Monwid

Książę Kiernowa i Słonima

Monwid[1], Moniwid[2] (ur. ok. 13131315, zm. 2 lutego 1348 nad Strawą) – książę kieranowski i słonimski[1], jeden z synów Giedymina, a także członek rodziny Giedyminowiczów.

Monwid
Monwid Giedyminowicz
Ilustracja
Monwid, alternatywny szkic Aleksandra Tarasowicza (1675), błędnie z herbem rodziny Moniwidów
Wizerunek herbu
Herb Giedyminowiczów
Książę kiernowski
Okres

od 1341

Książę słonimski
Okres

od 1341

Dane biograficzne
Dynastia

Giedyminowicze

Data urodzenia

ok. 13131315

Data i miejsce śmierci

2 lutego 1348
nad Strawą

Ojciec

Giedymin

Matka

Jewna?

Rodzeństwo

Narymunt, Olgierd, Jawnuta, Kiejstut, Koriat, Lubart, Witold

Dawniej uchodził za najstarszego syna Giedymina, jednak w świetle nowszych badań uważa się, że Monwid był jego najmłodszym synem. Niekiedy jest identyfikowany z księciem grodzieńskim, Patrykiem Narymuntowiczem, jednak mniemanie to zostało odrzucone[3].

Zginął w Bitwie nad Strawą w 1348 roku.

Historia edytuj

 
Jedna ze stron Kroniki Iwana Groźnego (XVI w.), na której znajdują się Jawnuta, Narymunt, Kiejstut, Koriat, Lubart i Monwid

Testament Giedymina edytuj

W grudniu 1341 roku Giedymin zdążył przed śmiercią podzielić swoje państwo pomiędzy synów. Jewnuta otrzymał tron Wielkiego Księstwa w Wilnie. Kiejstut dostał Troki, Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał Krewo. Narymunt zasiadł w Pińsku[4], a Koriat – jak świadczy Kronika Litewska(inne języki) – miał dostać Nowogródek, Wołkowysk i Mścibochów i rozciągające się do rzeki Słuczy[5]. Wreszcie Lubart dziedziczył Wołyń po swoim teściu, nieznanym księciu włodzimierskim[4].

Kronika Litewska(inne języki) z XV w., wydana przez Ignacego Daniłowicza (1788–1843), podaje informację, jakoby Monwid otrzymał od ojca Koraczew i Słonim[6]. Informacja ta, jako pierwotne źródło informacji, powinna zostać wzięta pod uwagę przed wszystkimi innymi. Jednakże, z relacji Kazimierza Stadnickiego wynika, że zaszła tu pomyłka ze strony wydawcy. Jako argument podaje, że korzystający z tej samej kroniki, wcześniejszy historyk, Jan Długosz (1415–1480), wymienia Kiernów jako udział Monwida. Śladem za informacją Długoszowską podążyli również późniejsi historycy; Bartosz Paprocki, Maciej Stryjkowski i Szymon Okolski, z czego dwóch ostatnich bardzo obeznanych w historii wielkolitewskiej[6][7].

Ponadto, Koraczew był bardzo rzadko wzmiankowany w Kronikach Litewskich, nie da się go nawet zlokalizować na mapach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, w przeciwieństwie do Kiernowa, stanowiącego udział Wigunta Aleksandra, jednego z synów Olgierda, a brata Monwida[7].

Polski historyk, Teodor Narbutt w dziejach Litwy trzyma się wersji Kroniki Litewskiej, jednakże w swoim krótkim ustępie o Monwidzie wypływa jawnie, że Kiernów i Koraczew wziął za jedno i to samo miejsce[7]. W powszechnej historiografii przyjmuje się więc, że Monwid w rzeczywistości otrzymał Kiernów i Słonim[8][1][6]. Z wymienionych powyżej powodów przyjmuje się, że Monwid panował w Słonimiu na Rusi, a także na Kiernowie[9].

Synowie Giedymina oprócz dzielnicy, mieli również prowadzić coś w rodzaju ściślejszej polityki. Do Jawnuty, jako nowego władcy, należało dźwiganie ciężaru spraw ogólnopaństwowych. Olgierd miał kierować polityką wielkolitewską wobec północno-wschodniej Rusi. Koriat działał wraz z Narymuntem i Lubartem na Rusi południowej, utrzymywał stosunki, głównie z Tatarami. Lubart przede wszystkim z Zjednoczonym Królestwem Polskim, Kiejstut z Mazowszem, a zwłaszcza z zakonem krzyżackim. Monwidowi przypadała prawdopodobnie rola rzecznika wielkolitewskiego wobec zakonu inflanckiego[10].

