Monika Taubitz

niemiecka pisarka i poetka

Monika Taubitz (ur. 2 września 1937 we Wrocławiu) – niemiecka poetka i pisarka, związana także ze Śląskiem i ziemią kłodzką.

Monika Taubitz
Ilustracja
Monika Taubitz w Domu „Skowronki” w Radochowie (2012)
Data i miejsce urodzenia 2 września 1937
Wrocław
Narodowość niemiecka
Dziedzina sztuki proza, poezja, słuchowiska
Ważne dzieła
  • Durch Lücken im Zaun (Przez dziurę w płocie)
  • Winteralbum
  • Almuts Briefe
  • Asche und Rubin
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RFNMedal Benemerenti

ŻyciorysEdytuj

Pierwsze lata życia spędziła w Borowie koło Strzelina, po śmierci ojca zamieszkała z matką u jej rodziny we Wrocławiu, skąd w obawie przed bombardowaniami przeniosły się w 1944 do dziadka ze strony ojca, do Żelazna na ziemi kłodzkiej. W 1946, po wysiedleniu do Niemiec, trafiła do Nordenham (Dolna Saksonia) niedaleko ujścia Wezery do Morza Północnego, a w 1951 w region Allgäu[1].

Podjęła naukę w liceum nauczycielskim w Ochsenhausen, potem studiowała w Weingarten w Badenii-Wirtembergii[1] w Pädagogisches Institut (od 1962 Pädagogische Hochschule Weingarten). Po studiach pracowała jako nauczycielka. Od 1965 mieszka w Meersburgu nad Jeziorem Bodeńskim. Przez pewien czas była zaangażowana jako przewodniczka w muzeum poetki Annette von Droste-Hülshoff na zamku w Meersburgu, które po II wojnie światowej zostało odtworzone przez Helenę von Bothmer-Davis(niem.)[2].

Należy do wielu stowarzyszeń artystycznych, w latach 1996–2011 pełniła funkcję przewodniczącej ugrupowania pisarzy i artystów Wangener Kreis – „Gesellschaft für Literatur und Kunst des Ostens e. V.” (Krąg Wangen(niem.) – „Stowarzyszenie Literatury i Sztuki Wschodu”) w Wangen im Allgäu. Obecnie jest jego honorową przewodniczącą[2][3].

Rodzinnie mocno związana z ziemią kłodzką i Śląskiem. Braćmi jej dziadka byli długoletni kapłan i pierwszy proboszcz parafii polanickiej (1913–1940), Benno Taubitz oraz Joseph Taubitz, proboszcz parafii w Szczytnej. Ojciec pisarki Josef Taubitz (1882–1941) urodził się w Polanicy-Zdroju i przez 32 lata był nauczycielem w Borowie. Był także kompozytorem, obok pieśni na chór mieszany i męski, m.in. Piękna Rybaczko (z tekstem Heinego), stworzył szereg pieśni liturgicznych oraz wielką mszę z akompaniamentem orkiestry[2][4]. Ojcem chrzestnym dziadka pisarki Alfonsa Tobiasa Taubitza (1859–1939) i jego nauczycielem muzyki był kompozytor Ignaz Reimann. Dziadek ten w latach 1875–1882 pracował jako nauczyciel w Polanicy, następnie przez 42 lata jako kierownik szkoły podstawowej i dyrygent chóru w Żelaźnie. Właśnie w jego domu pisarka jako dziecko, opuszczając w 1944 bombardowany Wrocław, spędziła ostatni okres II wojny światowej, a 30 lat później wspomnienia zaowocowały książką Durch Lücken im Zaun (Przez dziurę w płocie), napisaną z perspektywy Dziecka – ośmiolatki, którą wówczas była autorka[2].
Z dawną ojczyzną i jej mieszkańcami od wielu lat pisarka utrzymuje bliski kontakt, biorąc udział w wielu spotkaniach autorskich, naukowych i regionalnych[2][5]. Z przewodnikiem sudeckim Stanisławem Frausem pisarka w towarzystwie swej przyjaciółki Anne Wachter przewędrowała ziemię kłodzką, co znalazło odzwierciedlenie w jej twórczości[2], m.in. wierszach opublikowanych w zbiorze Ten kraj dał mi słowo swoje. Wiersze o Śląsku z 2006.

Dzięki jej staraniom Adam Zagajewski otrzymał w 2014 Nagrodę Literacką im. Eichendorffa przyznawaną przez Krąg Wangen – „Stowarzyszenie Literatury i Sztuki Wschodu”[2].

Prof. Edward Białek z Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego uważa, że Monika Taubitz przeszła drogę od skupienia na utracie ojczyzny w następstwie tzw. „wypędzenia” do akceptacji rzeczywistości oraz bliskiego, przyjacielskiego kontaktu z wieloma polskimi mieszkańcami Dolnego Śląska i ziemi kłodzkiej, a jej działalność jako przewodniczącej „Stowarzyszenia Literatury i Sztuki Wschodu” (Krąg Wangen) zmieniła nie tylko postrzeganie Polski, ale i świadomość pokolenia wywodzących się ze Śląska niemieckich pisarzy i poetów[6].

Charakterystyka twórczościEdytuj

 
Poeci z Ukrainy, Polski i Niemiec – od lewej Ołeksandr Gordon(ukr.), Sylwia Grzybowska, Monika Maciejczyk, Monika Taubitz zapalają świeczki przed pomnikiem A. Mickiewicza w Polanicy, 17 maja 2014

Monika Taubitz pisze lirykę i prozę, jest autorką powieści, opowiadań, esejów i słuchowisk. Twórczość autorki i jej działalność społeczna były poddawane analizie krytyczno-literackiej. Na ten temat napisano prace magisterskie, rozprawy doktorskie i habilitacyjne: m.in.[6]:

  • pracę o charakterze monografii Justyny Kubocz Z kraju Pana Boga nad Szwabskie Morze. Monika Taubitz jako pisarka i organizatorka życia kulturalnego[a], gdzie oprócz przedstawienia sylwetki pisarki i analizy dorobku literackiego, udokumentowano jej zaangażowanie w życie kulturalne regionu Jeziora Bodeńskiego oraz działalność na rzecz porozumienia niemiecko-polskiego.
  • książkę Katarzyny Nowakowskiej Oblicza i konteksty tożsamości w literaturze niemieckojęzycznej XX i XXI wieku[b], dotyczącej kluczowego aspektu twórczości literackiej – poszukiwania własnego „ja” oraz określenia tożsamości jednostki i grupy.
  • pracę Justyny Kubocz Ein Land entsteigt der Erinnerung – schlesische Bilder in der Lyrik von Monika Taubitz (pol. Kraj wyłaniający się z pamięci – obrazy Śląska w poezji Moniki Taubitz), w: Schlesien als literarische Provinz. Literatur zwischen Regionalismus und Universalismus[c][d].
  • jubileuszowi 75-lecia urodzin autorki zadedykowano pozycję Schlesien erlesen. Aufsätze zur Literatur des 18. bis 21. Jahrhunderts[e] z rozdziałami o jej twórczości m.in.[f]:
    • Justyna Kubocz, Monika Taubitz und Polen. Versuch einer Bestandsaufnahme (Monika Taubitz i Polska. Próba podsumowania, w: Wybrane ze Śląska. Eseje o literaturze od XVIII do XIX wieku, s. 11–36)[6][7]
    • Paweł Zimniak, Gebirgslandschaften als Stimmungsräume. Zur Performativität der Raumerfahrung in den Texten von Monika Taubitz, s. 37–50.
  • na międzynarodowej konferencji naukowej Życie kulturalne ziemi kłodzkiej (Wrocław, 2015) pisarstwu Taubitz poświęcono kilka referatów[g][6][7]:
    • Paweł Zimniak (UZ): „Wahlloses Strandgut” – „Nacktes Wurzelwerk” – „Ausgeworfener (Luft)Anker”. Zum Zwischenraum des Flüchtlingskindes von Monika Taubitz (pol. Przypadkowe znaleziska wyrzucone na plażę. Nagie korzenie bez kotwicy. Moniki Taubitz rozliczenie dziecka-uchodźcy).
    • Katarzyna Nowakowska (UW): Zur Lyrik von Monika Taubitz (pol. O liryce Moniki Taubitz)
    • Iwona Czech (Szczawno-Zdrój): Problematyka wypędzenia w prozie Moniki Taubitz[8].

TwórczośćEdytuj

Niektóre dzieła[9]:

  • Fallende Sterne. Gedichte Buxheim, Martin Verlag, 1968. OCLC 749967597.
  • Schatten über dem Brunnen Buxheim, Allgäu, Martin Verlag, W. Berger, 1971. OCLC 74136419.
  • Probeflug. Gedichte Heidenheim, Jerratsch, 1974. OCLC 1006268482.
  • Schlesien – Tagebuch einer Reise Heidenheim, Jerratsch, 1973/1977. OCLC 741729997.
  • Durch Lücken im Zaun Heidenheim/Brenz, Jerratsch, 1977, ​ISBN 978-3-921519-14-1​ (wydanie polskie Przez dziurę w płocie, 2007. ​ISBN 978-83-7432-182-2​).
  • Netze werfend. Gedichte Heidenheim, W. Jerratsch, 1978. ​ISBN 978-3-921519-24-0​.
  • Dir, Spinnweb Zeit, ins Netz gegangen Esslingen, Die Künstlergilde, 1983. OCLC 74675201.
  • Gestörte Befragung. Ein Hörspiel mit Textcollagen Stuttgart, Studien-Verl., 1981. OCLC 315068376.
  • Treibgut Stuttgart, Quell; Kevelaer, Butzon & Bercker, 1983. ​ISBN 978-3-7666-9304-4​.
  • Dort geht Katharina oder Gesang im Feuerofen Sigmaringen, J. Thorbecke, 1984. ​ISBN 978-3-7995-1644-0​.
  • Abstellgleis Dresden, Neisse Verlag, 2007. ​ISBN 978-3-934038-78-3​.
  • Treibgut eine Kindheit nach dem Krieg, 1983, Würzburg Bergstadtverl. Korn 2009. ​ISBN 978-3-87057-299-0​.
  • Leonhards Haus Dresden, Neisse Verlag, 2009. ​ISBN 978-3-940310-53-8​.
  • Winteralbum Dresden, Neisse Verlag, 2011. ​ISBN 978-3-86276-017-6​.
  • Im Zug – nebenbei. Gedichte von unterwegs, 2011. ​ISBN 978-3-86276-028-2​.
  • Almuts Briefe Dresden, Neisse Verlag, 2013. ​ISBN 978-3-86276-108-1​.
  • Flußleben Dresden, Neisse Verlag, 2013. ​ISBN 978-83-7977-012-0​.
  • Volkskalender für Schlesier Landshut, Isar Aufstieg Verlag, 2016. ​ISBN 978-3-7612-0350-7​.
  • Asche und Rubin. Helene von Bothmer. Eine Biographie, Dresden, Neisse Verlag, 2016. ​ISBN 978-3-86276-191-3​.
  • Lob der Ebene. Gedichte, Dresden, Neisse Verlag, 2016. ​ISBN 978-3-86276-217-0​.
  • Jakobs Gärten, Neisse Verlag, 2019. ​ISBN 978-3-86276-281-1​.
  • Für einen Lidschlag nur. Gedichte / Na jeden tylko ruch powieki. Wiersze, Neisse Verlag, Oficyna Wydawnicza Atut ​ISBN 978-83-7977-562-0​.

W Polsce ukazały się nakładem Oficyny Wydawniczej „Atut” z Wrocławia:

