Ministerstwo Ziem Odzyskanych

organ administracji centralnej Polski od 1945 do 1949

Ministerstwo Ziem Odzyskanych – istniejące od 1945 do 11 stycznia 1949 roku polskie ministerstwo, mające na celu uporządkowanie sytuacji na Ziemiach Odzyskanych i przyśpieszenie procesów integracyjnych z resztą kraju. Przez cały okres działalności ministrem był Władysław Gomułka, a jego zastępcami Władysław Wolski, Józef Dubiel, Jan Wasilewski oraz Władysław Czajkowski, którego po śmierci zastąpił Leopold Gluck[1].

Ministerstwo Ziem Odzyskanych
Państwo  Polska
Data utworzenia 1945
Data likwidacji 11 stycznia 1949
Minister Władysław Gomułka
brak współrzędnych

HistoriaEdytuj

Pierwszym organem powołanym do spraw Ziem Odzyskanych było Biuro Ziem Zachodnich, utworzone w lutym 1945. Ministerstwo utworzone zostało uchwałą Rady Ministrów Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z 27 listopada[2]. Był to pierwszy dekret kompleksowo regulujący administrację i zarządzanie na terenach ziem zachodnich[1]. Ministerstwo zlikwidowano w styczniu 1949 po ponad trzech latach działalności; pierwszym sygnałem było przemówienie Józefa Cyrankiewicza na Wystawie Ziem Odzyskanych, który stwierdził, że akt integracji z resztą kraju już się dokonał[3].

Ministerstwo Ziem Odzyskanych zostało zniesione na mocy art. 1 Ustawy z dnia 11 stycznia 1949 r. o scaleniu zarządu Ziem Odzyskanych z ogólną administracją państwową, która weszła w życie z dniem 21 stycznia 1949 r.[4].

OrganizacjaEdytuj

 
Otwarcie Wystawy Ziem Odzyskanych, punktu kulminacyjnego wstępnego zagospodarowywania ziem zachodnich; od lewej Stanisław Szwalbe, Bolesław Bierut, Konstanty Rokossowski i Hilary Minc

W zakres działania ministerstwa wchodziły[1]:

  • opracowanie ogólnej polityki państwa na Ziemiach Odzyskanych i opracowanie planu zagospodarowania
  • przeprowadzenie akcji osiedleńczej, obejmującej 8 mln ludzi[5]
  • zarząd mieniem poniemieckim[4]
  • koordynowanie prac innych ministerstw w zakresie dotyczącym ziem zachodnich, z wyjątkiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Żeglugi i Handlu Zagranicznego.

Dokument określał również działanie prawa na Ziemiach Odzyskanych – na Ziemie Odzyskane rozciągnięto ustawodawstwo obowiązujące na obszarze działania sądu okręgowego w Poznaniu[1], a w zakresie prawa pracy – ustawodawstwo obowiązujące w części górnośląskiej województwa śląskiego[2].

Strukturę ministerstwa tworzyły departamenty: ogólnoadministracyjny, osiedleńczy, aprowizacji i handlu, mienia państwowego, a także Główny Urząd Inspekcji i Kontroli oraz Biuro Planów i Koordynacji[1].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Ministerstwo Ziem Odzyskanych 1945 – 1949: powstanie i najważniejsze zadania. W: Historykon.pl [on-line]. 2015-08-09. [dostęp 2017-11-21].
  2. a b Dziennik Ustaw nr 51, poz. 295
  3. Paweł Szulc. Pozyskane Ziemie Odzyskane. „Pamięć i Przyszłość (kwartalnik)”. 28 (2), s. 6-14, 2015. 
  4. a b Piotr Sobański, Roszczenia Polski wobec RFN w świetle doktryny niemieckiej, Poznań: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu, 2019, s. 125, ISBN 978-83-60038-70-3.
  5. 13 listopada 1945 r. Powołanie Ministerstwa Ziem Odzyskanych. W: Interia.pl [on-line]. 2015-11-13. [dostęp 2017-11-21].