Micheil Cziaureli

Micheil Cziaureli (gruz. მიხეილ ჭიაურელი; ros. Михаил Едишерович Чиаурели, Michaił Jediszerowicz Cziaureli; ur. 25 stycznia?/ 6 lutego 1894 w Tbilisi, zm. 31 października 1974 tamże) – radziecki reżyser filmowy i teatralny, aktor i scenarzysta gruzińskiego pochodzenia. Poprzez swoje socrealistyczne filmy z lat 40. i 50. XX w. uważany obecnie za największego apologetę Józefa Stalina[1][2].

Micheil Cziaureli
Ilustracja
Prawdziwe imię i nazwisko gruz. მიხეილ ჭიაურელი
ros. Михаил Едишерович Чиаурели
Data i miejsce urodzenia 25 stycznia?/ 6 lutego 1894
Tbilisi
Data i miejsce śmierci 31 października 1974
Tbilisi
Zawód aktor, reżyser i scenarzysta filmowy
Współmałżonek Weriko Andżaparidze
Lata aktywności 1921–1973
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Lenina
Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonej Gwiazdy Medal za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
Ludowy Artysta ZSRR Nagroda Stalinowska Nagroda Stalinowska Nagroda Stalinowska Nagroda Stalinowska Nagroda Stalinowska

ŻyciorysEdytuj

Micheil Cziaureli urodził się w stolicy Gruzji Tyflisie (ob. Tbilisi) w 1894 roku na terytorium ówczesnego Imperium Rosyjskiego. W 1912 roku ukończył Tyfliska Szkołę Malarstwa i Rzeźby. Od 1915 roku pracował jako aktor, reżyser i scenograf teatrów w Tyflisie, Kutaisi i Batumi. W 1921 roku uczestniczył w tworzeniu Rewolucyjnego Teatru Satyry działającego przy ROSTA. W okresie tym zadebiutował jako aktor – wystąpił w dwóch filmach Iwana Pieriestianiniego: Arsen Dżordżiaszwili (1921) i Twierdza suramska (1922). W latach 1922-1924 przebywał w Niemczech gdzie studiował rzeźbę. 1924-1926 tworzył jako rzeźbiarz w rodzinnym Tyflisie. Zyskał wtedy sławę jako autor pierwszego w Gruzji popiersia Lenina[1]. 1926-1928 – aktor i reżyser teatrów działających przy Proletkultcie oraz ponownie aktor filmowy. 1926-1941 – reżyser i kierownik artystyczny Gruzińskiego Teatru Operetki imienia Wasilija Abaszydzego. Od 1928 roku reżyser, a od 1940 kierownik artystyczny Goskinoproma Gruzji (przemianowanej następnie na „Gruzja-Film”) – państwowej wytwórni filmowej Radzieckiej Gruzji.

W roli reżysera zadebiutował w 1928 wespół z Jefimem Dziganem rewolucyjnym dramatem pt. Pierwszy kornet Strieszniew. Od tego momentu aż do połowy lat 30. konsekwentnie reżyserował probolszewickie filmy. Był scenarzystą pierwszego gruzińskiego filmu dźwiękowego – Ostatnia maskarada z 1934 roku[2]. W 1937 roku kolejnym rewolucyjno-historycznym dramatem pt. Arsen zwrócił na siebie uwagę dyktatora Stalina. Nie bez znaczenia był tu fakt, że podobnie jak satrapa pochodził z Gruzji[1]. Rok później (1938) wyreżyserował dramat rewolucyjny o „rewolucji październikowej” pt. Wielka łuna, gdzie po raz pierwszy wyolbrzymił rolę Stalina w opisywanych wydarzeniach. W roli dyktatora obsadził Micheila Gelowaniego (później najbardziej znanego odtwórcę ról Stalina w kinie radzieckim). Film bardzo spodobał się Stalinowi – Cziaureliego uhonorowano dwiema Nagrodami Stalinowskimi I-ego stopnia za dotychczasowy dorobek filmowy. W sumie, w późniejszych latach, otrzymał ich pięć. W 1946 roku Cziaureli wyreżyserował Przysięgę – kolejny socrealistyczny obraz, który przedstawiał Józefa Stalina jako jedynego, prawowitego spadkobiercę idei Lenina. Film ten przyniósł Cziaureliemu międzynarodową sławę, bowiem na MFF w Wenecji otrzymał najwyższe wyróżnienie – Złoty Medal[1]. W ZSRR stał się niekwestionowanym numerem jeden pośród twórców filmowych. Jego pozycję ugruntowały Upadek berlina z 1949 i Niezapomniany rok 1919 z 1952. 1946-1955 reżyser studia filmowego „Mosfilm”.

Po śmierci Stalina stracił na znaczeniu. W 1955 został przeniesiony do najmłodszej i mało znaczącej w ZSRR Swierdłowskiej Wytwórni Filmowej, gdzie jako reżyser pracował do 1957. Nie zrealizował tam jednak żadnego filmu. W 1957 roku powrócił do „Gruzja-Film”, gdzie wyreżyserował swoje cztery ostatnie obrazy fabularne. Nie cieszyły się one jednak dużą popularnością, a jeden z nich „Generał i stokrotki” z 1964, zwrócił koszty produkcji zaledwie w 30 procentach[2]. Jego ostatnimi dziełami były filmy animowane, których w sumie wyreżyserował lub współwyreżyserował w latach 1968-1973 osiem.

Wykładowca szkoły filmowej w Tbilisi i WGIK.

Deputowany Rady Najwyższej ZSRR I, II i III kadencji (1937-1954).

Pochowany na Panteonie Mtacminda w Tbilisi.

Wybrana filmografiaEdytuj

  • 1921 – Arsen Dżordżiaszwili – Arsen Dżordżiaszwili
  • 1922 – Twierdza suramska – Osman
  • 1928 – Pierwszy kornet Strieszniew – reżyser
  • 1934 – Ostatnia maskarada – reżyser
  • 1937 – Arsen – reżyser
  • 1938 – Wielka łuna – reżyser
  • 1943 – Gieorgij Saakadze – reżyser
  • 1946 – Przysięga – reżyser, scenarzysta
  • 1949 – Upadek Berlina – reżyser, scenarzysta
  • 1952 – Niezapomniany rok 1919 – reżyser, scenarzysta
  • 1957 – Wdowa Otarowa – reżyser
  • 1964 – Generał i stokrotki – reżyser

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Życie osobisteEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sebastian Chosiński: Kino totalitarne: Bóg Ojciec Stalin i Matka Boska Warwara (pol.). W: Esensja. Magazyn Kultury popularnej [on-line]. 2009-07-01. [dostęp 24 czerwca 2013].
  2. a b c Jewgienij Pieriemyszlew: Cziaureli, Michaił Jediszerowicz (ros.). W: Goworit Moskwa [on-line]. [dostęp 24 czerwca 2013].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj