Otwórz menu główne

Mikołaj Demczuk (nazwisko konspiracyjne Mieczysław Dembski) (ur. 9 września 1916 w Achtyrce, zm. 1996 w Zabrzu) – kapitan, uczestnik II wojny światowej w szeregach Wojska Polskiego i Armii Ludowej, oficer organów bezpieczeństwa PRL.

Mikołaj Demczuk
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 9 września 1916
Ochtyrka
Data i miejsce śmierci 1996
Zabrze
Przebieg służby
Lata służby 1939–1948
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie II RP
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Jednostki 34 Pułk Piechoty
PUBP w Lubartowie
MBP w Lublinie
MUBP w Sosnowcu
MUBP w Siemianowicach Śląskich
MUBP w Zabrzu
WUBP w Katowicach
Stanowiska dowódca kompani AL
zastępca dowódcy batalionu
kierownik PUBP
kierownik grupy operacyjnej MBP
kierownik MUBP
p.o. kierownika MBP[1]
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca Zakłady Azotowe w Chorzowie
Odznaczenia
Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Medal 10-lecia Polski Ludowej

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z polskiej rodziny prawosławnej zamieszkałej we wschodniej Ukrainie, która w 1921 wróciła wraz z nim do Polski i osiadła w Lejnie k. Parczewa. Przed wojną skończył szkołę średnią, a po wojnie został inżynierem chemikiem. 1937–1939 służył w Wojsku Polskim jako podoficer w 34 pułku piechoty w Białej Podlaskiej. Uczestnik wojny obronnej 1939.

Podczas okupacji działał w Armii Ludowej, gdzie był dowódcą kompanii w stopniu porucznika, a następnie zastępcą dowódcy batalionu w sowieckim oddziale partyzanckim gen. Siemiona Baranowskiego działającego w powiecie włodawskim. Pod koniec lipca 1944 organizował MO w Lubartowie, gdzie został zastępcą komendanta powiatowego. 5 sierpnia 1944 przyjęty do służbę w aparacie bezpieczeństwa i mianowany kierownikiem PUBP w Lubartowie. 12 stycznia 1945 mianowany kierownikiem Grupy Operacyjnej w Sosnowcu, gdzie od 1 lutego 1945 kierował tamtejszym Miejskim Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego (MUBP). 1 maja 1945 przeniesiony na kierownika MUBP w Siemianowicach Śląskich. Początkowo w ankietach personalnych deklarował wyznanie prawosławne, a od 1946 figurował jako bezwyznaniowy. 1 stycznia 1946 został p.o. szefem MUBP w Zabrzu w stopniu kapitana. Na tym stanowisku romansował z Jadwigą Cieplińską, w mieszkaniu której poznał jej kuzyna – „Mariana Kaczmarka” – którym w rzeczywistości był prezes IV Zarządu Głównego WiN Łukasz Ciepliński, co wyszło na jaw po jego aresztowaniu 28 listopada 1947. 18 stycznia 1948 Mikołaj Demczuk został aresztowany pod zarzutem współpracy z organizacją Wolność i Niezawisłość, a 1 lutego 1948 zawieszony w obowiązkach za „całkowite nieróbstwo, które doprowadziło do demoralizacji i braku dyscypliny w urzędzie”. Następnie odwołany ze stanowiska. Nie udowodniono mu współpracy organizacyjnej z WiN, ale uznano go za winnego tego, że wykazał się „brakiem czujności w doborze towarzystwa” i zwolniono ze służby w aparacie bezpieczeństwa. W areszcie przebywał do października 1948. Później pracował w Zakładach Azotowych w Chorzowie.

W 1946 został odznaczony Srebrnym Medalem Zasłużonym na Polu Chwały[2], a w 1955 Medalem 10-lecia Polski Ludowej[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  2. Monitorpolski.gov.pl/mp/1947/s/29/M1947029000001.pdf.
  3. http://dokumenty.rcl.gov.pl/M1955050048701.pdf.

BibliografiaEdytuj

  • Rok pierwszy. Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Lubelszczyźnie (lipiec 1944-czerwiec 1945), red. Sławomir Poleszak, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2004.
  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza (1944-1956) t. I, red. Krzysztof Szwagrzyk, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2005.
  • „Zwyczajny” resort. Studia o aparacie bezpieczeństwa 1944-1956 red. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2005.
  • Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, bip.ipn.gov.pl [dostęp 2012-11-22].