Monaster św. Jana Teologa w Poszczupowie

Monaster św. Jana Teologaprawosławny męski klasztor w Poszczupowie nad Oką (obwód riazański, 27 km od Riazania), w jurysdykcji eparchii riazańskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Monaster św. Jana Teologa
Иоанно-Богословский монастырь
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Obwód  riazański
Miejscowość Poszczupowo
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia riazańska
Klauzura nie
Typ monasteru męski
Obiekty sakralne
Sobór św. Jana Teologa
Cerkiew Ikony Matki Bożej „Szybko Spełniająca Prośby” i św. Pantelejmona
Założyciel klasztoru mnisi z Ławry Peczerskiej
Styl ruski
Data budowy XII–XIII w. (utworzenie), XVII i XIX w. (budowa istniejących obecnie świątyń)
Data zamknięcia 1930–1931
Data reaktywacji 1988
Położenie na mapie obwodu riazańskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu riazańskiego
Monaster św. Jana Teologa
Monaster św. Jana Teologa
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Monaster św. Jana Teologa
Monaster św. Jana Teologa
Ziemia54°49′02″N 39°42′56″E/54,817222 39,715556

HistoriaEdytuj

Według miejscowej tradycji klasztor powstał w końcu XII lub na początku XIII wieku, utworzony przez mnichów-misjonarzy (prawdopodobnie z ławry Peczerskiej) działających wśród miejscowej ludności pogańskiej. Przywieźli oni ze sobą ikonę św. Jana Teologa pochodzącą z Bizancjum[1]. Pierwsze dekady dziejów klasztoru nie zostały dokładnie zbadane. Prawdopodobnie wspólnota dwukrotnie lub trzykrotnie zmieniała miejsce pobytu i pierwotnie miała swoją siedzibę nad Proną, w pobliżu Michajłowa, gdzie została kilkakrotnie złupiona w czasie najazdu tatarskiego[2]. Początkowo klasztor miał charakter kompleksu pieczar, następnie zakonnicy porzucili życie w nich i zamieszkali w drewnianych zabudowaniach[1]. Według legendy w 1237 w monasterze doszło do objawienia św. Jana Teologa, który uratował klasztor przed najazdem Batu-Chana[1]. Miał on nie tylko zrezygnować ze zniszczenia klasztoru, ale i ofiarował mu swoją złotą pieczęć, która była w nim przechowywana do XVII w.[2].

W XVI i XVII w. monaster był ponownie niszczony w czasie najazdów tatarskich i mordwińskich, jednak za każdym razem był odbudowywany. Konieczność wielokrotnego odnawiania kompleksu klasztornego po zniszczeniach sprawiła, że mimo obszernych majątków ziemskich wspólnota nie należała do zamożnych[1]. Zabudowania murowane pojawiły się w monasterze dopiero w połowie XVII w.[2]. Według projektu Jurija Jarszowa wzniesiono wówczas kamienny mur otaczający klasztor oraz bramę wjazdową[1]. W 1652 Jarszow wzniósł w monasterze cerkiew refektarzową Zaśnięcia Matki Bożej (według innego źródła powstała ona w 1689 razem z głównym soborem[1]), a następnie rezydencję przełożonego klasztoru i trójkondygnacyjną dzwonnicę. W 1689 na terenie klasztoru powstał dwupoziomowy sobór św. Jana Teologa z górną cerkwią św. Mikołaja oraz dolną św. Jana Teologa. Budowlę wznieśli jarosławscy twórcy K. Ostafjew i A. Matwiejew, którzy wzorowali się na cerkwi Świętych Kosmy i Damiana w Moskwie, w Niżnych Sadownikach. W 1861 świątynia ta została przebudowana według projektu architekta gubernialnego S. Szczetkina[2]. W 1684 monaster został napadnięty i okradziony. Napastnicy pobili przełożonego i ekonoma monasteru, po czym zrabowali przechowywane w klasztorze fundusze oraz cenne elementy wyposażenia świątyń[2].

Sekularyzacja majątków cerkiewnych przeprowadzona w 1764 przez Katarzynę II doprowadziła do upadku monasteru. Poprawa jego sytuacji nastąpiła dopiero po 1860, gdy dobroczyńcą wspólnoty został kupiec I gildii moskiewskiej Dawid Chłudow. Sfinansował on remont i przebudowę głównego soboru oraz wstawienie do niego nowego ikonostasu z ikonami N. Szumowa. Następnie z przekazanych przez niego funduszy powstał również nowy sobór Zaśnięcia Matki Bożej (cerkiew pod tym wezwaniem rozebrano w 1870 z uwagi na zły stan techniczny[2]) oraz budynek mieszkalny dla mnichów[1]. Od 1867 przy klasztorze istniał dom pielgrzyma i szkoła dla 70 chłopców z rodzin chłopskich. Także z datków Chłudowa, choć już po jego śmierci, wzniesiona została w 1901 80-metrowa dzwonnica, w której swoją siedzibę znalazła także klasztorna biblioteka przechowująca m.in. woluminy z XVII i XVIII stulecia[1]. W 1915 w monasterze przebywało ponad 100 mnichów, którzy od połowy XIX w. żyli według surowej reguły przyjętej na wzór Monasteru Koniewskiego[1].

Klasztor funkcjonował do 1930 (według innego źródła do 1931[2]). W wymienionym roku jego ostatni mieszkańcy zostali aresztowani i skazani na zsyłki do Kazachstanu pod zarzutem prowadzenia działalności kontrrewolucyjnej[1]. W monasterze znajdowała się kolonia karna dla nieletnich, następnie magazyny i szkoła rolnicza. Zrujnowany kompleks został zwrócony Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu w 1988 i w tym samym roku działalność rozpoczęła na nowo męska wspólnota mnisza[2]. Na miejscu zniszczonego wyposażenia świątyń wstawione zostały nowe elementy. Mnisi urządzili nowe cerkwie w bramie wjazdowej – czasownia Iwerskiej Ikony Matki Bożej oraz w budynku mieszkalnym – cerkiew Ikony Matki Bożej „Szybko Spełniająca Prośby” i św. Pantelejmona. W soborze św. Jana Teologa, pod częścią ołtarzową od 1993 działa cerkiew św. Serafina z Sarowa, Juwenaliusza Riazańskiego oraz Świętych Nowomęczenników i Wyznawców Rosyjskich[1].

Monaster posiada placówkę filialną w Riazaniu[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k Иоанно-Богословский монастырь в селе Пощупово. История
  2. a b c d e f g h A. Nizowskij, Samyje znamienityje monastyri i chramy Rossii, Wecze, Moskwa 2000, ​ISBN 5-7838-0578-5​, ss.200–203
  3. Монастырское подворье.