  • wybór wierszy Ein Land gab mir sein Wort. Gedichte über Schlesien / Ten kraj dał mi słowo swoje. Wiersze o Śląsku, red. i posł. Justyna Kubocz, wyd. dwujęzyczne, 2006, wyd. II rozszerzone 2007. ​ISBN 978-83-7432-291-1​.
  • powieść autobiograficzna Przez dziurę w płocie. Opowieść z dzieciństwa 1944-1946, przekł., red. i posł. Justyna Kubocz i Jan Pacholski (2007), ​ISBN 978-83-7432-182-2​ (wydanie niemieckie Durch Lücken im Zaun, 1977. ​ISBN 978-3-921519-14-1​).
  • wybór wierszy Próba nurkowania, red. i posł. Edward Białek i Justyna Kubocz, 2008. ​ISBN 978-83-7432-411-3​.
  • wybór wierszy U niewidzialnych brzegów, red. Edward Białek i Justyna Kubocz, 2009. ​ISBN 978-83-7432-535-6​.
  • wybór wierszy Flußleben. Żywoty rzeki, red. Edward Białek i Mirosława Nikodemska, 2014. ​ISBN 978-3-86276-118-0​, ​ISBN 978-83-7977-012-0​.
  • wybór wierszy Pochwała równiny, red. Joanna Małgorzata Banachowicz, 2017. ​ISBN 978-83-7977-270-4​.
  • wybór wierszy Für einen Lidschlag nur. Gedichte / Na jeden tylko ruch powieki. Wiersze, red. Edward Białek i Katarzyna Nowakowska, Neisse Verlag, Oficyna Wydawnicza Atut ​ISBN 978-83-7977-562-0​.

wydawnictwa „Quaestio”:

  • wybór wierszy W pociągu – en passant. Wiersze pisane w drodze Wrocław, 2012. ​ISBN 978-83-62571-25-3​.
  • wybór wierszy Stillgelegte Gleise. Martwy tor, red. Edward Białek i Justyna Kubocz, Wrocław, 2012. ​ISBN 978-83-62571-35-2​.
  • wybór wierszy Nimm eine Möwenfeder... Weź pióro mewy..., red. Edward Białek i Beata Tadla-Matkowska, Wrocław, 2018. ​ISBN 978-83-65815-13-2​.

oraz

Nagrody, wyróżnienia i odznaczeniaEdytuj

Monika Taubitz została wyróżniona wieloma nagrodami, w tym m.in. prestiżowymi:

i otrzymała następujące wyróżnienia i odznaczenia:

UwagiEdytuj

  1. Justyna Kubocz (UWr), Z kraju Pana Boga nad Szwabskie Morze. Monika Taubitz jako pisarka i organizatorka życia kulturalnego (rozprawa doktorska), 2012.
  2. Katarzyna Nowakowska: Oblicza i konteksty tożsamości w literaturze niemieckojęzycznej XX i XXI wieku. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2013. ISBN 978-83-7432-969-9.
  3. Justyna Kubocz: Ein Land entsteigt der Erinnerung – schlesischem Bilder in der Lyrik von Monika Taubitz. W: Marek Adamski, Wojciech Kunicki: Schlesien als literarische Provinz. Literatur zwischen Regionalismus und Universalismus. Jelenia Góra: Muzeum Gerharta Hauptmanna, 2008. ISBN 978-3-86583-244-3.
  4. Opublikowany wcześniej w języku polskim pt. Śląsk jako miejsce pamięci w liryce Moniki Taubitz w: „Orbis Linguarum”. Vol. 29 (2005), s. 449–452.
  5. Edward Białek, Jan Pacholski (red.): Schlesien erlesen. Aufsätze zur Literatur des 18. bis 21. Jahrhunderts. Festgabe für Monika Taubitz zum 75. Geburtstag. Dresden: Neisse Verlag, 2012. ISBN 978-3-86276-076-3. OCLC 903354483.
  6. Schlesien erlesen..., spis treści.
  7. Tłumaczenie tytułów niemieckich za Henryk Grzybowski, Polanickie spotkania z Moniką Taubitz. Część III. 2015, „Ziemia Kłodzka” nr 258–259, styczeń–luty 2016, s. 17.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wie findet man die zweite Hälfte der Heimat? Gespräch mit Monika Taubitz. W: Rainer Bendel: Die zweite Hälfte der Heimat. Brücken bauen im Südwesten und in Europa; ein Gespräch mit Monika Taubitz und Erzbischof Robert Zollitsch. Münster: Aschendorff, 2012, s. 26–30. ISBN 978-3-402-12975-3.
  2. a b c d e f g h i Henryk Grzybowski. Polanickie spotkania z Moniką Taubitz. Część I. O Monice Taubitz. „Ziemia Kłodzka”. 2015 (254–255), s. 29–31, październik 2015. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, Stowarzyszenie Komitet Obywatelski Ziemi Kłodzkiej, SPCzS, OKiS. ISSN 1234-9208. 
  3. Johannes Rasim: 61. Wangener Gespräche im Allgäu (niem.). Wochenblatt.pl. [dostęp 2012-09-03].
  4. Paul Preis: Życie muzyczne Polanicy. W: Henryk Grzybowski, Georg Wenzel (red.): Polanica Zdrój wczoraj i dziś. T. 1: 1347–1946. Nowa Ruda-Polanica Zdrój: Wyd. Maria, Towarzystwo Miłośników Polanicy, 2005, s. 334–335. ISBN 978-83-88842-95-5. OCLC 316566044.
  5. Magdalena Basińska, Henryk Grzybowski (współpraca). Moniki Taubitz spotkania w Żelaźnie. „Ziemia Kłodzka”. 2014 (kwiecień), s. 14–15, kwiecień 2014. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. 
  6. a b c d Henryk Grzybowski. Polanickie spotkania z Moniką Taubitz. Część III. Lata 2014–2015. Próba podsumowania. „Ziemia Kłodzka”. 2016 (258–259), s. 16–19, styczeń–luty 2016. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, Stowarzyszenie Komitet Obywatelski Ziemi Kłodzkiej, SPCzS, OKiS. ISSN 1234-9208. 
  7. a b Jan Pacholski, Matthias Weber, Wojciech Browarny, Martin Šandera: Międzynarodowa konferencja naukowa „Życie kulturalne ziemi kłodzkiej. Historia, ludność, literatura, muzyka, sztuki plastyczne, turystyka” (pol.). Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. [dostęp 2016-11-20].
  8. Iwona Czech: Problematyka wypędzenia w prozie Moniki Taubitz. W: Edward Białek, Wojciech Browarny, Małgorzata Ruchniewicz: Kultura ziemi kłodzkiej – tradycje i współczesność. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Atut”, 2016, s. 416–427, seria: Orbis Linguarum. ISBN 978-83-7977-203-2.
  9. WorldCat – katalog rozproszony serwisu Online Computer Library Center. Autor: Taubitz, Monika (ang.). OCLC. [dostęp 2016-11-16].
  10. Monika Taubitz erhält Andreas-Gryphius-Preis, „Eßlinger Zeitung” (niem.) [dostęp 2012-10-30].
  11. Gryphius-Preis für Monika Taubitz, Neisse Verlag, online vom 31. Oktober 2012 (niem.) [dostęp 2012-10-30].
  12. Sylvia Floetemeyer, Nikolaus-Lenau-Preis für Monika Taubitz, „Südkurier” 2016-11-17, (niem.) [dostęp 2017-02-10].
  13. Izabela Wolska. 39. Nagroda Kulturalna Śląska Kraju Związkowego Dolnej Saksonii 2015. Dotychczasowe laureatki i dotychczasowi laureaci. Nagroda wspierająca. „Dolny Śląsk/Niederschlesien”. 2015, s. 34, August 2015. Niedersächsisches Ministerium für Inneres und Sport. 
  14. Christa Mühlbauer, Heimatmedaille für Monika Taubitz, „Südkurier” 17.09.2013, (niem.) [dostęp 2013-11-28].
  15. Sylvia Floetemeyer, Bundesverdienstkreuz für Monika Taubitz, „Südkurier” 2014-01-11, (niem.) [dostęp 2014-01-13].
  16. Sylvia Floetemeyer, Martin Baur, Monika Taubitz wird erste Ehrenbürgerin der Stadt Meersburg, „Südkurier” 2017-12-12, (niem.) [dostęp 2018-02-01].
  17. Barbara Baur, Monika Taubitz ist jetzt offiziell Ehrenbürgerin, „Schwäbische” 2018-02-23, (niem.) [dostęp 2018-02-25].

BibliografiaEdytuj

  • Konrad Werner: Monika Taubitz (niem.). Ostdeutsche Biographie. [dostęp 2012-05-16].