Otwórz menu główne

Mityng Solidarności z Bośnią i Hercegowiną 1996

Mityng Solidarności z Bośnią i Hercegowiną 1996 – zawody lekkoatletyczne, które odbyły się 9 września na stadionie Koševo w Sarajewie.

W zawodach rozegranych na wyremontowanym po oblężeniu miasta stadionie Koševo, który w 1984 był areną ceremonii otwarcia i zamknięcia zimowych igrzysk olimpijskich[1], wystąpili – charytatywnie – zawodnicy z 27 krajów[2]. Zawody obserwowało 50 000 widzów[3]. Promotorem imprezy był Włoch Primo Nebiolo, ówczesny prezydent IAAF, a zawody były pierwszym wydarzeniem sportowym w mieście po zakończeniu wojny i oblężenia[4]. Mityng miał pokazać zaangażowanie Międzynarodowego Stowarzyszenia Federacji Lekkoatletycznych (IAAF) w działania na rzecz pokoju i zrozumienia między narodami[5]. IAAF oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski przekazali w sumie ok. 1,5 miliona dolarów amerykańskich na odbudowę miasta i stadionu[2].

HistoriaEdytuj

 
Sarajewo w marcu 1996
 
Zniszczone osiedle w Sarajewie (1996)

GenezaEdytuj

W marcu 1992 odbyło się w Bośni i Hercegowinie referendum, w którym ponad 64% głosujących opowiedziało się za odłączeniem od Jugosławii i stworzeniem niepodległego państwa[6]. Głosowanie zostało zbojkotowane przez Serbów, stanowiących około połowy ówczesnej ludności Bośni i Hercegowiny, ponieważ było niezgodne z konstytucją Federalnej Republiki Jugosławii[7]. 5 kwietnia 1992 Bośnia i Hercegowina proklamowała niepodległość, po czym szybko została uznana przez wspólnotę międzynarodową[8][9]. Po tych wydarzeniach góry otaczające położone w dolinie rzeki Miljacka miasto zostały zajęte przez liczące ok. 18 000 żołnierzy wojska serbskie – 2 maja 1992 siły serbskie całkowicie zablokowały miasto[10][11].

W sierpniu 1995 po drugiej masakrze na Markale siły międzynarodowe przystąpiły do działań – 30 sierpnia NATO i ONZ rozpoczęły operację Deliberate Force ukierunkowaną na serbskie pozycje wokół Sarajewa[6]. Atakowane były składy amunicji oraz cele militarne. Powolne wypieranie z Sarajewa Serbów pozwoliło na ponowne uruchomienie w mieście sieci centralnego ogrzewania, elektryczności i bieżącej wody. 14 grudnia 1995 w Paryżu podpisano układ z Dayton, który przyniósł kres oblężeniu. 22 grudnia 1995 tysiące Serbów opuściło okolice Sarajewa, a 29 lutego 1996 siły serbskie ostatecznie opuściły rejon miasta[6].

Wedle szacunków w czasie oblężenia w mieście zginęło lub zaginęło ok. 10 000 osób (w tym 1500 dzieci), a dodatkowo liczba rannych została oszacowana na ok. 56 000 osób w tym ok. 15 000 dzieci[12][13][14]. Wskutek działań wojennych i przymusowej migracji liczba mieszkańców stolicy Bośni i Hercegowiny zmniejszyła się w 1996 roku w stosunku do początku oblężenia o 64%[15].

 
Sarajewo w maju 1996
 
Hotel Holiday Inn w Sarajewie
 
Tereny sportowe w pobliżu stadionu Koševo zamienione na cmentarz

Przed zawodamiEdytuj

Idea przeprowadzenia zawodów narodziła się na początku maja 1996, a jej propagatorem był szef IAAF Primo Nebiolo[16]. W maju 1996 IAAF podpisał umowy z włoską firmą Mondo na rekonstrukcję bieżni stadionu w Sarajewie oraz z władzami Bośni i Hercegowiny na przeprowadzenie 9 września zawodów na odnowionym obiekcie[17]. Koszty organizacyjne podzieliły między siebie Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji Lekkoatletycznych oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski[17]. Z okazji zawodów wydano okolicznościowy znaczek pocztowy, którego cena wynosiła 300 dolarów, a cały dochód ze sprzedaży miał zostać przekazany na rzecz Związku Lekkoatletycznego Bośni i Hercegowiny[17]. Dzięki umowie z Europejską Unią Nadawców zapewniono transmisje telewizyjne z planowych zawodów[16].

Początkowo planowano, że mężczyźni będą rywalizować w biegach na 100, 400, 1500 i 5000 metrów oraz skoku wzwyż, skoku o tyczce i pchnięciu kulą, a kobiety w biegach na 100, 400, 1500, 3000 i 100 metrów przez płotki oraz skoku w dal i rzucie oszczepem[16].

7 września w Mediolanie odbył się finał Grand Prix IAAF[18] – z tych zawodów lotem czarterowym do Bośni i Hercegowiny miało udać się ponad 100 czołowych lekkoatletów[4]. Z wyjazdu na Bałkany zrezygnował dwa dni przed zawodami mistrz olimpijski w biegu na 400 metrów Amerykanin Michael Johnson, który swoją decyzję argumentował obawami o bezpieczeństwo[4]. Algierczyk Noureddine Morceli, który na igrzyskach w Atlancie wygrał bieg na 1500 metrów zrezygnował z wyjazdu z powodu ataku grypy[4]. Rekordzista świata w trójskoku Brytyjczyk Jonathan Edwards nie pojechał do Sarajewa mimo wcześniejszych zapowiedzi, ponieważ w programie zawodów zabrakło jego konkurencji[4]. W ostatniej chwili ze startu wycofała się także Rosjanka Swietłana Mastierkowa[4]. Postawę zawodników, którzy zrezygnowali ze startu w Sarajewie skrytykował szef IAAF Primo Nebiolo[4].

Wśród zawodników, którzy nie zrezygnowali z przyjazdu do Sarajewa znaleźli się m.in. mistrzowie olimpijscy z Atlanty: Kenijczyk Daniel Komen, Amerykanin Charles Austin oraz Szwedka Ludmiła Engquist[4]. Komen, w wywiadzie udzielonym światowej federacji lekkoatletycznej na początku września, powiedział:

 
Będę w Sarajewie i wierzę, że jest to bardzo ważne dla wszystkich. Będzie to moja pierwsza wizyta w tym mieście i mam nadzieję, że nawiążę tam bliskie relacje z jego mieszkańcami. Relacje te zawsze będą miały specjalne miejsce w moim sercu[a][19].

Jonathan Edwards w sierpniu 1996 zaapelował na łamach włoskiego dziennika Corriere della Sera do zawodników, którzy nie chcieli lub obawiali się wyjazdu do Bośni i Hercegowiny mówiąc:

 
Rozumiem obawy niektórych moich kolegów, którzy mogą bać się podróży do Sarajewa zaledwie 9 miesięcy po zawieszeniu broni. Ale jaki charakter mamy pokazać startując w Mediolanie w finale Grand Prix IAAF, gdzie są duże nagrody finansowe, ale jednocześnie nie chcąc jechać do Sarajewa w geście humanitarnym[b][20]?

Sportowcy dotarli do Sarajewa samolotem z Mediolanu popołudniu w niedzielę 8 września i zostali zakwaterowani w znajdującym się w centrum miasta hotelu sieci Holiday Inn[21], w którym podczas wojny mieszkali zagraniczni dziennikarze[22].