Panowanie edytuj

Teodor Narbutt wysnuł teorię, według której Monwid miał przejąć tron wielkoksiążęcy, po swoim ojcu, Giedyminie. Teoria ta została jednak skrytykowana przez późniejszych historyków, według których teoria Narbutta nie była w żaden sposób uzasadniona i nie jest możliwa do pogodzenia z informacjami zawartymi w Kronikach Litewskich, według których po Giedyminie miał władać Jawnuta[7].

Śmierć edytuj

Data śmierci Monwida pozostaje kontrowersją. Stadnicki w swojej publikacji ocenił, że Monwid zmarł w rok po śmierci ojca[7].

Wśród historyków panuje jednak inne, bardziej popularne przeświadczenie. opierające się na przekazie kroniki Macieja z Neuenburga(inne języki) i Kroniki czterech zakonów jerozolimskich, według których, dwóch braci ówczesnego władcy wielkolitewskiego – Olgierda – zginęło 2 lutego 1348 roku w Bitwie nad Strawą. Jednym z tych braci był Narymunt, zaś drugiego z nich badacze identyfikują z Monwidem. W pewnym stopniu potwierdzać to może fakt, że Monwid nie został wspomniany w traktacie rozejmu polsko-litewskiego z 1352 roku, co oznacza, że w tym roku z całą pewnością już nie żył[8]. Kolejnym argumentem potwierdzającym tę tezę, jest fakt, że od 1348 roku, należącym do Monwida Słonimiem, rządził już Kiejstut[11].

W pisanych źródłach historycznych nie zachowały się do czasów obecnych żadne inne materiały dotyczące Monwida[3].

Rodzina edytuj

Moniwid był synem Giedymina (protoplasty wszystkich Giedyminowiczów) i prawdopodobnie Jewny[1]. Miał 7 braci; Narymunta, Witolda, Olgierda, Kiejstuta, Lubarta, Koriata i Jewnutę, a także 6 sióstr; Elżbietę, Marię, Aldonę, Augustę i dwie nieznane z imienia; N. (Eufemia?) i N. (Helena?)[1][12].

Z powodu braku informacji źródłowych nie wiadomo, czy się ożenił i posiadał potomstwo[13], historycy jednakże są w większości zgodni, że Monwid nie miał żadnych dzieci[7].

Istnieją spekulacje, jakoby Monwid był protoplastą rodu Moniwidów herbu Leliwa[3], jednakże jest to błąd występujący z uwagi na zbieżność imion omawianego Monwida oraz Moniwida, bojara litewskiego, będącego właściwym protoplastą rodu[2].

Giedymin
ur. ok. 1275
zm. 1341
 
 
Giedyminowicze
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Narymunt
ur. 1300
zm. 1348
siostra
ur. ?
zm. 1342
Elżbieta
ur. ?
zm. 1364
Witold
ur. ok. 1303
zm. 1336
Olgierd
ur. 1296
zm. 1377
Jawnuta
ur. ok. 1306
zm. po 1366
Kiejstut
ur. ?
zm. 1382
Koriat
ur. ?
zm. 1358
Maria
ur. ?
zm. 1349
Augusta
ur. ?
zm. 1345
Lubart
ur. ?
zm. 1384
Aldona
ur. ?
zm. 1339
siostra
ur. ?
zm. ?
Monwid
ur. ?
zm. 1348
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NarymuntowiczeWitoldowiczeOlgierdowiczeJawnutowiczeKiejstutowiczeKoriatowiczeLubartowicze

Drzewo genealogiczne zostało sporządzone na podstawie prac Józefa Wolffa oraz Jana Tęgowskiego[14][15].

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. a b c d e Minakowski ↓.
  2. a b Wolff 1895 ↓, s. 665.
  3. a b c ELR 1986 ↓, s. 688.
  4. a b Ochmański 1990 ↓, s. 55.
  5. Skrzypek 1936 ↓, s. 82.
  6. a b c Stadnicki 1849 ↓, s. 13.
  7. a b c d e f Stadnicki 1849 ↓, s. 14.
  8. a b Tęgowski 1999 ↓, s. 244.
  9. Stadnicki 1881 ↓, s. 140.
  10. Krzyżaniakowa, Ochmański 1990 ↓, s. 35.
  11. Miasto Słonim, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, część II tom 3, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2013, s. 7–9.
  12. Tęgowski 1999 ↓, s. 45.
  13. Tęgowski 1999 ↓, s. 244–245.
  14. Wolff 1895 ↓, s. 274.
  15. Tęgowski 1999 ↓.

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj