Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim

Muzeum Tradycji Szlacheckiej – mieści się w zespole pałacowo-parkowym w Waplewie Wielkim, w powiecie sztumskim, w gminie Stary Targ. Stanowi oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Muzeum Tradycji Szlacheckiej
w Waplewie Wielkim
Oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku
Ilustracja
Dwór Sierakowskich od frontu – siedziba muzeum
Państwo

 Polska

Miejscowość

Waplewo Wielkie

Adres

Waplewo Wielkie
82-410 Stary Targ

Data założenia

listopad 2006

Zakres zbiorów

wnętrza pałacowe, częściowo odrestaurowane oraz park

Kierownik

Maciej Kraiński

Położenie na mapie gminy Stary Targ
Mapa konturowa gminy Stary Targ, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum Tradycji Szlacheckiejw Waplewie Wielkim”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Muzeum Tradycji Szlacheckiejw Waplewie Wielkim”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum Tradycji Szlacheckiejw Waplewie Wielkim”
Położenie na mapie powiatu sztumskiego
Mapa konturowa powiatu sztumskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Muzeum Tradycji Szlacheckiejw Waplewie Wielkim”
Ziemia53°55′50,4″N 19°14′07,2″E/53,930667 19,235333
Strona internetowa


Historia

edytuj

Majątek Waplewo Wielkie do końca XVI wieku był częścią dóbr rycerskich. Następnie przeszedł w ręce polskich rodów szlacheckich: Niemojewskich, Zawadzkich, Chełstowskich, Bagniewskich i Sierakowskich[1]. Od 1759 Waplewem władała zasłużona dla kultury polskiej na Powiślu rodzina Sierakowskich herbu Ogończyk. Obecny pałac powstał w XVII w., w XVIII w. otoczono go parkiem krajobrazowym, a w XIX wieku rozbudowano. Ostatnim właścicielem był Stanisław hrabia Ogończyk-Sierakowski, ożeniony z Heleną z książąt Lubomirskich. Od 1933 majątkiem, z wyłączeniem pałacu i parku, władał Zbigniew Donimirski herbu Brochwicz, syn Kazimierza Donimirskiego z Małych Ramz. Za czasów hr. Sierakowskich w majątku istniała biblioteka tworzona od XVIII w., zawierająca około 11 tys. tomów. Wnętrze dworu zdobiło około 400 obrazów takich malarzy jak: Tycjan, Peter Paul Rubens, Albrecht Dürer, Aleksander Orłowski, Franciszek Smuglewicz, Andrzej Stech oraz gdańskich artystów Meyerheimów. Poza obrazami różnych szkół malarstwa (głównie niemieckiej, niderlandzkiej i flamandzkiej, ale także włoskiej, francuskiej oraz sarmackiej (portrety przodków) w pałacu znajdowało się ok. 50 dzieł sztuki z zakresu grafiki i rzeźby, a także przedmioty rzemiosła artystycznego: meble (głównie gdańskie i holenderskie), wyroby z porcelany, brązu i kości słoniowej, miniatury, dawne stroje, wykopaliska i militaria.

W 1837 w pałacu gościł Fryderyk Chopin, a 40 lat później Jan Matejko (wizyty te upamiętniają tablice pamiątkowe przed budynkiem). Przebywali tu również Józef Ignacy Kraszewski, Stefan Żeromski i Melchior Wańkowicz[2].

W latach trzydziestych dobra dworu zostały rozparcelowane przez władze niemieckie, część zbiorów trafiła do Gdańska. Pod koniec wojny zbiory zostały rozproszone i w większości zaginęły. Ocalałe kilka procent znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku oraz Bibliotece PAN w Gdańsku. Po wojnie majątek przeszedł w ręce PGR, przekształconego następnie w Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. Pod koniec l. 70. XX wieku cały obiekt wpisano do rejestru zabytków. Od listopada 2006 obiekt jest w posiadaniu Muzeum Narodowego w Gdańsku, które stworzyło tam oprócz Muzeum Tradycji Szlacheckiej, Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią. W 2010 muzeum zwiedziło ponad 4,6 tys. osób.

W 2011 muzeum przejęło na własność również nieruchomości folwarczne. Poza pałacem, parkiem ze stawem oraz folwarkiem w skład zespołu wchodzi również wybudowany w latach 1933-1937 dom Zbigniewa Donimirskiego. W 2012-2015 zajmujący ponad 20 ha zespół pałacowy poddano rewaloryzacji, której koszt wyniósł ponad 8 mln zł[3]. W jej ramach odnowiono ściany budynku oraz przywrócono pierwotny wygląd elewacji pałacu i oranżerii. We wnętrzu poddano konserwacji lub rekonstrukcji posadzki, drzwi, okna oraz boazerie. Zrekonstruowano m.in. posadzki z wapienia olandzkiego, wykonane z frontów zabytkowych szaf gdańskich drzwi oraz (na podstawie archiwalnych fotografii) nadświetle flankowane dekoracyjnymi pilastrami w Sali Gdańskiej i jadalni, przywrócono figurę Minerwy stojącą przed wejściem oraz odtworzono witraże w sieni. We wnętrzach pojawiły się obicia z tkaniny i tapety utrzymane w stylistyce z przełomu XIX/XX w. Konserwacji poddany został także XVII-wieczny kominek z warsztatu rodziny van den Blocke. Zabytkowe sprzęty, meble i dzieła sztuki, choć nawiązują stylistyką do czasów świetności pałacu, trafiły do Waplewa dopiero po XIX-wiecznej rewaloryzacji; większość oryginalnego wyposażenia przepadła w czasie wojen.

W 2011 Izabella Sierakowska-Tomaszewska podarowała muzeum 21 obrazów wchodzących dawniej w skład pałacowej kolekcji, 6 grafik, lustro w złoconej ramie oraz sekretarz podróżny w formie okutej skrzyni, a 2009 ponad 200 fotografii założenia pałacowo-parkowego oraz jego mieszkańców. Ponadto w zbiorach muzeum znajdują się dokumenty rodziny Sierakowskich, w tym zaproszenie na koronację cara Mikołaja I w 1829.

W 2021 pozyskano środki na odnowienie powozowni. Szacowany koszt prac to prawie 7,5 mln zł[4].

 
Sala Gdańska

Architektura

edytuj

Rezydencja powstała w XVII wieku, budynek na planie litery H posiada cechy klasycystyczne. Został rozbudowany ok. 1800, przebudowany w 1880. Skrzydło centralne posiada reprezentacyjne portyki, od dziedzińca honorowego parterowe, od ogrodu piętrowe. Nad zachodnim skrzydłem kartusz herbowy dawnych właścicieli. Wnętrza posiadają pierwotny układ, stolarkę i polichromowane stropy w 1898. Obok piętrowa, neogotycka oficyna. Rezydencję otacza park założony w XVIII wieku, liczne pomnikowe drzewa, a także altana w kształcie pagody i barokowa rzeźba szlachcica[5].

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Błękitna krew, celebryci i niezwykłe historie z Waplewa. Tego pałacu nie może mieć Niemiec
  2. Katarzyna Fryc Wolna niedziela. Pałac w Waplewie Wielkim zaprasza
  3. Magdalena Ledwoń: "Muzeum Tradycji Szlacheckiej wznawia działalność", "Pomorskie" nr 5 (113), IX-X 2015
  4. Zabytkowy pałac w Waplewie Wielkim dostał dofinansowanie na odnowienie powozowni. Koszt prac to prawie 7,5 mln zł
  5. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 33 ISBN 83-7200-631-8

Linki zewnętrzne

edytuj