Otwórz menu główne

Miloš Forman

czeski reżyser filmowy

Miloš Forman, właściwie Jan Tomáš Forman (ur. 18 lutego 1932 w Čáslaviu, zm. 13 kwietnia 2018 w Warren w stanie Connecticut[1]) – czeski reżyser filmowy, od 1968 zamieszkały i tworzący w Stanach Zjednoczonych.

Miloš Forman
Ilustracja
Miloš Forman (2009)
Prawdziwe imię i nazwisko Jan Tomáš Forman
Data i miejsce urodzenia 18 lutego 1932
Čáslav
Data i miejsce śmierci 13 kwietnia 2018
Warren
Zawód reżyser
Odznaczenia
Medal Za zasługi I stopnia (Czechy)
Autograf

ŻyciorysEdytuj

Urodził się jako syn Anny z domu Švábovej i Rudolfa Formana. Jego matka prowadziła pensjonat nad Machowym Jeziorem w miejscowości Doksy. Ojciec był nauczycielem akademickim. Prawdopodobnie biologicznym ojcem Formana był Otto Kohn – architekt żydowskiego pochodzenia, którego rodzina miała w Doksach letni dom [przypis]. Forman w swojej autobiografii napisał, że dwadzieścia lat po śmierci matki dostał anonimowy list „pisany kobiecą ręką” z Hradca Kralove, którego autorka twierdziła, że umierająca w obozie koncentracyjnym matka Formana prosiła ją, żeby Miloš dowiedział się, kto jest jego ojcem. Miloš Forman twierdził, że na swoje listy do Otto Kohna dostał tylko jedną odpowiedź „Tak. Żyję. Pozdrawiam”.'

Małżeństwo Formanów nie przeżyło II wojny światowej – Rudolf za działalność antyfaszystowską został aresztowany przez Gestapo i zginął w obozie koncentracyjnym Mittelbau-Dora w 1944 roku. Matka reżysera zginęła rok wcześniej w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Przyrodnimi braćmi Miloša Formana byli matematyk Joseph J. Kohn oraz malarz Pavel Forman. Po wojnie wychowywali go dalsi krewni[2].

W szkole z internatem ulokowanej na zamku w Podierbradach dzielił pokój z Vaclavem Havlem, Ivanem Passerem i Jerzym Skolimowskim[3][4].

Był absolwentem Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze.

Rozpoczynał karierę w Czechosłowacji, kręcił filmy krótkometrażowe i komedie, od początku współpracował z operatorem Miroslavem Ondříčkiem. Stał się czołowym przedstawicielem tzw. czechosłowackiej nowej fali.

Światowy rozgłos zdobył w latach 60. XX wieku dzięki filmowi Miłość blondynki, który otrzymał nagrody na festiwalach w Locarno i Wenecji.

W 1968 roku na zaproszenie Paramount Pictures wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by nakręcić film o amerykańskiej młodzieży Odlot. Stłumienie praskiej wiosny spowodowało, że Forman pozostał na stałe w Stanach Zjednoczonych i tam kontynuował swoją karierę. Sam zaś film na 24. MFF w Cannes w 1971 zdobył drugą nagrodę konkursu głównego, czyli Grand Prix Jury[5].

W 1975 roku zekranizował powieść Kena Kesey’a Lot nad kukułczym gniazdem. Film ten, jako drugi w historii (pozostałe to Ich noce oraz Milczenie owiec), został uhonorowany aż pięcioma Oscarami w najważniejszych kategoriach (najlepszy reżyser, najlepszy aktor, najlepsza aktorka, najlepszy film i najlepszy scenariusz). Ogromny sukces pozwolił Formanowi nakręcić od dawna planowaną ekranizację kultowego musicalu Hair, która jednak spotkała się z umiarkowanym przyjęciem ze strony krytyków.

Kolejnym ważnym osiągnięciem Formana była adaptacja sztuki Petera Shaffera Amadeusz, oparta na biografii Wolfganga Amadeusa Mozarta. Film ten przyniósł mu kolejnego Oscara za reżyserię oraz wiele innych nagród.

Koniec lat 80. XX wieku przyniósł 2 filmowe adaptacje powieści Niebezpieczne związki. Nakręcona w 1988 roku wersja Stephena Frearsa została wyróżniona licznymi nagrodami, natomiast Valmont Formana nie wzbudził większego zainteresowania.

W 1995 został odznaczony czeskim Medalem Za zasługi I stopnia.

W 1996 Forman nakręcił film biograficzny o Larrym Flyncie, twórcy magazynu pornograficznego Hustler. Obraz starał się zdefiniować granice swobodnej wypowiedzi i wolności słowa, wzbudził kontrowersje w wielu krajach (m.in. w Polsce) swoim śmiałym plakatem. Film zdobył Złotego Niedźwiedzia na 47. MFF w Berlinie w 1997 i był dwukrotnie nominowany do Oscara (w tym za najlepszą reżyserię).

W 1999 roku powstała kolejna biografia, film poświęcony amerykańskiemu komikowi Andy’emu Kaufmanowi, Człowiek z księżyca. Film nie odniósł sukcesu, doceniono natomiast kreację Jima Carreya w tytułowej roli. W 2006 roku Forman nakręcił swój ostatni film, Duchy Goi, ukazującą m.in. postać Francisca Goi.

W roku 2009 powstał dokumentalny film produkcji czeskiej Miloš Forman: Co cię nie zabije (czes. Miloš Forman: Co tě nezabije) w reżyserii Miloša Smídmajera opisujący wybory życiowe i artystyczne Formana.

FilmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Milos Forman nie żyje. Legendarny reżyser zmarł nagle, po krótkiej chorobie, „Gazeta.pl” [dostęp 2018-04-14] (pol.).
  2. Miloš Forman (18.02.1932 - 13.04.2018)
  3. Tadeusz Sobolewski: Bokserski refleks. wyborcza.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 2010-02-15].
  4. Jako szef sypialni walił po pysku Havla. Po czesku to się nazywało "parfacek" | Justyna Kobus, Magazyn TVN24, www.tvn24.pl [dostęp 2018-04-22].
  5. Odlot (1971) - Nagrody - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2018-05-23] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj