawach powiatu[4]:

Miasto Województwo Populacja
(2016-12-31)[5]
Powierzchnia
(2017-01-01) [km²][6]
Gęstość zaludnienia
Jelenia Góra   dolnośląskie 80 524 109,22 737,3
Legnica   dolnośląskie 100 718 56,29 1789,3
Wałbrzych   dolnośląskie 114 568 84,70 1352,6
Wrocław   dolnośląskie 637 683 292,82 2177,7
Bydgoszcz   kujawsko-pomorskie 353 938 175,98 2011,2
Grudziądz   kujawsko-pomorskie 95 964 57,76 1661,4
Toruń   kujawsko-pomorskie 202 521 115,72 1750,1
Włocławek   kujawsko-pomorskie 112 483 84,32 1334,0
Biała Podlaska   lubelskie 57 303 49,40 1160,0
Chełm   lubelskie 63 734 35,28 1806,5
Lublin   lubelskie 340 466 147,47 2308,7
Zamość   lubelskie 64 648 30,34 2130,8
Gorzów Wielkopolski   lubuskie 123 995 85,72 1446,5
Zielona Góra   lubuskie 139 330 278,32 500,6
Łódź   łódzkie 696 503 293,25 2375,1
Piotrków Trybunalski   łódzkie 74 694 67,24 1110,9
Skierniewice   łódzkie 48 327 34,60 1396,7
Kraków   małopolskie 765 320 326,85 2341,5
Nowy Sącz   małopolskie 83 993 57,58 1458,7
Tarnów   małopolskie 110 110 72,38 1521,3
Ostrołęka   mazowieckie 52 337 33,46 1828,0
Płock   mazowieckie 121 295 88,04 1377,7
Radom   mazowieckie 215 020 111,80 1923,3
Siedlce   mazowieckie 77 020 31,86 2417,5
Warszawa   mazowieckie 1 753 977 517,24 3391,0
Opole   opolskie 118 722 148,88 797,4
Krosno   podkarpackie 46 565 43,50 1070,5
Przemyśl   podkarpackie 62 154 46,17 1346,2
Rzeszów   podkarpackie 187 422 120,41 1556,5
Tarnobrzeg   podkarpackie 47 595 85,40 557,3
Białystok   podlaskie 296 628 102,13 2904,4
Łomża   podlaskie 62 802 32,67 1922,3
Suwałki   podlaskie 69 626 65,51 1062,8
Gdańsk   pomorskie 463 754 261,96 1770,3
Gdynia   pomorskie 246 991 135,14 1827,7
Słupsk   pomorskie 91 935 43,15 2130,6
Sopot   pomorskie 36 849 17,28 2132,5
Bielsko-Biała   śląskie 172 030 124,51 1381,7
Bytom   śląskie 169 617 69,44 2442,6
Chorzów   śląskie 109 398 33,24 3291,2
Częstochowa   śląskie 226 225 159,71 1416,5
Dąbrowa Górnicza   śląskie 121 802 188,73 645,4
Gliwice   śląskie 182 156 133,88 1360,6
Jastrzębie-Zdrój   śląskie 89 883 85,33 1053,4
Jaworzno   śląskie 92 473 152,59 606,0
Katowice   śląskie 298 111 164,64 1810,7
Mysłowice   śląskie 74 592 65,62 1136,7
Piekary Śląskie   śląskie 55 954 39,98 1399,5
Ruda Śląska   śląskie 139 125 77,73 1789,8
Rybnik   śląskie 139 252 148,36 938,6
Siemianowice Śląskie   śląskie 67 905 25,50 2662,9
Sosnowiec   śląskie 205 873 91,06 2260,8
Świętochłowice   śląskie 50 644 13,31 3805,0
Tychy   śląskie 128 351 81,81 1568,9
Zabrze   śląskie 175 459 80,40 2182,3
Żory   śląskie 62 013 64,64 959,4
Kielce   świętokrzyskie 197 704 109,65 1803,0
Elbląg   warmińsko-mazurskie 121 191 79,82 1518,3
Olsztyn   warmińsko-mazurskie 172 993 88,33 1958,5
Kalisz   wielkopolskie 102 249 69,42 1472,9
Konin   wielkopolskie 75 342 82,20 916,6
Leszno   wielkopolskie 64 159 31,86 2013,8
Poznań   wielkopolskie 540 372 261,91 2063,2
Koszalin   zachodniopomorskie 107 680 98,34 1095,0
Szczecin   zachodniopomorskie 404 878 300,60 1346,9
Świnoujście   zachodniopomorskie 41 115 197,23 208,5

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 578).
  2. Zasadniczy, trójstopniowy podział terytorialny państwa. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 2001-05-31. [dostęp 2012-07-15].
  3. Interpelacja nr 5867 do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Sejm RP V kadencji (poseł Michał Jach).
  4. KSNG, ksng.gugik.gov.pl [dostęp 2018-07-17].
  5. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2016 r. (Stan w dniu 31 XII 2016 r.), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 30 maja 2017, ISSN 2451-2087.
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2017-07-19. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.