Otwórz menu główne

Most gotycki na Młynówce (niem. Brücktorbrücke[5], Steinerne Brücke[6]) – zabytkowy kamienny most nad kanałem Młynówka, w Kłodzku, w województwie dolnośląskim. Most ma cechy budowli gotyckiej i łączy ze sobą Wyspę Piasek i staromiejską część Kłodzka na Fortecznej Górze z rynkiem i twierdzą, stanowiąc w przeszłości część jednej z głównych dróg komunikacyjnych w tej części miasta. Most jest zamknięty dla ruchu kołowego[7].

Most gotycki na Młynówce
Most na Młynówce[1][2][3]
Obiekt zabytkowy nr rej. A/4395/59 z 25 listopada 1949[4]
Ilustracja
Widok mostu od zachodu
Poprzednie nazwy Kamienny Most
Długość całkowita 52,20 m
Państwo  Polska
Miejscowość Kłodzko
Podstawowe dane
Przeszkoda Młynówka
Szerokość:
• całkowita

4 m
Liczba przęseł 4
Data budowy ok. 1390
Data remontu w 1626, 1701, 1750, 2009
Położenie na mapie Kłodzka
Mapa lokalizacyjna Kłodzka
Most gotycki na Młynówce
Most gotycki na Młynówce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most gotycki na Młynówce
Most gotycki na Młynówce
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Most gotycki na Młynówce
Most gotycki na Młynówce
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Most gotycki na Młynówce
Most gotycki na Młynówce
Ziemia50°26′16,95″N 16°39′19,64″E/50,438042 16,655456
Widok z mostu w kierunku wyspy Piasek
Widok z mostu w kierunku Starego Miasta
Widok z mostu w kierunku wyspy Piasek
Widok na most od wschodu
Figura ukrzyżowania, na drugim planie Kościół Matki Bożej Różańcowej

Spis treści

HistoriaEdytuj

Dokładna data ukończenia budowy kamiennego mostu nie jest znana, jego początki datują się na 2. połowę XIII wieku. Most zbudowano na zaprawie z białka jaj kurzych, wapna i piasku[8]. Prawdopodobnie na jego miejscu stał wcześniej drewniany most, służący do przejścia z linii murów miejskich, na zewnątrz miasta, który między 1376 a 1390[2][9] został zastąpiony mostem kamiennym łączącym miasto z przedmieściem. W przeszłości na końcach mostu stały bramy: górna i dolna. Górną bramę mostową wybudowano w końcu XIII wieku. Później była wielokrotnie przebudowywana, w końcowym etapie z trzypiętrowej budowli obronnej o czterospadowym dachu, stała się kamienicą mieszkalną. Gotycki most w XVII i XVIII wieku był przebudowywany, dobudowano balustradę, ceglaną nadbudowę filarów. Drugi koniec mostu zamknięty był dolną bramą, którą wzniesiono przed 1469. Obie bramy rozebrano w latach 1903–1904[2]. Na początku XX wieku na moście zamontowano stylowe lampy[10]. Z kolei w 2007 ułożono nowy bruk z kostki granitowej. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2009.

Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków z 25 listopada 1949 most został wpisany do rejestru zabytków[1].

ArchitekturaEdytuj

Most gotycki na Młynówce, kanale odchodzącym od Nysy Kłodzkiej należy do najstarszych budowli tego typu w regionie. Jest jednym z dziewięciu mostów łączących staromiejską najstarszą część miasta Kłodzka, teren dawnego podgrodzia, położony na Wyspie Piasek[11]. Most jest czteroprzęsłową konstrukcją łukową wymurowaną z piaskowcowych ciosanych klińców, ma długość 52,20 m i około 4 metrów szerokości, ograniczony jest masywnymi kamiennymi balustradami, bogato zdobionymi rzeźbami świętych i krucyfiksami. Posiada dwa przyczółki i trzy filary. Dwie skrajne węższe arkady mają kształt ostrołukowy. Najciekawszy jest filar środkowy. Most powyżej cokołu ma sześć żeber, na których spoczywa płaski pomost w kształcie niepełnej gwiazdy, który był specjalnie przygotowywany pod budowę kapliczki, która ostatecznie nie powstała[12]. W dolnych częściach filarów są izbice przeciwlodowe, a w górnych wykusze[9].

Na filarach mostu stoi sześć kamiennych rzeźb, przedstawiających: Trójcę Świętą i Ukoronowanie NMP, św. Jana Nepomucena najpopularniejszego świętego w regionie, Ukrzyżowanie, św. Franciszka Ksawerego patrona chroniącego od chorób, Pietę i św. Wacława. Na uwagę zasługują przede wszystkim: Pieta z XVII wieku oraz rzeźba przedstawiająca Chrystusa na krzyżu z postacią Marii Magdaleny u jego stóp[13]. Ze względu na swą architekturę, most jest często porównywany do słynnego Mostu Karola w Pradze, ale równie często – od nazwy ulicy – nazywany potocznie „mostem Wita Stwosza”, lub „mostem św. Jana”[8].

Figury na mościeEdytuj

Zdobiące most barokowe figury postawiono w XVIII wieku, jedynie Pieta jest o wiek starsza. Rzeźby te ustawione na balustradach, ufundowali bogaci mieszczanie kłodzcy[13]. Po stronie wschodniej mostu, idąc w kierunku starówki – po prawej, znajdują się następujące rzeźby:

  • Św. Franciszek Ksawery – posąg patrona Kłodzka, ufundowany w 1714 przez miasto, jako wotum z powodu zarazy, która według ówczesnych przekazów miała dziennie pochłaniać sto osób. Pod figurą świętego znajdują się postaci trzech chorych i Indianina trzymającego tarczę z herbem Kłodzka. Poniżej świętego, na wzniesieniu znajduje się wstęga z chronogramem, wyjawiająca daty trwania epidemii: 1713–1714:
Łaciński oryginał: Tłumaczenie:

DeLeCto Iterata In LVe Magno serVatorI StatVaM In LapIDeponIt Vrbs gLaCensIs

Nawiedzone wielką zarazą miasto Kłodzko postawiło posąg kamienny wybranemu wybawcy

Posąg wykonany był z bardzo słabego, porowatego piaskowca i mimo kilkakrotnych napraw nie wytrzymał próby czasu, dlatego w 1920 został zastąpiony dokładną kopią wykonaną przez Brunona Tschötschla[14][2].

  • Ukrzyżowanie Chrystusa – grupa dwóch rzeźb przedstawiających ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa oraz stojącą obok św. Marię Magdalenę. Początkowo w tym miejscu stał drewniany krzyż. Na jego miejscu 5 października 1734 ustawiono posąg kamienny, wykonany prawdopodobnie na zlecenie i koszt hrabiego Johanna Hieronymusa von Herbersteina lub jego żony. U spodu znajduje się herb fundatora wraz z datą: MDCCXXXIV, a poniżej bardzo zatarty i nieczytelny już napis w języku niemieckim[15]:
Oryginał: Tłumaczenie:

Anno 1281 ist die Brücke gebautet,
anno 1701 den 22 August ist selbe erneuert worden

W roku 1281 most ten zbudowano,
w roku 1701, 22 sierpnia, odnowiono

  • Grupa Trójca Święta Koronująca Marię – pompatyczna, późnobarokowa rzeźba zawierająca wiele drobnych detali, która wydaje się być za duża w stosunku do postumentu, na którym się znajduje. Została ufundowana w 1714 r. przez barona Franza Ferdinanda von Fitschena, ówczesnego właściciela Gorzuchowa i wiązała się z tragedią rodzinną. Na cokole znajduje się herb fundatora[16].

Po stronie zachodniej (idąc ku miastu po lewej) są figury:

  • Św. Wacław – figura przedstawia czeskiego księcia z dynastii Przemyślidów w zbroi z chorągwią w ręce[17].
  • Pietà – figura przedstawiająca Matkę Boską Bolesną z ciałem Chrystusa. Początkowo miejsce to przeznaczone było pod budowę kaplicy mostowej, jednak w związku z tym, że do jej budowy nigdy nie doszło, ustawiono w tym miejscu rzeźbę jako prowizorium, które przetrwało do dnia dzisiejszego. Fundatorami tej najstarszej rzeźby byli: hrabia Johann Georg von Götzen, starosta kłodzki i jego żona Maria Elżbieta. U spodu pomnika znajdują się herby ich obojga oraz napis: J. G. Graf von Götzen, Landeshauptmann zu Glatz. M. E. Gräfin von Götzen geb. Gräfin von Hoditz. 1655 (w oryginale I.G. Graff vn Gotzen Landeshauptman zu Glatz. M.E. Gravin v. Gotzen G. Gravin v. Hodiz). Reszta napisu jest zatarta. Sama forma figury jest bardzo interesująca, bowiem chociaż rzeźba pochodzi z okresu dojrzałego baroku, ma w sobie cechy hieratycznej średniowiecznej surowości. W stosunku do pozostałych posągów jest nieco za mała, co jest bardzo widoczne, tym bardziej że stoi na wyjątkowo obszernym filarze. W związku z tym istnieje hipoteza, że pierwotnie została wykonana w innym celu i dla innego miejsca[15].
  • św. Jan Nepomucen – fundatorem tej statui był hrabia Johann Ernst von Götzen (1667–1707), syn Johanna Georga. Na postumencie znajdują się herby fundatora oraz jego małżonki, Franciszki z rodu książąt Liechtensteinów-Kastelkornów z Telcza. Jest to rzeźba konwencjonalna, bez większej wartości artystycznej, przypominająca swoją formą setki podobnych figur świętego powstałych w epoce baroku na Śląsku i w Czechach[18].

Galeria figur na mościeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Most na młynówce. Woj. dolnośląskie – pow. kłodzki.. W: Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa, s. 72. [dostęp 2019-04-23].
  2. a b c d Beata Sebzda: Most na Młynówce. OT NID. [dostęp 2019-04-23].
  3. Inne ważne zabytki regionu. zabytek.pl/. [dostęp 2019-04-23].
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 2018-09-30. s. 76. [dostęp 2019-05-21].
  5. Pocztówka z lat 1900–1925.
  6. Pocztówka z lat 1900–1930.
  7. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, wyd. PPWiK, Wrocław-Warszawa 1999.
  8. a b J. Biliszczuk, L. Budych, op. cit., s. 652.
  9. a b Józef Pilch: Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, s. 155. ISBN 83-213-4366-X.
  10. Broniewski 1970 ↓, s. 94.
  11. Broniewski 1970 ↓, s. 90.
  12. J. Biliszczuk, L. Budych, Most nad Młynówką w Kłodzku – zabytek techniki mostowej najwyższej klasy, [w:] „Inżynieria i Budownictwo”, 1998, r. 54, nr 11, s. 649–651.
  13. a b K. Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, s. 30.
  14. Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 211.
  15. a b Broniewski 1970 ↓, s. 98.
  16. K. Marcinek, W. Prorok, op. cit., s. 98.
  17. K. Marcinek, W. Prorok, op. cit., s. 31.
  18. Broniewski 1970 ↓, s. 99.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj