Mocja

zjawisko zmiany rodzaju gramatycznego rzeczownika przez proces słowotwórczy w obrębie jednego leksemu

Mocja (od łac. motio „poruszanie, ruch”) – zjawisko zmiany rodzaju gramatycznego rzeczownika przez proces słowotwórczy w obrębie jednego leksemu[1][2], z reguły z rodzaju męskiego na żeński (feminatywy), występujący w przypadku imion i nazwisk, nazw zawodów i nazw zwierząt. Także różnorodność końcówek gramatycznych z powodu zmiany rodzaju[3].

Podstawowe sposoby to:

Różnie rozpatruje się zjawisko mocji nazwisk, które bywa przedmiotem kontrowersji. Na przykład w standardowym języku czeskim mocja nazwisk jest dobrze ugruntowana i następuje za pomocą końcówki -ová, dodanej do nazwiska męża[5], natomiast w języku angielskim nie występuje nigdy. Rada Języka Polskiego zaleca zmianę końcówki tylko w przypadku nazwisk zakończonych na -ski, -cki, -dzki[6].

Mocja jest szczególnie produktywna w językach germańskich – niemieckim i niderlandzkim, w innych językach europejskich występuje rzadko bądź w niewielkim stopniu, np. w języku angielskim: actoractress[7]. W niektórych językach, np. hiszpańskim zmiana rodzaju może odbywać się bez mocji, ze zmianą rodzajnika[8]: el estudiantela estudiante

Zjawisko istnienia różnych wyrazów dla różnych płci, np. w parach: mężczyzna-kobieta, ojciec-matka, syn-córka, gdzie każdy z wyrazów ma inne podłoże językowe, nie jest uważane za przejaw mocji[9].

Przypisy

edytuj
  1. Nagórko 2007 ↓, s. 88.
  2. mocja. [w:] Encyklopedia WIEM [on-line]. onet.pl. [dostęp 2016-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-26)].
  3. Mocja. [w:] Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2017-12-26].
  4. Nagórko 2007 ↓, s. 238.
  5. Czeska emancypacja: „–ová” kontra równouprawnienie płci [online], Cafebabel [dostęp 2017-04-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-25] (pol.).
  6. Nazwiska kobiet – współpraca z MSWiA [online], Rada Języka Polskiego [dostęp 2017-04-06].
  7. Jak wyrazić rodzaj żeński i rodzaj męski?. [w:] Langloo [on-line]. [dostęp 2017-12-26].
  8. Tworzenie rodzaju żeńskiego - język hiszpański. [w:] Język hiszpański [on-line]. [dostęp 2017-12-26].
  9. Ziková 2017 ↓.

Bibliografia

edytuj