ZawodyEdytuj

 
Stadion w Sarajewie – widok współczesny

Kierownikiem komitetu organizacyjnego był premier Bośni i Hercegowiny Haris Silajdžić[21]. Mityng odbył się w poniedziałek 9 września[23]. Na stadion przybyli m.in. prezydent Bośni i Hercegowiny Alija Izetbegović oraz zastępca szefa MKOlu Australijczyk Kevan Gosper, który zastąpił chorego Hiszpana Juana Antonio Samarancha[24]. W słowach wstępnych Primo Nebiolo powiedział:

 
Witamy z powrotem Sarajewo. Witamy ponownie w świecie lekkiej atletyki! Witamy ponownie w świecie sportu[c][23].

Słowa Włocha zostały przyjęte owacją i płaczem[23]. Podczas uroczystego otwarcia stadionu na płycie obiektu wystąpiły tańczące dzieci[23], a odnowiony ze środków MKOl i IAAF stadion[2] został oficjalnie otwarty i przekazany przez światową federację Związkowi Lekkoatletycznemu Bośni i Hercegowiny[3].

Zawody rozpoczęły się o godzinie 15:30 czasu środkowoeuropejskiego[21]. Podczas mityngu Kenijczyk Vincent Malakwen uzyskał najlepszy na świecie wynik w 1996 w biegu na 1000 metrów – 2:15,89, czym poprawił swój rekord życiowy o 0,31 s[24]. Lekkoatleci wyjechali z miasta wieczorem 9 września[21]. Amerykański skoczek wzwyż Charles Austin powiedział po opuszczeniu Sarajewa:

 
Nie mogłem udawać, że nie widziałem wydarzeń z tego kraju w telewizji, ale byłem pewien, że jestem tam bezpieczny[d][23].

Mityng był niezwykle trudną i kosztowną do zorganizowania misją ruchu lekkoatletycznego w mieście, które w ostatnich latach było areną przemocy[23]. Zawodnicy, którzy wystartowali w Sarajewie nie otrzymali żadnych nagród finansowych ani rzeczowych – nagrodą dla nich miały być uśmiech i łzy, które mieli zapamiętać na całe życie[23].

RezultatyEdytuj

MężczyźniEdytuj

Konkurencja: 1. miejsce Rezultat 2. miejsce Rezultat 3. miejsce Rezultat Źródło
Bieg na 100 m   Osmond Ezinwa 10,34   Darren Campbell 10,52   Deji Aliu 10,67 [24]
Bieg na 400 m   Sunday Bada 46,25   Samson Yego 46,66   Norberto Téllez 46,85 [24]
Bieg na 1000 m   Vincent Malakwen 2:15,89   William Tanui 2:16,60   Robert Kibet 2:16,80 [24]
Bieg na 1500 m   Hicham El Guerrouj 3:34,38   Daniel Komen 3:35,16   John Kosgei 3:35,78 [24]
Bieg na 2000 m   John Mayock 5:00,91   Salah Hissou 5:00,95   Ismaïl Sghyr 5:02,69 [24]
Skok wzwyż   Charles Austin 2,27   Steinar Hoen 2,24   Wolfgang Kreißig 2,21 [24]
Skok o tyczce   Maksim Tarasow 5,70   Pat Manson 5,50   Igor Trandienkow 5,50 [24]
Rzut młotem   Balázs Kiss 77,60   Ilja Konowałow 75,48   Zsolt Németh 72,30 [24]

KobietyEdytuj

Konkurencja: 1. miejsce Rezultat 2. miejsce Rezultat 3. miejsce Rezultat Źródło
Bieg na 100 m   Chioma Ajunwa 11,43   Marina Trandienkowa 11,52   Żanna Pintusewicz 11,69 [24]
Bieg na 400 m   Olabisi Afolabi 53,60   Orit Kolodni 53,97   Fiorella Ferrari 56,34 [24]
Bieg na 1500 m   Carla Sacramento 4:15,37   Jekatierina Podkopajewa 4:15,57   Anna Brzezińska 4:15,82 [24]
Bieg na 100 m przez płotki   Ludmiła Engquist 12,78   Brigita Bukovec 12,98   Julie Baumann 13,48 [24]
Skok w dal   Chioma Ajunwa 6,60   Renata Nielsen 6,24   Jelena Sinczukowa 6,16 [24]

UwagiEdytuj

  1. "I will be in Sarajevo and I believe that it is very important for everybody to go there. This will be my first visit to the city and I hope that a close relationship with our brothers there will be born. In the end, we all run to build new relationships, but those that I will make with the people of Sarajevo will hold a special place in my heart"
  2. "I understand the concerns of some of my colleagues who may be afraid to go to Sarajevo just nine months after the cease-fire was signed. But what type of character do we show by going to the IAAF Grand Prix Final in Milan where there is a lot of money to make but refusing to make the trip to Sarajevo as an humanitarian gesture?"
  3. "Welcome back Sarajevo. Welcome back to world athletics! Welcome back to World Sport"
  4. "I couldn't pretend not to know what I had seen about this country on television and not come here, once I was sure that it was safe."

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Grzegorczyk (koordynacja): Na olimpijskim szlaku 1984 – Sarajewo, Los Angeles. Warszawa: wydawnictwo Sport i Turystyka, 1987. ISBN 83-217-2610-0.
  2. a b c Peter Matthews: Athletics 1997 – The International track and field annual. Surrey: Association of Track and Field Statisticians, 1997.
  3. a b Sarajevo remembers 1996 Meeting of Solidarity - Nebiolo Hon President B&H Federation (ang.). iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  4. a b c d e f g h Stars cancel out of Sarajevo meet (ang.). thefreelibrary.com. [dostęp 30 października 2011].
  5. Official Handbook 2002-2003 / The IAAF Solidarity Meeting Sarajevo (ang.). iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  6. a b c Zuzanna Brusić, Dominika Ćosić, Maciej Kania, Robert Sendek: Bałkany: Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Albania. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2005. ISBN 83-89676-60-5.
  7. Jan Pieszczachowicz (red. nacz.): Wielka Historia Świata – od drugiej wojny światowej do XXI wieku (tom 12). Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-60657-01-7.
  8. U.S. Policymakers on Bosnia Admit Errors in Opposing Partition in 1992 (ang.). nytimes.com. [dostęp 30 października 2011].
  9. War crimes in Bosnia-Hercegovina (ang.). books.google.com. [dostęp 30 października 2011].
  10. 5th April 1992 / The siege of Sarajevo (ang.). onthisdeity.com. [dostęp 30 października 2011].
  11. Agnieszka Skieterska: 33 lata więzienia za dramat Sarajewa (pol.). wyborcza.pl, 12 grudnia 2007. [dostęp 30 października 2011].
  12. NATO and the former Yugoslavia: crisis, conflict, and the Atlantic Alliance, books.google.pl [dostęp 2011-10-30] (ang.).
  13. Study of the battle and siege of Sarajevo / Civilian casualties [dostęp 2011-10-30] (ang.).
  14. Study of the battle and siege of Sarajevo / Summary of the battle and siege [dostęp 2011-10-30] (ang.).
  15. Short history of Sarajevo (ang.). [dostęp 30 października 2011].
  16. a b c The World Athletic Meeting of Solidarity Sarajevo '96 is Born (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  17. a b c Meeting for Peace; Sarajevo Track to be Reconstructed (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  18. IAAF Grand Prix Final (ang.). gbrathletics. [dostęp 30 października 2011].
  19. Morceli and Komen call to order the World's Athletes: "All to Sarajevo to create a new Spirit of Unity" (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  20. Jonathan Edwards appeals to World's Stars - "Join me in Sarajevo" (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  21. a b c d Sarajevo's Stadium is almost ready for September 9 Solidarity Meeting (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  22. Iconic war hotels (ang.). aljazeera.com. [dostęp 9 listopada 2011].
  23. a b c d e f g Giorgio Reiner: Welcome Back, Sarajevo! (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  24. a b c d e f g h i j k l m n o Mityng Solidarności z Bośnią i Hercegowiną. „Lekkoatleta”, s. 33, wrzesień-październik 1996. Łomianki: Sportpress.