Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych (NDAP) – centralny urząd administracji rządowej obsługujący Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych – organ sprawujący nadzór nad narodowym zasobem archiwalnym i archiwami państwowymi w Polsce[1], podlegający Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego[2]. Funkcjonuje na podstawie statutu, regulaminu organizacyjnego oraz ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach[3], natomiast jej strukturę i działalność określa statut oraz regulamin organizacyjny.

Struktura

edytuj

W skład NDAP wchodzą następujące komórki organizacyjne:

  • Departament Archiwistyki
  • Departament Informatyzacji Archiwów
  • Departament Kształtowania Narodowego Zasobu Archiwalnego
  • Departament Organizacji Archiwów
  • Departament Popularyzacji Działalności Archiwalnej
  • Departament Rozwoju Archiwów
  • Biuro Dyrektora Generalnego

Historia

edytuj

NDAP powstała w 1951 na mocy dekretu Rady Ministrów o archiwach państwowych[4] i zastąpiła Wydział Archiwów Państwowych działający w Ministerstwie Oświaty. Nowo powołany urząd podlegał bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów, a jego głównym zadaniem było kierowanie działalnością archiwów państwowych. Początkowo NDAP podlegały dwa archiwa centralne, 13 archiwów wojewódzkich i 54 archiwa powiatowe. Pierwszym Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych po wydaniu dekretu został prof. Rafał Gerber, który dotychczas pełnił tę funkcję w Wydziale Archiwów Państwowych. Od czasów powstania ważną funkcją urzędu było prowadzenie działalności wydawniczej, w tym publikacja czasopism naukowych takich jak Archeion (nadal wydawany przez NDAP) i Teki Archiwalne (wydawane przez NDAP o 1992) oraz prac z zakresu archiwistyki i historii. Istotną zmianę przyniosła ustawa z 14 lipca 1983 o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, która ustanowiła Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych jako centralny organ administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego. Do 1999 Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych podlegał ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego, kiedy to został podporządkowany Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przy NDAP rozpoczęły działanie organy opiniodawczo-doradcze, które po wejściu w życie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach stały się organami opiniodawczo-doradczymi Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych:

  • Rada Archiwalna (powstała w 1953)
  • Centralna Komisja Brakowania Akt (powstała w 1952; późniejsze nazwy: Centralna Komisja Oceny Materiałów Archiwalnych, obecnie: Centralna Komisja Archiwalnej Oceny Dokumentacji)
  • Centralna Komisja Metodyczna (powstała w 1958)
  • Komisja Zakupów Archiwaliów (powstała w 1962, obecnie nie istnieje).

Od 1957 NDAP jest członkiem Międzynarodowej Rady Archiwów jako reprezentant polskich Archiwów Państwowych. Od 1996 zaangażowana jest w program UNESCO „Pamięć Świata”, a Naczelny Dyrektor jest przewodniczącym Polskiego Komitetu tego programu. Uczestniczy też w pracach europejskich gremiów archiwalnych European Board of National Archivists (EBNA) i European Archives Group (EAG).

Działalność

edytuj

NDAP jest urzędem obsługującym Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, stąd jej funkcje i zadania wynikają bezpośrednio z zakresu działania Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. Zalicza się do nich:

  • koordynowanie działalności archiwalnej na terenie Polski
  • obsługa Rady Archiwalnej, Centralnej Komisji Metodycznej i Centralnej Komisji Archiwalnej Oceny Dokumentacji
  • nadzór nad gromadzeniem, ewidencjonowanie, przechowywaniem, opracowaniem, udostępnieniem materiałów archiwalnych oraz brakowanie dokumentacji niearchiwalnej
  • opracowywanie zarządzeń Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, wytycznych metodycznych i katalogów dobrych praktyk dla archiwów państwowych
  • prowadzenie działalności wydawniczej w zakresie archiwistyki i dziedzin pokrewnych
  • nadzór nad działalnością naukową i wydawniczą prowadzoną w archiwach państwowych
  • prowadzenie współpracy międzynarodowej w zakresie spraw archiwalnych
  • organizacja współpracy z uczelniami, instytutami naukowymi, fundacjami i stowarzyszeniami oraz z archiwami polonijnymi
  • popularyzacja wiedzy o materiałach archiwalnych i archiwach oraz prowadzenie działalności informacyjnej
  • organizacja konferencji, szkoleń i seminariów w zakresie archiwistyki
  • koordynowanie zadań w dziedzinie informatyzacji (w tym projektowanie i rozwijanie systemów teleinformatycznych) oraz zarządzanie informacją w archiwach państwowych

Naczelni Dyrektorzy Archiwów Państwowych[5]

edytuj

Kierownictwo

edytuj
  • Paweł Pietrzyk – Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych od 31 stycznia 2019[6]
  • Ryszard Wojtkowski – zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 1 maja 2012 (p.o. Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 15 listopada 2018 do 31 stycznia 2019[7][8])
  • Lucyna Harc – zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 17 lutego 2020[9]
  • Marta Muszyńska – Dyrektor Generalny NDAP od 12 lutego 2019[10]

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Kierownictwo – Archiwa Państwowe [online], archiwa.gov.pl, 6 stycznia 2022 [dostęp 2023-06-19] (pol.).
  2. Wyszukiwarka podmiotów – Spis podmiotów. gov.pl, 14 kwietnia 2020. [dostęp 2021-11-10].
  3. Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2020 r. poz. 164).
  4. Dekret z dnia 29 marca 1951 roku o archiwach państwowych (Dz.U. z 1951 r. nr 19, poz. 149).
  5. Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2023-06-19].
  6. Dr Paweł Pietrzyk obejmuje stanowisko Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. [dostęp 2019-05-06].
  7. P.o. Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. [dostęp 2019-01-24].
  8. NDAP – Kierownictwo. [dostęp 2018-11-21].
  9. Pani dr hab. Lucyna Harc Zastępcą Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. [dostęp 2020-02-29].
  10. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych – Archiwa Państwowe [online], archiwa.gov.pl, 23 maja 2022 [dostęp 2023-07-12] (pol.).

Linki zewnętrzne

edytuj