Mikołaj Demczuk

Mikołaj Demczuk (nazwisko konspiracyjne Mieczysław Dembski) (ur. 9 września 1916 w Achtyrce, zm. 1996 w Zabrzu) – kapitan, uczestnik II wojny światowej w szeregach Wojska Polskiego i Armii Ludowej, oficer organów bezpieczeństwa PRL.

Mikołaj Demczuk
kapitan UB kapitan UB
Data i miejsce urodzenia 9 września 1916
Ochtyrka
Data i miejsce śmierci 1996
Zabrze
Przebieg służby
Lata służby 1939–1948
Formacja Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Jednostki 34 Pułk Piechoty
PUBP w Lubartowie
MBP w Lublinie
MUBP w Sosnowcu
MUBP w Siemianowicach Śląskich
MUBP w Zabrzu
WUBP w Katowicach
Stanowiska dowódca kompanii AL
zastępca dowódcy batalionu
kierownik PUBP
kierownik grupy operacyjnej MBP
kierownik MUBP
p.o. kierownika MBP[1]
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca Zakłady Azotowe w Chorzowie
Odznaczenia
Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Medal 10-lecia Polski Ludowej

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z polskiej rodziny prawosławnej zamieszkałej we wschodniej Ukrainie, która w 1921 wróciła wraz z nim do Polski i osiadła w Lejnie k. Parczewa. Przed wojną skończył szkołę średnią, a po wojnie został inżynierem chemikiem. 1937–1939 służył w Wojsku Polskim jako podoficer w 34 pułku piechoty w Białej Podlaskiej. Uczestnik wojny obronnej 1939.

Podczas okupacji działał w Armii Ludowej, gdzie był dowódcą kompanii w stopniu porucznika, a następnie zastępcą dowódcy batalionu w sowieckim oddziale partyzanckim gen. Siemiona Baranowskiego działającego w powiecie włodawskim. Pod koniec lipca 1944 organizował MO w Lubartowie, gdzie został zastępcą komendanta powiatowego. 5 sierpnia 1944 przyjęty do służbę w aparacie bezpieczeństwa i mianowany kierownikiem PUBP w Lubartowie. 12 stycznia 1945 mianowany kierownikiem Grupy Operacyjnej w Sosnowcu, gdzie od 1 lutego 1945 kierował tamtejszym Miejskim Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego (MUBP). 1 maja 1945 przeniesiony na kierownika MUBP w Siemianowicach Śląskich. Początkowo w ankietach personalnych deklarował wyznanie prawosławne, a od 1946 figurował jako bezwyznaniowy. 1 stycznia 1946 został p.o. szefem MUBP w Zabrzu w stopniu kapitana. Na tym stanowisku romansował z Jadwigą Cieplińską, w mieszkaniu której poznał jej kuzyna – „Mariana Kaczmarka” – którym w rzeczywistości był prezes IV Zarządu Głównego WiN Łukasz Ciepliński, co wyszło na jaw po jego aresztowaniu 28 listopada 1947. 18 stycznia 1948 Mikołaj Demczuk został aresztowany pod zarzutem współpracy z organizacją Wolność i Niezawisłość, a 1 lutego 1948 zawieszony w obowiązkach za „całkowite nieróbstwo, które doprowadziło do demoralizacji i braku dyscypliny w urzędzie”. Następnie odwołany ze stanowiska. Nie udowodniono mu współpracy organizacyjnej z WiN, ale uznano go za winnego tego, że wykazał się „brakiem czujności w doborze towarzystwa” i zwolniono ze służby w aparacie bezpieczeństwa. W areszcie przebywał do października 1948. Później pracował w Zakładach Azotowych w Chorzowie.

W 1946 został odznaczony Srebrnym Medalem Zasłużonym na Polu Chwały[2], a w 1955 Medalem 10-lecia Polski Ludowej[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  2. Monitorpolski.gov.pl/mp/1947/s/29/M1947029000001.pdf.
  3. http://dokumenty.rcl.gov.pl/M1955050048701.pdf.

BibliografiaEdytuj

  • Rok pierwszy. Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Lubelszczyźnie (lipiec 1944-czerwiec 1945), red. Sławomir Poleszak, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2004.
  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza (1944-1956) t. I, red. Krzysztof Szwagrzyk, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2005.
  • „Zwyczajny” resort. Studia o aparacie bezpieczeństwa 1944-1956 red. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2005.
  • Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, bip.ipn.gov.pl [dostęp 2012-11-22].