Muzeum Zagłębia w Będzinie

Muzeum Zagłębia w Będzinie udostępnia zwiedzającym dobra kultury i materiały dokumentujące z zakresu historii regionu. Mieści się w dwóch obiektach: zamku przy ul. Zamkowej i pałacu przy ulicy Gzichowskiej. Ponadto obiektami muzeum są: Podziemia Będzińskie, dawny żydowski Dom Modlitwy "Mizrachi", przy ul. Potockiego 3, Mury Miejskie oraz Wzgórze Zamkowe. Placówka funkcjonuje na podstawie statutu uchwalonego przez Radę Miasta w Będzinie i zatwierdzonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W obiektach muzeum działają również: Fundacja im. Jana Dormana, Polskie Towarzystwo Numizmatyczne – Oddział Zagłębiowski, Związek Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych, Karczma i I Chorągiew Czarnego Rycerza Kasztelanii Będzińskiej[1].

Muzeum Zagłębia w Będzinie
Ilustracja
Zamek w Będzinie
Państwo  Polska
Miejscowość Będzin
Adres ul. Zamkowa 1
42-500 Będzin
Data założenia 1956
Zakres zbiorów dobra kultury i materiały dokumentujące z zakresu historii regionu
Dyrektor Wioletta Lisowska
Oddziały

Pałac Mieroszewskich
Gzichowska 15, 42-500 Będzin

Położenie na mapie Będzina
Mapa konturowa Będzina, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum Zagłębia w Będzinie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Muzeum Zagłębia w Będzinie”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Muzeum Zagłębia w Będzinie”
Położenie na mapie powiatu będzińskiego
Mapa konturowa powiatu będzińskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Muzeum Zagłębia w Będzinie”
Ziemia50°19′41,728″N 19°07′43,780″E/50,328258 19,128828
Strona internetowa
Pałac Mieroszewskich – wejście główne

HistoriaEdytuj

Muzeum Zagłębia w Będzinie zostało utworzone w 1956 roku z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Górą Zamkową, Towarzystwa Muzeum Zagłębia Dąbrowskiego w Będzinie i Miejskiego Społecznego Komitetu Odbudowy Zamku. Otwarcie placówki nastąpiło z okazji 600. rocznicy uzyskania praw miejskich przez Będzin. W latach 1945–1983 muzeum mieściło się tylko w zamku i była to pierwsza placówka muzealna na terenie Zagłębia Dąbrowskiego[2]. W 1983 otwarto drugą placówkę w XVIII wiecznym zespole pałacowo-parkowym rodziny Mieroszewskich w Będzinie – Gzichowie. Obecnym dyrektorem placówki jest Wioletta Lisowska.

ZadaniaEdytuj

Do podstawowych zadań Muzeum Zagłębia należy[3]:

 
Warsztaty rzemiosła – wyrób krajki
  • gromadzenie dóbr kultury i materiałów dokumentujących w zakresie historii regionu drogą zakupów, przydziałów, zapisów, darowizn, przyjmowania depozytów oraz poszukiwania ich w wyniku badań terenowych;
  • prowadzenie ewidencji naukowej, inwentaryzacji oraz klasyfikacji zbiorów;
  • przechowywanie zbiorów w warunkach zapewniających im bezpieczeństwo i dostępność dla badań naukowych;
  • zabezpieczanie i konserwację zbiorów;
  • organizacja i prowadzenie badań naukowych w zakresie dyscyplin w nim reprezentowanych;
  • organizacja wystaw stałych[4], czasowych[5] i objazdowych;
  • prowadzenie działalności edukacyjnej[6];
  • udostępnianie zbiorów dla celów naukowych, edukacyjnych i ekspozycyjnych;
  • opracowywanie i publikacja inwentarzy, katalogów, przewodników po wystawach oraz wszelkich innych wydawnictw naukowych i popularnonaukowych;
  • prowadzenie biblioteki w zakresie dyscyplin reprezentowanych w Muzeum oraz dyscyplin pomocniczych, udostępnianie zbiorów bibliotecznych pracownikom nauki, młodzieży uczącej się i nauczycielom;
  • szkolenie własnych pracowników;
  • współpraca merytoryczna i szkoleniowa z innymi muzeami[7];
  • współpraca[8] z osobami i organizacjami społecznymi, których cele i zadania zbliżone są ze statutowymi zadaniami Muzeum;
  • organizowanie innych form działalności kulturalnej, takich jak: koncerty, spektakle teatralne, konkursy[9], szkolenia[10], sesje, spotkania autorskie oraz inne przedsięwzięcia (w tym plenerowe) promujące zespół pałacowo-parkowy, zamek i ich zbiory.

