Otwórz menu główne

Najwyższy Trybunał Narodowy

Trzeci proces przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Warszawie. Siedzą od lewej w drugim rzędzie: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger i Max Daume
Budynek Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8 w Warszawie, miejsce trzeciego i czwartego procesu

Najwyższy Trybunał Narodowy – polski[1] sąd szczególny utworzony 18 lutego 1946 roku i działający na podstawie Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz.U. z 1946 r. nr 59, poz. 327, Dz.U. z 1947 r. nr 32, poz. 143 oraz Dz.U. z 1949 r. nr 32, poz. 238), zajmujący się wymierzaniem kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców Narodu Polskiego. Trybunał procedował w latach 1946-1948.

Utworzenie TrybunałuEdytuj

Dekret o utworzeniu Trybunału podpisał prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut, a kontrasygnowali: premier Edward Osóbka-Morawski, minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski oraz minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz. Trybunał orzekał na podstawie całego obowiązującego po wojnie ustawodawstwa karnego (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 1932 r. nr 60, poz. 571, ze zm.) (art. 225, 235, 236, 246, 259 i 278); Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. – Kodeks karny Wojska Polskiego (Dz.U. z 1957 r. nr 22, poz. 107, ze zm.); przepisy szczególne, jak np. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (Dz.U. z 1946 r. nr 69, poz. 377, ze zm.)).

ProceduraEdytuj

Trybunał orzekał w składzie trzech sędziów i czterech ławników powoływanych spośród posłów do KRN. Jego wyroki, podobnie jak orzeczenia Sądu Najwyższego były ostateczne i niezaskarżalne. Skazanym przysługiwało prawo do zwrócenia się o łaskę do Prezydenta KRN. Najwyższy Trybunał Narodowy sądził w szczególności:

  • a) osoby odpowiedzialne za przegraną Polski we wrześniu 1939 roku oraz faszyzację międzywojennej Polski
  • b) przestępców pospolitych z okresu II wojny światowej
  • c) reichsdeutschów i volksdeutschów
  • d) działaczy podziemia nacjonalistycznego.

Trybunał działał do 1948 roku, mimo że nie został zlikwidowany żadnym aktem prawnym[2]. Kolejne procesy przeciwko zbrodniarzom wojennym toczyły się przed sądami powszechnymi.

Skład Najwyższego Trybunału NarodowegoEdytuj

Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków TrybunałuEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym, prezydium Krajowej Rady Narodowej na wniosek Ministra Sprawiedliwości powoływała na sędziów Najwyższego Trybunału Narodowego osoby posiadające kwalifikacje sędziowskie.

Osoby zasiadające w TrybunaleEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Prokuratura TrybunałuEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem NarodowymEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wyroki Trybunału były ostateczne i prawomocne, a przepisy KPK dotyczące apelacji zostały wyłączone. Skazanemu przysługiwała prośba do Prezydenta Krajowej Rady Narodowej o zastosowanie prawa łaski.

W wypadku orzeczenia w wyroku skazującym kary śmierci akta sprawy wraz z opinią Trybunału trafiały do Prezydenta KRN, z możliwością skorzystania przez niego z prawa łaski.

Obrońcy w procesach przed TrybunałemEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Procesy przed Najwyższym Trybunałem NarodowymEdytuj

Przed Trybunałem odbyło się siedem procesów:

  1. Oskarżony: Arthur Greiser.
    Proces odbył się w Poznaniu 22 czerwca – 7 lipca 1946.
    Miejsce: aula Uniwersytetu Poznańskiego[5]
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  2. Oskarżony: Amon Göth.
    Proces w Krakowie 27 sierpnia – 5 września 1946.
    Miejsce: sala Sądu Okręgowego w Krakowie[5]
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  3. Oskarżeni: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger, Max Daume
    Proces w Warszawie 17 grudnia 1946 – 24 lutego 1947
    Miejsce: sala w siedzibie Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8[6]
    Wyrok: Fischer, Meisinger, Daume – kara śmierci, Leist – 8 lat więzienia, wyroki wykonano.
  4. Oskarżony: Rudolf Höß.
    Proces w Warszawie 11 marca – 29 marca 1947
    Miejsce: sala w siedzibie Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8[6]
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  5. Oskarżeni: 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu.
    Pierwszy proces oświęcimski w Krakowie 24 listopada – 16 grudnia 1947
    Wyroki: 23 wyroki śmierci, 16 wyroków pozbawienia wolności od 3 lat do dożywotniego, jeden wyrok uniewinniający.
  6. Oskarżony: Albert Forster.
    Proces w Gdańsku 5 kwietnia – 29 kwietnia 1948
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
  7. Oskarżony: Josef Bühler.
    Proces w Krakowie 17 czerwca – 5 lipca 1948
    Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

Dodatkowo Najwyższy Trybunał Narodowy uznał rząd Generalnego Gubernatorstwa za organizację przestępczą.

PrzypisyEdytuj

  1. Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 37; Marian Kallas, Historia ustroju Polski X-XX w., PWN, Warszawa 2001, s. 496; Najwyższy Trybunał Narodowy, [w:] Wielka encyklopedia PWN, t. 18, Warszawa 2003, s. 303.
  2. Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 49.
  3. Forster przed sądem | Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej, www.repozytorium.fn.org.pl [dostęp 2017-06-07] (pol.).
  4. Marian Podgóreczny, Proces gauleitera Alberta Forstera, s. 22.
  5. a b Marek Henzler. Wojna osądzona. „Polityka”, s. 67, 17 lutego–23 lutego 2016. 
  6. a b Marek Henzler. Wojna osądzona. „Polityka”, s. 68, 17 lutego–23 lutego 2016. 

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj