Muchówki krótkoczułkie

Muchówki krótkoczułkie[2][3][4] (Brachycera) – podrząd muchówek odznaczających się m.in. zwykle trójczłonowymi czułkami i najwyżej dwuczłonowymi głaszczkami szczękowymi. Znane są też jako krótkoczułkie[4][5], krótkoczułkowe[6], krótkorogie[3], krótkowąse[3], krótkoczułkowce[7][a], muchówki krótkowąse (Diptera brachycera) i muchówki wyższe[8]. Grupa ta powstała w triasie. Obejmuje około 80 tysięcy opisanych gatunków. Stanowi takson monofiletyczny.

Muchówki krótkoczułkie
Brachycera[1]
Schiner, 1862
Ilustracja
Neria sp.
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Podgromada

uskrzydlone

Infragromada

nowoskrzydłe

(bez rangi) Holometabola
Rząd

muchówki

Podrząd

muchówki krótkoczułkie

OpisEdytuj

Muchówki te charakteryzują się zwykle trójczłonowymi czułkami, których trzeci człon jest zakończony wicią o zróżnicowanej grubości[9]. Wić (flagellum) złożona jest najczęściej z jednego członu, ale np. u rodzaju Rachicerus z rodziny Xylophagidae złożona jest z 36 jednakowych członów (jako synapomorfię grupy podaje się redukcję członów wici do ośmiu[10]). Wić wyposażona jest w trójczłonową aristę lub złożony z od jednego do ośmiu członów stylik[3]. Głaszczki szczękowe są jedno- lub dwuczłonowe[9][3]. Przedplecze mają silnie zredukowane[9]. Larwy mają puszkę głowową zwykle wciąganą w głąb tułowia, hemicefaliczną (częściowo zredukowaną) lub acefaliczną (zredukowaną całkowicie). Ich odwłok jest ośmiosegmentowy, a żuwaczki poruszają się w pionowej płaszczyźnie[3]. Wśród synapomorfii grupy wymienia się także zbliżenie do siebie wierzchołków żyłek kubitalnych A1 i A2 tak, że formują prawie zamkniętą komórkę analną[10].

Systematyka i filogenezaEdytuj

Muchówki krótkoczułkie stanowią niewątpliwie takson monofiletyczny, odznaczający się dużą liczbą nie podlegających dyskusji synapomorfii. Najstarsze znane szczątki kopalne należące do tego podrzędu pochodzą z wczesnej jury. Szacuje się, że krótkoczułkie pojawiły się w triasie, między 245 a 208 mln lat temu. Według wyników badań molekularnych stanowią grupę siostrzaną dla Tipulomorpha[11].

Do podrzędu krótkoczułkich zalicza się około 80 tysięcy dotychczas opisanych gatunków, z których większość, bo 65 tysięcy z ponad 80 rodzin, należy do muchówek łękorysych[3].

Według Yetesa i innych podrząd ten dzieli się na cztery infrarzędy: Stratiomyomorpha, Xylophagomorpha, Tabanomorpha i Muscomorpha[11].

Z kolei Sadziewski i Giłka proponują inny podział, na siedem infrarzędów: Stratiomyomorpha, Xylophagomorpha, Tabanomorpha, Asilomorpha, Epidiformia i muchówki łękoryse (Cyclorrhapa)[3].

W bazie BioLib.cz natomiast użyto podziału na sześć infrarzędów: Asilomorpha, Muscomorpha, Stratiomyomorpha, Tabanomorpha, Vermileonomorpha i Xylophagomorpha[12].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Krótkoczułkowce - Brachycera (Orthorapha) bez omówionych jako odrębny podrząd łękorysych - Cyclorhapha[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Brachycera, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Małgorzata i Henryk Grabarczykowie (tłum.). Warszawa: Multico, 2000.
  3. a b c d e f g h Ryszard Sadziewski, Wojciech Giłka: Rząd: muchówki – Diptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 412.
  4. a b Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.
  5. Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  6. Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 599. ISBN 978-83-01-14595-8.
  7. a b Jan Koteja, 22.5.5 Gromada: Insecta syn. Hexapoda - owady, [w:] Eugeniusz Grabda i inni, Zoologia. Bezkręgowce, Eugeniusz Grabda (red.), wyd. 2 zmienione, t. 2, część 2, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 533, ISBN 83-01-05178-7.
  8. Nikołaj Nikołajewicz Pławilszczikow: Klucz do oznaczania owadów. prof.dr Henryk Sandner (red.), dr Andrzej Batko (tłum.), dr Andrzej Batko, prof. dr Sędzimir Maciej Klimaszewski, dr Jan Koteja, dr Henryk Szelęgiewicz (uzup. tekst). Wyd. 2 poprawione i uzupelnione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL), 1972. Cytat: 595.7(026).
  9. a b c Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. II. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2007. ISBN 978-83-881470-7-4.
  10. a b N. E. Woodley: hylogeny and classification of the „Orthorrhaphous” Brachycera, chapter 115. W: Manual of Nearctic Diptera, Volume 3. J.F. McAlpine (red.). Agriculture Canada, 989, s. 1371–1395, seria: Monograph.
  11. a b David K. Yeates, Brian M. Wiegmann, Greg W. Courtney, Rudolf Meier, Christine Lambkin, Thomas Pape. Phylogeny and systematics of Diptera: Two decades of progress and prospects. „Zootaxa”. 1668, s. 565–590, 2007. Magnolia Press. ISSN 1175-5326. 
  12. Brachycera Schiner, 1862. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2015-02-05].