Nadieżda Krupska

rosyjska działaczka komunistyczna

Nadieżda Konstantinowna Krupska (ur. 14 lutego?/ 26 lutego 1869 w Petersburgu, zm. 27 lutego 1939 w Moskwie) – rosyjska działaczka komunistyczna, pedagożka. Córka oficera polskiego pochodzenia Konstantego Krupskiego[1], od 1898 roku żona Włodzimierza Lenina.

Nadieżda Krupska
Надежда Константиновна Крупская
Ilustracja
Nadieżda Krupska (lata 90. XIX w.)
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1869
Petersburg
Data i miejsce śmierci 27 lutego 1939
Moskwa
Zawód, zajęcie nauczycielka, polityk
Małżeństwo Włodzimierz Lenin
podpis
Odznaczenia
Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Pracy
Lenin i Nadieżda Krupska, Gorki, 1922 rok
Nadieżda Krupska i siostra Lenina, Maria Uljanowa na zjeździe WKP(b) w 1936 roku

ŻyciorysEdytuj

Była córką Konstantego Krupskiego (1838-1883), porucznika armii rosyjskiej i Elizawiety z domu Tistrow (1843-1915), guwernantki. Rodzina Krupskich herbu Korczak wywodziła ze szlacheckiego polskiego rodu, właścicieli zamku w Krupem na Lubelszczyźnie. Jako „stara szlachta” Krupscy zostali zaliczeni do rodów szlacheckich Imperium Rosyjskiego[2].

Ojciec Nadieżdy, Konstanty Krupski, był zrusyfikowanym Polakiem, synem Ignacego (1794-?), również oficera w armii carskiej. Jako oficer Krupski stacjonował m.in. w Królestwie Polskim, gdzie jego pułk brał udział w tłumieniu powstania styczniowego. Działał w tajnym komitecie rosyjskich oficerów w Polsce, który współpracował w przygotowaniach powstania. W 1869 roku ponownie trafił do na ziemie polskie - wraz z żoną i córką - do Grójca, gdzie został carskim naczelnikiem. Po kilku latach został decyzją sądu zwolniony ze stanowiska. Matka Nadieżdy pochodziła ze zubożałej szlachty. Po śmierci rodziców została nauczycielką domową.

Nadieżda Krupska zainteresowała się ideologią marksistowską pod wpływem Mikołaja Izaakowicza Utina, lidera rosyjskiej sekcji Pierwszej Międzynarodówki, który opiekował się nią i jej matką po śmierci jej ojca[3]. W 1890 roku wstąpiła do kółka marksistowskiego w Wyższej Szkole dla Kobiet. Nadieżda została marksistką wcześniej niż Lenin, z którym poznała się około 1894 roku.

Według Encyklopedia Britannica pierwszym mężem Nadieżdy Krupskiej był Borys German (Herman), rosyjski działacz eserowców-maksymalistów. Najprawdopodobniej jednak łączył ich tylko ślub cywilny lub nawet konkubinat[4][3][5]. 10 lipca 1898 roku Lenin i Krupska wzięli ślub w cerkwi[6].

Za działalność opozycyjną została aresztowana w 1896, od 1898 była członkiem Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, w tym samym roku została skazana na 3 lata zesłania – sama wybrała Szuszenskoje, gdzie wówczas przebywał Lenin. Od 1901 już jako żona towarzyszyła mu w wyjazdach zagranicznych, podczas których wspierała go jako sekretarka i rzeczniczka. Po rewolucji październikowej działała w radzieckiej oświacie. Od 1917 członkini Ludowego Komisariatu Oświaty, w latach 1920–1929 przewodnicząca Głównego Komitetu Polityczno-Oświatowego. Zwolenniczka wychowania przez pracę.

W ostatnim okresie życia męża przekazywała jego antystalinowskie teksty Lwu Trockiemu, potem współpracowała z antystalinowską opozycją[potrzebny przypis]. Protestowała przeciwko mumifikacji zwłok Lenina i umieszczeniu ich w Mauzoleum Lenina.

Po śmierci męża stała się stronniczką Grigorija Zinowiewa i Lwa Kamieniewa.

W latach 1924 – 27 była członkinią Centralnej Komisji Kontrolnej (CKK) RKP(b)/WKP(b), w tym od 2 czerwca 1924 do 18 grudnia 1925 członkinią jej Prezydium, a od 19 grudnia 1927 do śmierci członkinią KC WKP(b) i od 1929 do śmierci zastępczynią ludowego komisarza oświaty RFSRR.

Odznaczona Orderem Lenina (8 marca 1933) i Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy[7]

Zmarła 27 lutego 1939[8] w Moskwie na zapalenie otrzewnej wynikające z krwiaka w jelitach. Według niektórych źródeł otruta z polecenia Józefa Stalina[5].

Główne dziełaEdytuj

  • Narodnoje obrazowanije i diemokratija (1915, wyd. polskie Praca i wychowanie 1959);
  • Wspomnienia o Leninie (1957, wyd. polskie 1958);
  • Wybór pism pedagogicznych (1951).

Nadieżda Krupska w rodzinie Włodzimierza LeninaEdytuj

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Grigorij Uljanin
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Łukian Smirnow
 
 
 
Nikita Uljanin
(ur. 1711)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dymitr (Mojżesz) Blank
 
 
 
Johann Gottlieb Großschopf
 
Anna z d. Estedt
 
 
Aleksy Smirnow
 
 
 
Wasyl Uljanin
(ur. 1733)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Aleksander (Izrael) Blank
(1801/1804–1870)
 
 
 
 
 
Anna z d. Großschopf
(1810–1838)
 
 
 
 
Anna z d. Smirnow
 
 
 
Mikołaj Uljanin
(1770–1838)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maria z d. Blank
(1835–1916)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ilja (Eliasz) Uljanow
(ur. jako Uljanin)
(1831–1886)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna Jelizarowa-Uljanowa
(1864–1935)
 
Aleksander Uljanow
(1866–1887)
 
Włodzimierz Uljanow
Lenin
(1870–1924)
 
Nadieżda Krupska
(1869–1939)
 
Olga Uljanowa
(1871–1891)
 
Dymitr Uljanow
(1874–1943)
 
Maria Uljanowa
(1878–1937)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Olga Uljanowa
(1922–2011)


Upamiętnienie w PolsceEdytuj

Od 24 listopada 1961 do 2 października 1990 była patronką ulicy w Warszawie na terenie dzielnicy Wola[9].

W latach 1964-1990 imię Nadieżdy Krupskiej nosiła Szkoła Podstawowa nr 2 w Grójcu[10].

Nadieżda Krupska w filatelistyceEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Instytut Genealogii, www.instytut-genealogii.com.pl [dostęp 2021-02-17].
  2. Konstanty Prożogo, Chełm i okolice, Warszawa: Sport i Turystyka, 1981, s. 88, ISBN 83-217-2335-7, OCLC 830201162.
  3. a b Неразгаданная Крупская, „Коммерсантъ” [dostęp 2021-04-15].
  4. Юлия Попова Борис Герман: что стало с первым мужем Надежды Крупской, russian7
  5. a b What a Stalinist gift provoked the death of a Krupskaya. Poisoned cake, doctors' mistake and other mysteries of Krupskaya's death, behappyhome.ru [dostęp 2021-04-15].
  6. Louis Fischer, The Life of Lenin, Londyn 1964, s. 33
  7. Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.)
  8. Zgon wdowy po Leninie. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 48 z 1 marca 1939. 
  9. Uchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, "Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 2; Uchwała Nr VI/33/90 Rady Dzielnicy-Gminy Warszawa Wola z dnia 2 października 1990 r. w sprawie: zmiany nazwy ulic.
  10. O szkole | Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 2 w Grójcu, psp2grojec.edupage.org [dostęp 2021-04-15].

BibliografiaEdytuj