Mierznica czarna

Mierznica czarna (Ballota nigra L.) – gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. Występuje w Afryce Północnej (Algieria, Maroko, Tunezja), całej niemal Europie oraz w Azji Zachodniej,na Kaukazie i Zakaukaziu[3]. W polskiej florze archeofit, pospolicie występujący na całym obszarze. Roślina po zasuszeniu czernieje i stąd pochodzi jej nazwa gatunkowa.

Mierznica czarna
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj mierznica
Gatunek mierznica czarna
Nazwa systematyczna
Ballota nigra L.
Sp. pl. 2:582. 1753
Zasięg występowania
Mapa zasięgu
Morfologia
Kwiaty

MorfologiaEdytuj

Łodyga[4]
Wyraźnie czterokanciasta, podłużnie prążkowana, ciemnozielona lub czerwonawobrunatna, mniej lub bardziej owłosiona.
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe.[potrzebny przypis] Liście są szarawozielone, ogonkowe, blaszka jajowata lub okrągła i 2–4 cm szeroka. Brzeg jest nieregularnie karbowany, o nasadzie sercowatej lub klinowatej. Obie powierzchnie liścia pokryte są licznymi białawymi włoskami. Unerwienie jest pierzaste, wyraźne na dolnej powierzchni, lekko zagłębione na górnej[4].
Kwiaty
Zebrane w gęste nibyokółki w kątach liści, na wyraźnych szypułkach. Kwiaty grzbieciste. Mają owłosiony, rurkowato-lejkowaty kielich o 10 wystających nerwach i rynienkowanych podłużnie ząbkach. Ma on długość 8-10 mm, ząbki kielicha 3-4 mm. Jasnoróżowa lub różowo-liliowa korona kwiatu ma długość 13-17 mm. Jej górna warga jest w częściowo owłosiona (owłosienie typu gwiazdkowego).
Owoc
Rozłupki o długości do 2 mm.

Biologia i ekologiaEdytuj

ZmiennośćEdytuj

Gatunek zróżnicowany na osiem podgatunków[9]:

  • Ballota nigra subsp. anatolica P.H.Davis - występuje w Turcji i Iranie
  • Ballota nigra subsp. anomala Greuter - rośnie w Grecji
  • Ballota nigra subsp. foetida (Vis.) Hayek - występuje w Europie
  • Ballota nigra subsp. kurdica P.H.Davis - rośnie w Turcji, Iraku i Iranie
  • Ballota nigra subsp. nigra - występuje w całym zasięgu gatunku
  • Ballota nigra subsp. ruderalis (Sw.) Briq. - rośnie w krajach śródziemnomorskich
  • Ballota nigra subsp. sericea (Vandas) Patzak - występuje w Albanii, Macedonii i Grecji
  • Ballota nigra subsp. velutina (Posp.) Patzak - rośnie w Słowenii i Chorwacji

ZastosowanieEdytuj

Roślina leczniczaEdytuj

Surowiec zielarski
Ziele mierznicy czarnej (Ballotae nigrae herba) – wysuszone, kwitnące szczyty pędów[4]. Zawiera m.in. olejek eteryczny (o niezbyt przyjemnym zapachu), garbniki, pektyny i kwasy organiczne.
Działanie i zastosowanie
Herbatka z ziela mierznicy czarnej (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem 15-20 minut, przecedzić i w razie konieczności pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki) to dość skuteczny lek, zalecany do stosowania w rozlicznych dolegliwościach nerwicowych i psychicznych – w depresji, stanach lękowych, neurastenii, w bezsenności, ogólnym wyczerpaniu psychicznym. Ponadto także w migrenie, przeziębieniu i grypie (ma bowiem działanie napotne). Zewnętrznie można stosować – jako środek łagodzący bóle reumatyczne i nerwobóle – okłady ze świeżego ziela mierznicy.

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
  4. a b c Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4.
  5. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  6. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Jerzy Lis, Dariusz Ziaja. Zmiany zasięgu Tritomegas sexmaculatus (Rambur, 1839) (Hemiptera: Heteroptera: Cynidae) w Polsce efektem zmian klimatycznych?. „Nature Journal”. 42, s. 123-128, 2009. Opole: Opole Scientific Society. 
  9. World Checklist of Selected Plant Families [dostęp 2014-01-26].

BibliografiaEdytuj

  1. Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.