Działy w muzeumEdytuj

W skład struktury organizacyjnej muzeum wchodzą następujące działy[3]:

 
Grób szkieletowy w Muzeum Zagłębia – Wystawa - W łużyckiej osadzie i średniowiecznym grodzie
  • Historii[11];
  • Archeologii[11];
  • Etnografii (1964)[11];
  • Broni i uzbrojenia[11];
  • Upowszechniania;
  • Sztuki (plastyczno – techniczny)[11];
  • Fotografii[11];
  • Finansowo – administracyjny;
  • Biblioteka.

Odznaczenia, nagrody i wyróżnieniaEdytuj

Odznaczenia
  • Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Województwa Śląskiego (2012)[12]
  • Krzyż Honorowy Bractwa Kurkowego Grodu Bytomskiego dla Dyrektor Muzeum Anny Smogór za współpracę (2001)[12]
  • „Odznaka za zasługi dla Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych” dla dyrektora Muzeum Zagłębia w Będzinie Wioletty Lisowskiej (2018)[12]
Nagrody
  • III Nagroda w kategorii wystawy archeologiczne za organizację wystawy „W łużyckiej osadzie i średniowiecznym grodzie” w Konkursie „Wydarzenie Muzealne Roku - Sybilla 2006” (2007)[12]
  • III Nagroda za organizację wystawy „Dawna Broń” w Konkursie „Wydarzenie Muzealne Roku - Sybilla 2005” (2006)[12]
  • Nagroda Prezydenta Miasta Będzina oraz Rady Miejskiej Będzina dla Muzeum Zagłębia w Będzinie za całokształt osiągnięć w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury (2016)[12]
  • Nagroda Marszałka Województwa Śląskiego za Wydarzenie Muzealne 2008 roku w kategorii „publikacje” za wydawnictwo „Będzin 1358–2008” (2009)[12]
  • II Nagroda Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego „Za podjęcie tematu martyrologii Żydów będzińskich” (1994)[12]
  • Nagroda III stopnia Ministerstwa Kultury i Sztuki w Konkursie „Najważniejsze Wydarzenie Muzealne Roku” - za wystawę „Zagłębie i jego mieszkańcy na starej fotografii” (1988)[12]
  • III Nagroda Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego - za przygotowanie wystaw „Broń biała wojska polskiego 1914–1945” oraz „Będzin militarny” (1997)[12]
Wyróżnienia
  • Wyróżnienie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego za organizację wystawy „Dawna apteka” (2000)[12]
  • Wyróżnienie Ministerstwa Kultury i Sztuki w konkursie „Najważniejsze Wydarzenie Muzealne Roku” - za organizację sesji naukowej i wystawy „Kantor Mirski - 100-lecie urodzin” (1985)[12]
  • Wyróżnienie Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego dla Muzeum za przygotowanie obchodów 40-lecia instytucji (1998)[12]
  • Wyróżnienie Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego za wystawę „Madonna Guadalupe - Patronka Meksyku” (1995)[12]
  • Dyplom dla Muzeum Zagłębia w Będzinie Redakcji Dziennika Zachodniego - Nasze miasto za organizację „IV Jarmarku Rzemiosła i Rękodzieła” zwycięzcy plebiscytu „Najlepsza impreza lata 2012 w powiecie będzińskim” (2012)[12]
  • Dyplom Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach za organizację sesji naukowej i wystawę „Kantor-Mirski- 100 lecie urodzin” (1985)[12]

Wystawy w zamkuEdytuj

 
Dawna broń – uzbrojenie ochronne na wystawie
Wystawa Dawna broń[4]
Ekspozycja stała, która zajmuje pomieszczenia na I i II piętrze pałacu. W obu salach zamkowych zaprezentowano kolekcję przedstawiającą rozwój broni i uzbrojenia od XVI do początków XX wieku. Zebrano na niej wiele egzemplarzy broni białej: siecznej i drzewcowej, broń palną, miotającą i elementy uzbrojenia ochronnego. Kolekcja zawiera europejską broń regulaminową, galanteryjną, myśliwską i sportową, ozdobioną masą perłową, hebanem i kością. Na pierwszym piętrze prezentowana jest broń palna, wraz z akcesoriami strzeleckimi oraz broń artyleryjska. W zbiorach przeważa zbiór zachodnioeuropejskiej broni palnej m.in. broń lontowa, skałkowa i kapiszonowa Ekspozycja zawiera również broń myśliwską. W sali na drugim piętrze wystawiono broń białą i uzbrojenie ochronne, m.in. zbroje, hełmy, przyłbice, szturmaki, szyszaki i moriony oraz fragmenty zbroi płytowych: napierśniki, rękawice, naręczaki i naramienniki.
 
Dzieje Będzina – nagrobek rabina na wystawie
Wystawa Dzieje Będzina[4]
W sali na parterze zamku zgromadzono zostały eksponaty dotyczące historii Będzina od początków jego istnienia do XX wieku. Są to m.in. dokumenty będzińskich cechów i średniowieczny pergamin z zapisem hymnu ku czci św. Katarzyny, patronki cechu. Kolejną grupę stanowią zebrane mapy, plany, pamiątki i zdjęcia dokumentujące Będzin i życie jego mieszkańców sprzed lat. Na wystawie zebrano również kamienie i płaskorzeźby związane z najważniejszymi wydarzeniami w historii miasta.
 
Początki Będzina – wystawa czasowa w Muzeum Zagłębia
Wystawa czasowa Początki Będzina
Od 18 czerwca 2008 do końca roku 2008 na ostatnim piętrze zamku można obejrzeć wystawę planszową z informacjami na temat osadnictwa na Górze Zamkowej oraz historii Będzina. Wystawa została przygotowana przez Dział Archeologii i Dział Historii Muzeum Zagłębia, a jej autorami są: Aleksandra Rogaczewska i Jarosław Krajniewski, opracowanie graficzne plansz – Bartosz Gawlik.
  • Pierwszą archeologiczną część wystawy przedstawiono na 7 planszach:
    • Osada ludności kultury łużyckiej ze schyłku epoki brązu i początków żelaza;
    • Gród z okresu plemiennego – usytuowanie, stosunki administracyjne, obronność;
    • Kontakty handlowe grodu plemiennego;
    • System obronny grodu piastowskiego;
    • Wytwórczość rzemieślnicza w grodzie;
    • Działalność gospodarcza na terenie refugium;
    • Cmentarz w obrządku chrześcijańskim.
 
Początki Będzina – wystawa czasowa w Muzeum Zagłębia
  • Drugą historyczną część ekspozycji zaprezentowano na 8 planszach:
    • Lokacja miasta;
    • Zamek górny;
    • Zamek dolny;
    • Miasto;
    • Kościół;
    • Przywileje i dokumenty;
    • Mieszkańcy;
    • Herb, pieczęcie.

Wystawy w pałacu MieroszewskichEdytuj

 
Stylowe wnętrze salonu – wystawa w pałacu Mieroszewskich
Wnętrza stylowe XVIII – XIX wieku[4]
Na I piętrze budynku wyeksponowano dawne reprezentacyjne umeblowanie pałacu m.in. sekretery, komody i fotele. Wewnątrz salonów zgromadzono kominki, rzeźby, stylowe tkaniny, wyroby ze srebra, porcelany i cyny zebrane z okolicznych kamienic mieszczańskich (z XVIII do początków XX wieku). Na ścianach umieszczono obrazy malarzy z Będzina i Zagłębia Dąbrowskiego. W czterech salonach: " Wodzów Antycznych", "Myśliwskim", "Medalionów Portretowych" i "Turniejowym", można obejrzeć zachowane polichromie z II poł. XVIII wieku przedstawiające m.in.: Scypiona Afrykańskiego, Pompejusza, Hanibala i Fabiusza Kunktatora.
 
Dowód osobisty Jana Świderskiego – dokument wydany przez Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie
Kolekcja malarza i grafika – Samuela Cyglera
W jednej z sal muzeum zgromadzono prace będzińskiego artysty Samuela Cyglera m.in. obrazy olejne i akwarele. W swym dorobku opierał się głównie na postimpresjonizmie i kubizmie. Głównym tematem w jego twórczości są widoki miasteczek. Kolekcja muzeum zawiera kilkadziesiąt prac Cyglera. W sali poświęconej artyście możemy obejrzeć m.in. "Jatki w Kazimierzu", "Uliczka w Kazimierzu" i "Widok na farę".
Sala im. prof. Jana Świderskiego
W sali zgromadzono obrazy, zdjęcia, kopie dokumentów i pamiątki po zmarłym Janie Świderskim. Inauguracja pierwszej ekspozycji miała miejsce 2 czerwca 2006 roku. Uroczystego otwarcia wystawy dokonali: żona artysty Janina Kraupe-Świderska, senator RP Zbigniew Szaleniec, poseł Na Sejm RP Grzegorz Dolniak, prezydent Będzina Radosław Baran, Przewodniczący Rady Miasta Sławomir Brodziński i dyrektor będzińskiego muzeum Anna Smogór.
 
Kuchnia w izbie zagłębiowskiej - wystawa etnograficzna w Muzeum Zagłębia
Wystawa Izba zagłębiowska[4]
Na wystawie etnograficznej zrekonstruowano wnętrze i wyposażenie zagrody chłopskiej tzw. chaty jednoizbowej z Zagłębia Dąbrowskiego z początków XX wieku. Chałupa składa się z izby i sieni. W sieni wydzielona jest także obórka dla bydła. Wewnątrz chaty zgromadzono sprzęt gospodarstwa domowego m.in. naczynia i meble. W sieni i pomieszczeniu dla bydła można obejrzeć narzędzia rolnicze i sprzęty używane dawniej w gospodarstwie.
 
W łużyckiej osadzie i średniowiecznym grodzie - wystawa w Muzeum Zagłębia
W łużyckiej osadzie i średniowiecznym grodzie. Archeologia terenów dzisiejszego Będzina[4]
W salach na parterze pałacu zrekonstruowano wnętrze chaty łużyckiej wykonanej w konstrukcji sumikowo – łątkowej. Wewnątrz znajduje się palenisko i podstawowe, proste wyposażenie. Obok chaty można również obejrzeć odtworzony grób szkieletowy i pochówek popielnicowy. W drugiej części wystawy zebrano szereg przedmiotów z okresu wczesnego średniowiecza związanych z codziennym życiem mieszkańców grodu. Z posiadanych zbiorów zrekonstruowano: kuźnię, plac budowy, warsztat szewski i garbarski. Na wystawie zaprezentowano również biżuterię wykonywaną z najrozmaitszych surowców, pochodzącą z odkrytego na wzgórzu zamkowym cmentarzyska.
 
Od pantalonów do stringów - wystawa w Muzeum Zagłębia
Wystawa czasowa Od pantalonów do stringów
Na wystawie czasowej trwającej do 10 września 2008 zgromadzono bieliznę damską i męską z ostatnich 100 lat m.in. majtki, gorsety, halki, koszule nocne, szlafroki i garderobę nocną. Ekspozycja pozwala zaobserwować zmiany jakie dokonały się w modzie bieliźnianej w tym czasie. Autorką wystawy jest Aleksandra Trella kierownik Działu Odzieży z Centralnego Muzeum Włókiennictwa. Kolekcja bielizny pochodzi z Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
Wystawa czasowa Onegdaj w Będzinie
W związku z 650-leciem nadania praw miejskich miastu Będzin Muzeum Zagłębia w czasie od 6 maja 2008 do 21 września 2008 zorganizowało wystawę pt. "Onegdaj w Będzinie", składającą się z 3 części. Pierwsza część ekspozycji zawiera 20 fotografii Bronisława Arciszewskiego, który na początku XX wieku prowadził atelier w Będzinie. Na drugiej części wystawy wyeksponowano m.in. kasety na negatywy, szklane klisze i pudełka po negatywach i studio fotograficzne wraz z wyposażeniem. Na ostatniej części wystawy zaprezentowano wnętrze mieszkalne z okresu międzywojennego i wiele przedmiotów używanych w tym czasie w gospodarstwie domowym tj. maszyna do szycia, wózek dziecięcy czy gramofon. Pomysłodawczynią wystawy, oraz autorem scenariusza ekspozycji jest etnograf Muzeum Zagłębia – Dobrawa Skonieczna-Gawlik. Aranżację plastyczną wykonał Bartosz Gawlik.

PrzypisyEdytuj

  1. www.bedzin.bip.info.pl: Muzeum Zagłębia w Będzinie (pol.). [dostęp 8 września 2008].
  2. Muzeum Zagłębia w Będzinie: Muzeum Zagłębia w Będzinie (pol.). [dostęp 8 września 2008].
  3. a b www.bedzin.bip.info.pl: STATUT MUZEUM ZAGŁĘBIA W BĘDZINIE (pol.). [dostęp 3 września 2008].
  4. a b c d e f Wystawy Stałe. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  5. Wystawy Czasowe. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  6. Edukacja. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  7. Działaj z nami. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  8. Współpraca. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  9. Konkursy dla wszystkich. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  10. Lekcje muzealne. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  11. a b c d e f O Muzeum DZIAŁY. muzeumzaglebia.pl, 1 kwietnia 2019. [dostęp 2021-10-21].
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p Bernard Szczech Muzeum Zagłębia w Będzinie 1916-1956-2016 s. 72.. sbc.org.pl, 5 sierpnia 2018. [dostęp 2021-10-09].

BibliografiaEdytuj